PUZL

Харийн нутаг давчдаад байна.

2012-01-26T17:15:00.001+08:00

Интернэтгүй гурван долоо хонолоо шүү дээ, базарваань. Монгол хүний тэсвэр тэвчээр гэж мөн лут байгаа юм шүү. Паазл нь сайхан Сансараасаа нүүгээд ээ. Шал танихгүй газар хүрээд ирчихсэн чинь төрсөн нутгаа санаж бэтгэрээд, хуучин буурь руугаа хөлийн хурд мэдэн гүймээрчиг бодогдоод, тэгснээ гүйхээс илүү унаанд суугаад явбал амрыг тооцоолоод, янзын л юм болж байна. Энэ нэг амьтан тэсгэлгүй Сансараадаа гүйх вий дээ гэж бодоод гутал хувцсаа өөрөө өөрөөсөө нууж үзлээ. Даанч төрөлхийн сийрэг толгойтой юм болохоороо өнөөх гутал хувцсаа төд удалгүй нуусан газраасаа олоод гаргаад ирэх юм.
Энэ нүүж суух чинь яасан ч яршигтай ажил вэ, тавилга сэлт зөөхөө байг гэхэд элдэв бүртгэл, хаяг усаа шилжүүлнэ гэж их ажил байх юм. Хуучин хороо, шинэ хороо, өмнөх дүүрэг, одоогийн дүүрэг гэж явсаар сүүлдээ бүр толгой эргэж уймраад, амсхийюү гээд архины мухлаг руу орлоо гэсэн чинь андуураад цагдаагийн пост руу давхиад орчихсон ч байх шиг.
Шинэ газрын ус унд нь таараагүйнх үү, хоолны хордлого болоод, тэрнээс хойш юу идэж уух гэж байгаагаа сайтар шинжиж байя гэж бодоод дэлгүүр хоршоо орж бараа бүтээгдэхүүн авахдаа үйлдвэрлэгдсэн он сарыг нь харахыг их хичээдэг болоод байгаа. Гэвч хаа хамаагүй нэг юм авах гэхээр заавал "үйлдвэрлэгдсэн хугацааг саван дээрээс харна уу" гэсэн бичиг байх юм. Тэгээд би зүгээр нэг хоол амтлагчийн ч юм уу хугацаа нь хэзээ дуусахыг харах гэж бас заавал саван авах хэрэг гараад байна. Сүүлдээ бүр дэлгүүр орохоосоо ч төвөгшөөдөг боллоо. Худалдагч нар нь:
-Энэ залуу ямар нэг юм худалдаж авахаараа заавал нэг саван дагуулж авдаг юм. Цайндаа найруулж уух гээгүй л бол тэр их савангаар яадаг байна аа.
-Цайндаа л найруулж уудаг юм байгаа биз. Сумочин улстөрч ч гэх шиг гажиг гарууд мундахгүй байхад наадах чинь хажууд нь юу ч биш.
энэ тэр гэж ярилцаад байгаа юм чинь. Энэ мэт хүний газар гүний нутагт ирснээс хойш амьдралд минь аахар шаахар асуудал их тохиолдох боллоо. Өнөөдөр л гэхэд автобусанд суулаа. Жолооч нь тамхи баагиулж явна. Гэтэл миний хажууд сууж байсан охин "Аа ямар муухай үнэртэй юм бэ, пай ямар балиар үнэртэй юм бэ" гээд л ам хамраа дараад явахгүй юу. Би жолоочийн тамхины үнэрийг л хэлж байгаа байлгүй дээ. Тэрнээс биш яалаа гэж намайг... гэж бодсоноо, бодлоо бататгах үүднээс "Энэ үнэр үү?" гээд урагш заан охиноос асуулаа. Бодит биегүй үнэрийг хуруугаараа заасан юм биш, урд жолоочийн тэндээс үнэртэж байсан болохоор нь л урагшаа заасан хэрэг. Тэгсэн чинь миний долоовор хуруу өмнөхөн талд зогсож байсан кондукторын өгзөг рүү чичиж таараад, өнөөх чинь охин бид хоёрыг өөрийнх нь талаар ярьж байна гэж уурлаад намайг чимхэж гардаг юм. Би чимхүүлж байх явцдаа "Зодохын муу чимхэх гэдэг юм. Та яасан муу зоддог юм бэ" гэчихсэн чинь кондуктор эгч өөрийг нь сулхан чимхэж байна гэж хэллээ хэмээн ойлгоод улам чанга чимхээд унадаг юм. Яс яйрч, мах өмөртөл зовоосон доо, намайг.
Гэснээс энэ гарчиг гадаадад байгаа юм шиг ойлголт төрүүлж мэдэхээр байна уу, үгүй юу? Нэг дүүргээс нөгөө рүү явахад л ингэж хөглөж байгаа хүн чинь, Монголоосоо ондоо оронд очвол ёстой тэсэхгүй байлгүй дээ.

Зуны сарыг зургаа гэж санаж явсан зууванхан тэнэгхэн толгой мину.

2011-12-06T17:56:00.000+08:00

Бясалгаж байгаад гарч ирлээ, би. Тийм ээ, дэлхийд энх амгаланг хэрхэн тогтоох вэ, улсаа яаж хөгжүүлж Азийн арслан бар болгох вэ, улс амьтны толгойд яажшуухан оюуны үр суулгах вэ... энэтэр гээд их чухаг сэдвээр бясалгаж, толгойгоо гашилгаж байлаа, өнгөрсөн хугацаанд. Бясалгаж бясалгаж эцэст нь, "Энэ бүхэнд миний толгой хүрэхгүй юм байна" гэсэн дүгнэлтэнд хүрлээ.
Би заримдаа миний толгой чүдэнзний толгой, орны толгой энэтэр лугаа тооцоолж томъёолоход зориулагдаагүй толгой юм биш байгаа гэж санаа зовдог л юм. Гэхдээ л сайхан халимаг тавьчихаад, салхинаас өөрийг тохолгүй яваад л байна хөөрхий. Тэр африк мафрик, халуун орны улс чинь тархи толгойгоо тавиур болгож л ашиглах юм байна шүү дээ. Бариад л алхчих ачааг заавал тэргүүн дээрээ овоолчихоод, хоёр гараа сул санжигануулж явдаг, бүр нэг залхуу гартай, ажилгүй толгойтой, заяа нь пад харласан хар барамнууд шүү энэ африкчууд нээрэн. Бурхан гэж даажинтай хог, тэдэнд ан амьтан, алмааз эрдэнэс, онгон байгаль, жилийн 4 улиралд даарч хөрөлгүй халуун дулаан байх онцгой эрх өгсөн хэрнээ хамгийн чухал зүйл болох цэвэр ус, цэцэн ухаан зэргийг заяагаагүй юмдаг уу.
За тэр бусдыг хэлэх ч яамай, мартсанаас аль хэдийн өвөл болчихож шүү. Өчигдөрхөн л би өвсний толгой өшигчингөө "Намар цаг ч хаяанд ирлээ дээ. Хадлан тариагаа бэлдэж, хашаа хороогоо янзалъя байз" гэж бодон шоорт, майктай алхалж явсан юм. Гэтэл одоо намар байтугай өвөл болчихож, харин би аанай л шоорт майктайгаа. Хүмүүс "энэ бээвийсэн амьтан ч баривчилгаанаас дөнгөж суллагдчихаад явж байгаа юм байна даа" гэсэн харцаар харж бариад, аягүй байна. Зуны сарыг зургаа гэж бодож явдаг, тоондоо муу толгой минь чи даанчиг дээ.
Өө нээрэн, бясалгаж байгаад гарч ирсэн чинь энэ улс орон нэг л биш болчихож. Мэдээ уншлаа, дан дээрэмджээ, хутгалжээ, шатжээ, хугарчээ, залилжээ, амиа алджээ гэсэн бараан мэдээ. Бүр байчихаад, "Бодлын хулгайч" өөрөө хулгайлагдаад интернэтэд тавигджээ ч гэх шиг. Хулгайчийг хулгайлах нь хэнд ч ашигтай байдаг юм, бүү мэд.
Сонирхуулахад, саяхан төрсөн өдөр болоод. Энэ төрсөн өдөр гэдэг чинь их сонин юм байдаг юм байна. Жилд яг нэг л удаа тохиодог гэнэ. Тэрнээс биш над шиг намар ч нэг тэмдэглээд, хавар ч бас тэмдэглээд, эсвэл бүр хоёр жил өнжөөд нэг тэмдэглэж барьдаг холион бантан шиг эд биш юм байна. Би мэдэхгүй хүн чинь, заримдаа шал өөр баярыг төрсөн өдрөө гэж андуураад, орлуулаад тэмдэглэчихсэн л байдаг юм. Уржнангийн цагаан сарыг би төрсөн өдрөө л гэж бодсон шүү дээ. Хөөрхөн охид ирж үнсүүлээд, хөөрхөн хөөрхөн эгч нар барьж авч үнсээд байхаар нь төрсөн өдөр ч янзын болж байна даа гээд л хөөрцөглөөд байсан юм. Даанч ирсэн хүмүүс надад бэлэг өгөхгүй, бүр надаас өөрөөс минь бэлэг нэхэх янзтай болоод байсан юм аа. Ер нь би тэмдэглэсэн төрсөн өдрүүдээ гайгүй сайн санадаг. Хамгийн эхнийхийг нь л эс тооцвол. Хамгийн эхний төрсөн өдрийн баяр нээрэн юу болсныг би огт санадаггүй юм. Бодвол түрүүлээд тасарчихсан байх. Өөрөө шальтай баярласан юм байхгүй, харин төрсөн өдөр маань болсонд ойр тойрныхон маань л их баярлалдсан гэдэг юм. Дам сонсохнээ, би эмнэлэг нуртал орилж агсамнаад, эсгийнд боолгуулж номхорсон ч гэдэг бил үү. Нээрэн эмнэлэгт хүргэгдсэн байсан гэсэн... Яахаараа эмнэлэгт... За за, нанчилдаантай найр л болоо биз.

Надаар нэг иймэрхүү сонинтой.

2011-10-18T05:13:00.000+08:00

Ахиж би хэз-зээ ч хичээл ном үзэхгүй! ...гэж өөртөө ам өчиг өгч байсансан, их сургуулиа төгсөхдөө. Ингэхээ мэдсэн бол тэгдэггүй л байж. Ер нь хэрээсээ хэтэрсэн зүйлд ам гарах дэмий байдаг. Өсвөр насны өрвөлзсөн хүү байхдаа би үеийнхээ охинд сэтгэл алдарчихаад "Чанх дээр мэлтийх сарыг Чамд бэлэг болгон өгсөн ч чадна" энэтэр гээд их дүвчигнэж билээ. Базаахгүй царайтайнхаа ачаар тэр охинд тоогдолгүй амар жимэр өнгөрсөн юм. Тэгээгүйсэн бол ганц байгаа сарыг нь нэг годгор охинд бэлэглэснийхээ хариуд газар дэлхийн улсуудад турсгаа хуулуулахгүй юу.
Би нэг сургалтанд суугаад аа. Анх энэ мэдээг дуулчихаад үеийн минь хөгшид "Хөгшин азарга жороо сурна гэгчээр өдий насандаа эрдэм сурах чинь ч лөөлөө байхаа... Тээр жил, хувьсгал (ардын? ардчиллын?) ялсны дараахан төр засгийн шийдвэрээр би хуучин бичигт шамддаг юм болоод, тэрийгээ овоо нүдэлж байтал латин үсэгт шилжинэ гэсэн яриа гараад, энэ муу өгөр толгой дунд нь бүр будилж гүйцээд эцэст нь аль ч үгүй хоцорч билээ. Одоо бүр гар утсандаа ирсэн мессэжийг ч зөв уншиж чаддаггүй ш дээ. Чиний ном үзэх ч тэрэн шиг л буруу хойшоо юм болно доо" гэж мэгээд, миний оюуны чадамжийг илт басамжлан өөрсөдтэйгөө зүйрлүүлж бариад тэнэгтэцгээгээд байсан юм. Гэтэл одоо би номоо сураад шувтрах шатандаа орчихлоо, нохойн дуу ч ойртлоо. Их ч зүйл сурлаа... Их ч уйллаа, сайхан кино байна - гээд хадуураад явчихгүй юу.
Ер нь энэ мэтчилэн хүн өөрийн оюун ухааныг, түүгээр ч зогсохгүй бие бялдраа хүртэл тасралтгүй хөгжүүлэх нь зүйтэй гэж байна. Би л гэхэд ойрмогхоноос өөрийгөө таргалаад байна уу даа гэсэн хар төрөөд (Хань ижилгүй хүн чинь хар толгойгоо л хардаж суух юм байна шүү дээ. Толгойгоороо таргалсан ухааны юм бодуузай харин!), тэгээд спортоор эрчимтэй хичээллэхээр шийдээд байна. Тарга тэвээргээсээ салахад спорт биеийн тамир бузгай сайн нөлөөлдөг гэж дууллаа. Тэгэхээр нь сайхан туранхай болох үүднээс спорт спортын дундаас шатрын спортыг сонгосон. Хэдэн өдөр идэвхтэй шатар нүүлээ. Жин хассан шинж одоогоор илрээгүй ч, үр дүнд хүрнэ гэдэгтээ би итгэлтэй байгаа.
Өөр сонирхуулчих сонин гэвэл Вүүди Аллений кинонуудыг эхнээс нь түүж үзэж байна. Ер нь би их төлөв инээдмийн кино л үздэг юм. Учир нь инээдмийн кино үзэх их... инээдтэй байдаг.
Кино гэснээс, киноноос авууштай зүйл ч их, авмааргүй зүйл ч бас л их байх юм даа. Сурагч байхдаа би нэлээн дүрсгүй хүүхэд байсан юм. Бараг хичээл ордог багш болгон "энэ нэг юмнаас салж нэг санаа амрах юмсан" гэж үглэнэ. Тэгээд арваа төгсдөг өдрөө эгнэж зогссон багш нарыгаа Терминатор шиг зэвүүн хүйтэн, төмөрлөг харцаар цоргиод "I'll be back!" гээд хэлчихсэн чинь захаасаа зарим нь ухаан алдаад уначихаж билээ. Мөн ч амархан ухаан алддаг сан, манай сургуулийн багш нар... энэтэр гээд дэмийрээд суувал мөддөө дуусахгүй шинжтэй. Мартсанаас мал мэнд үү гэгчээр сонин хачин юутайв дээ? Манай ерөнхийлөгчийн ази шар нүүрийг америкийн ерөнхийлөгч пад хар гараараа "өнгөлөн далдалсан" энэтэр гээд элдвийн шуугиан дэгдээд байна уу, үгүй юу?

Найзаа хэрхэн сонгох тухай (Бага насныханд зөвлөгөө)

2011-09-06T13:01:00.002+08:00

"Автомат гэдэг чинь томатны нэг төрөл өө" гээд л цуураад явдаг жаал байв шүү дээ, би багадаа. Ер нь бага насанд ямар нэг найзтай байвал зүгээр байдаг. Хойч үеийнхэнд хэрэг болж юу магад вэ гэсэндээ энэ талаар мэддэг зүйлсээ хуваалцахаар шийдлээ. Үүнийг бичигч бээр багадаа эрэгтэй байсан (эдүгээ ч мөн адил), мөн одоогийнхоос огт өөр цаг үе, нийгэмд амьдарч байсан учраас өнөөгийн хүүхдүүдэд ойлгогдохгүй зүйл мэр сэр байхыг үгүйсгэхгүй.
Найзгүй ганцаараа л яваад байдаг хүүхэд үеийнхэндээ тэнэг, мэдрэл муутай харагдах ба шоглоомын бай болж чулуугаар шидүүлэх ч энүүхэнд. Тиймээс давын өмнө л найзтай болж авах хэрэгтэй. Найзтай болчих юм бол ядаж үеийнхэн чинь чулуу нүүлгэлээ ч чамайг онох нийт чулууны 50% нь найз дээр чинь бууна шүү дээ. Нарт ертөнцөд найзын хэрэг их ээ. Гэлээ гэхдээ найзалж байгаа нь энэ гээд захын нэг гартай анд барилдаж болохгүй. Цаад нөхөр чинь наанадаж ханиад шуухитнаатай, цаанадаж хумсаа мэрдэг байвал яана!!!
Анд нөхрөө сонгоно гэдэг бол их хариуцлагатай ажил, найз болох хүн чинь их олон шаардлагыг хангасан байх учиртай. Хамгийн чухал нь ирээдүйн найз чинь эмэгтэй биш байх ёстой. Эмэгтэй хүүхэдтэй найзалвал чи тэгээд л дуусч байгаа нь тэр. Хүүхдүүд чамайг охинтой найзалдаг энэ тэр гэж шоолно, жинхэнэ насны шараа болно шүү дээ. (Чухам ийм л хатуу хувь заяаны эрхээр би багын жаахан Дэнсмаатайгаа тухтай ч тоглож чадалгүй алдсан даа).
За тэрчлэн, найз болох хүн чинь чулуугаар дориун байлдчихдаг, олон сонин содон тоглоомтой байвал болох нь тэр. Манай байранд дээрх болзлуудыг хангасан нэг жаал байдаг байлаа. Даанч сэтгэц мэдрэл нь хэвийн бус байсан байхаа хөөрхий. "Дэлхий бөөрөнхий хэлбэртэй", "саран дээр туулай байдаггүй" гээд л үнэмшихийн эцэсгүй дэмий балай юм яриад явдаг байж билээ.
Найзууд нэгнээ мунхгийн харанхуйгаас гэтэлгэх гэрэлт бамбар болох нь бий. Аа тэрчлэн буруу зүйл зааж өгч балаг тарих тохиолдол ч бий. Манай ангийн Цөлмөн (танигдуулахгүйн үүднээс нэрийг нь өөрчлөв) намайг уруу татаж гэрт байсан хамаг номыг маань заруулсан юмдаг. Тэр цагаас хойш би хэсэгтээ л юм бүрийг зарж мөнгө босгох гэдэг хачин арилжааны ухаантай болчихоод байсан юм. Шил, цаас тушаах, ангийнхаа охидын үсний хавчаар, үзэг балыг булааж аваад өөрсдөд нь буцааж зарах гэхчлэн. Ямар сайндаа л Төмөрхуяг гэдэг хүүхдийн нэрийг хаягдал төмөрт тушаах талаар шүлэнгэтэн бодож байхав дээ. Гэхдээ цагаа олж өөрийгөө татаж авсан л даа. Үгүйсэн бол мань Төмөрхуяг өнөөдөр гарын үсгээ юу гэж зурахаа ч мэдэхгүй, нэрийн хуудас гэж нэг цулгай цаас л барьчихсан манаргаж явах байсан биз.

Өмд гутал туугаачдын нутгаар аялсан минь

2011-08-27T12:09:00.002+08:00

Элсэн тасархай - Улаан цутгалан - Төвхөний хийд гэсэн маршрутаар 3 хоног аялчихаад ирлээ. Өвөрхангайнханыг өмд гутлын хулгайчид гэдэг болохоор зориуд амархан алдчихааргүй адармаатай үдээстэй гутал, хүн битгий хэл өөрөө ч тайлахад бэрх өмд өмсөж явсан гэж байгаа. Тавуулхнаа явсан юм байж тавин хүн ууж барахааргүй их уух юм авч явдаг юм. Харин хоол ундны тухайд, цагаан хоолтон нөхөдтэй явсан болохоор шашны мөргөлдөөн гэдэг шиг хоолны мөргөлдөөн гаргахгүйн тулд хоолоо тус тусдаа хийж идэж байлаа.

Эхний өдөр Элсэн тасархай оров оо. Элсэн тасархай ч "тасархай" л даа (аль ч утгаараа). Гадаадын голдуу жуулчид, бас морь тэмээ унуулж хэдэн бор юм олдог хэсэг хүүхдүүд байна. "Морь унах уу? Тэмээ унах уу? Наашаа суучих, ийшээ мордчих" гэж тал талаас уралдан шаагилдаад, хотын микроавтобусныхантай тийм адилхан орилолдож байгаа нь надад иргэншлийн бараан тал мэт санагдаж манагдаад, янзын л юм болж байв.
Морь унах боломж гараад байхад ашиглахгүй өнгөрөөх нь адууны дэлэн дээр дарцаглаж өссөн эр хүний хувьд байж болшгүй хэрэг тул би ч мордоод давхилаа. Нэлээн хатуу амтай морь таараад, урдхан талд баацганаж явсан хоёр гадаад авгай руу чиглээд намайгий чинь аваад давхичихдаг юм. Агсам моринд хөөгдөн ум хумгүй зугтах тэдний үнхэлцэг нь хагарах шахаж байгаа даа гэж бодохоос би инээдээ барьж ядан явлаа. Өөрийгөө яая гэж байж өрөөлийг тийн бодсон нь өрөвч сэтгэлийн минь л илрэл шүү дээ.
Морины эзэн дээр очоод би "Аль вэ, чиний нөгөө номхон морь энээ тэрээ гээд реклаамдаад байсан чинь?!" хэмээн асуутал сайхь мориор үйлчлэгч өөдөөс хээв нэг "харин жаахан хатуу амтай морь л доо" гэж авдаг юм. Тэгэнгүүт нь миний уур хүрээд "Менежерээ дууд" хэмээн чангаар... - Энэ хэсгийг битгий уншаарай.

Элсэн тасархайгаас цааш бид шууд Өвөрхангай аймгийн нэрийн хуудас Улаан цутгаланд очих ёстой байсан боловч тэс хөндлөн Архангайн нутаг дэвсгэр рүү ороод явчихдаг юм. Халгиж цалгисан их шатахуунаа дундлахын тулд албаар тэгсэн хэрэг шүү дээ. Дүүрэн шатахуунтай машин чинь цатгалдаад явж чаддаггүй юм. Тэрнээс биш замаа алдаж, төөрч будилсандаа тэр биш ээ, тэгж бодуузай та нар, ёстой тийм юм байхгүй шүү.
Зорьсон газраа сая нэг очоод зэргэлдээхэн нь байх амралтын газарт буудалладаг юм. Сайхан байсаан, орой нь амралтын газрын эзэгтэй орж ирээд "Гадаадынхан амарч байна. Тэдэнд саад бололгүй унтвал унт, үгүй бол гар зайл" гэж хөөснийг эс тооцвол. Бид дуу шуу болж, дуулж хуурдацгаасан бол яая гэхсэн, гэтэл ердөө гэр дотроо лааны гэрэл тойроод хууч хөөрч суусан юм шүү дээ. Ер нь ч манайхан нутаг нэгтнүүддээ биш, харийнханд л халуун дотно, элгэмсүү ханддаг болоод удаж байна даа.
Дараа өдөр нь өнөөх алдарт Улаан цутгаландаа очдог юм. Нэрнээс нь болоод би ч нэг их улаанаар цутгалдсан, малын бой мойрхуу л газар үзэх юм санаад явсан хэрэг. Гэтэл очоод хартал өнөөх чинь хүрхрээ байсан байдаг байгаа! Ямар юмных нь улаан байхав дээ. Харин цутгахын хувьд цутгаж байсаан. Тэр өндрөөс шуугин буух ус.. сүртэй гэж жигтэйхэн. Хүрхрээн доогуур завиар явуулдаг үйлчилгээтэй. Доогуур нь завьтай туучаад гарч ирсэн нэг нөхөр "амьд гэдгээ сая л мэдэрлээ" ч гэж байх шиг. 30-аад жилийн турш үхсэн амьдаа өөрөө ч мэдэлгүй үлгэн салган явснаа, их усны дор гэнэтхэн л сэрж мэдэрч байдаг... Тэр халамцуу эр лав... Будда байсан байх.

Гуравдахь өдөртөө бид Төвхөний хийд орсон. Асга хадан дундах тэр хийдэд өндөр гэгээн ямбалан сууж... биш ээ, нямбалан сууж бясалгал юугаа үйлддэг байсан гэдэг. Гэхдээ яг үнэнийг хэлэхэд хийдээсээ илүү хойхно нь байх "эхийн умай" гэдэг хад илүү үзүүштэй байсан. Тэнд байсан улсууд ч сүм хийд, бурхан шашин гэхээсээ илүү умайг сонирхож байгаа нь илт. Умай хад гэдэг нь угтаа байц хадан дундах бөгс эргэх зайгүй нүх л дээ. Анх "умайлах ёс"-ыг бодож олсон нөхөр тийшээ заавал толгойгоороо ороод, буцаад толгойгоороо гарч ирэх дүрэм зохиогоотхож. Давчуухан хонгил тул зарим хүн дотор нь эргэж чадахгүй нэлээн юм болж байв. Нэг эмгэн умай дотор гацсанд эмч байрын нэг залуу хийсвэр хийж гаргах санал дэвшүүлж байх юм.
Умайнаас холгүй "хүслийн мод" бий. За даа, нэрнээсээ л ойлгомжтой байгаа биз? Хүмүүс мөчрөөс нь бариад хүслээ шивнэхээр биелүүлж өгдөг буянтай мод юм гэсэн. Зугаалж зугаацах л гэж явсан миний бие элдэв сүсэг бишрэлгүй нэгэн тул хүслээ шивнээчгүй. Хүмүүс бол өчнөөн олон минутын турш хүслээ айлтгаад л байх юм билээ. Тэгж тэгчихээд доош бууж явахдаа татах тамхигүйгээ гэнэт санаж, шаналж энэтэр. Хүсэл биелүүлдэг модноос бөөн бөөн аз жаргал, цул цул ашиг орлого гуйгаад, тамхи тариа мэтийн ойр зуурын юмыг хүсэлгүй өнгөрөөчихсөн хэрэг шүү дээ.

There's something strange about PUZL

2011-08-08T11:02:00.000+08:00

За энэ нэг балай юм чинь гадаадаар ганц ч үг мэдэхгүй байж яагаад бүр дөрөв тавын зэрэг харь үгтэй гарчиг тавьчихав гэж ирээд л гайхаж байна уу, та нар? Үнэндээ надад ч гэсэн мэдэх юм алга. Энэ гарчиг зүгээр л зүүдэнд минь орж ирсэн юм. Тийм ээ, зүүдэнд минь. Менделеев зүүдэндээ химийн үелэх системийг, харин Пол Маккартни алдарт "Yesterday" дууныхаа аялгууг олсон байдаг бол надад харин бичлэг ч үгүй дан ганц гарчиг л зүүдлэгддэг байгаа.
Тэгээд одоо яахав, бэлэн бичих юм үгүйгээс хойш бага насны дурсамжаа л бичье дээ. Уг нь бичих юм олдохоо болихоор л бага нас, улс төр, шашин, шинжлэх ухаан мэтийн жаахан хүүхдийн сэдвээр бичээд эхэлдэг гэж надад блогчдын түүчээ, түрүү магнай болсон нэгэн эрхэм хэлж билээ... гээд худлаа ярингуут та нар "тэр эрхэм нь хэн юм бол оо?" гээд мэдэхийн түүс болж суудал дээрээ хавчиганах ёстой юм, төлөвлөгөө ёсоор бол.
Багадаа би их удаан сэтгэдэг хүүхэд байваа чиминь. Бүр анх хэлд орох гэж их удсан юм. Гэрийнхэн маань мөдхөн хэлд орно гэж итгээд л хүлээгээд байсан гэдэг юм. Улмаар итгэл нь горьдлогоор, горьдлого нь цөхрөлөөр солигдсон юм гэдээг. Тэгж тэгж олон жилийн дараа гэв гэнэтхэн хэлд ороодохтол садангийн хүүхдүүд аль хэдийн хэдэн арваараа төрөөд, төрсөн даруйдаа шулганаж ярьж эхлээд, гэрийнхэнд маань миний хэлд орох, ер нь би тэр чигээрээ
огт сонин биш болчихсон байж билээ.
Сүүлд бас, нэг голд хамт тоглож өссөн айлын охиндоо сайн болчихоод, халгаж халгаж сая нэг юм сэтгэлээ илчлэхээр зориг шулуудтал өнөөх маань харин аль хэдийн айлын эхнэр, өчнөөн хүүхдийн ээж болчихсон байдаг байгаа.
Тэрнээс бүр өмнө, иймэрхүү удаан сэтгэлгээтэй хүүхдүүдийг йодын дутагдалтай гэх шуугиан дэгдсэн дээ? Зурагтаар йодын дутагдалтай хар жаалуудын бичлэг бүхий йоджуулсан давсны реклам өдөр шөнөгүй гараад л... "Хүүхдүүдээ ийм болгохгүйн тулд йоджуулсан давсыг хүнсэндээ хэрэглэж хэвшээрэй"... Тэр үед би долоон настай байсан юм. Гэрийнхэн маань ч алдсан долоон жилийг нөхөж байгаа нь энэ гээд миний аягатай хоолонд бүр тусгайлан их хэмжээний давс хийдэгсэн. Би хоол биш, овоолгоотой йоджуулсан давс л иддэг байлаа. Тэрнээс болж хэл ам дарвиганаад бараг ярьж ч чадахааргүй болсон юмдаг. Яг тэр үед сургуульд орох болоод шалгуултал аягүй удаан сэтгэдэг, тэгээд бас хэл ам нь ойлгогдохгүй хачин ярьдаг намайг харсан элсэлтийн комиссынхон "Энэ хүүхдийг чинь жирийн хүүхдүүдтэй нэг дор сургаж болохгүй. Тусгай сургуульд оруулах хэрэгтэй" гэж авдаг юм. Дараа нь би тусгай сургууль гэж чухам ямар сургууль байдгийг мэдчихээд гэртээ бөөн уйлаан майлаан болдог юм. "Би тэр тусгай сургуульд чинь явахгүй, жирийн хүүхдүүд сурдаг жирийн сургуульд л орно!".
Тэгсэн манай гэрийнхэн "Тэнэг ээ, чи тэр жирийн сургуульдаа ордгоо ороод, одоо 4-р ангид сурч байгаа ш дээ" гэдэг юм даа. Сургуульд орох гэж очиж байснаас хойш бүтэн 4 жил өнгөрсөн байгаа байхгүй юу.
Тэгээд би нөхцөлгүй удаан сэтгэдэг байсан болохоор хичээл сургуульдаа нэг их гавьдаггүй байлаа. Тооны хичээл дээр үзсэн тэгшитгэлийн хариуг дараагийн цаг дээрх монгол хэлний хичээл орж байхад чанга дуугаар хэлэх гэхчлэн холиож өгсөн. Энэ байдлыг маань аяндаа сургууль даяар мэддэг болоод намайг "анааш" гэж хочлох болов. Анаашны хүзүү уртаас болж өдөр нь сонссон онигоогоо шөнө нь ойлгодог тухай онигооноос сэдэвлэж ийм хоч өгсөн хэрэг. Тийм байтал сургуулийн атмаанууд намайг "Анааш гэдэг хочтой байж анааштай огт адилгүй байна. Адилхан бол" гээд л их зоддог байлаа. (Ямар азаар усны үхэр гэдэг хочтой байгаагүй юм. Тэгсэн бол бүр палбийлгах гэж үзэх байжээ)
За тэгээд, сайн эр өсч эсгий сунаж яван чангарна (юу болчихвоо?) гэгчээр миний энэ удаан ойлгоц овоо арилсан юм шүү. Хичээл номоо ч тухай бүрт нь ойлгож, үеийнхнээсээ хоцролгүй хөл нийлүүлэн алхах болсон. Энийг би йодтой давсыг тэгж ихээр иддэг байсны үр нөлөө гэж санадаг юм. Гэхдээ тэр үед илүү их хэмжээгээр иддэг байж гэж одоо харамсдаг л юм. Тэгсэн бол үеийнхэнтэйгээ оюуны хөгжлөөр зэрэгцэх биш, бүр түрүүлж цойлоод одоо лут манлайлагч болчихсон байж байхгүй юу.

Надад нас хайрла, хүмүүс ээ!

2011-07-27T13:26:00.000+08:00

Би ер нь энд тэндээс мэдээ мэдээлэл унших их дуртай хүн байгаа юм. Мэдээ уншсанаас болоод мажийхад хүрээд байна, авраач гэж муйхарлаад байгаа юм биш гэхдээ. Баримт нотолгоотой юм ярих гээд байна энд.
Монгол хүний дундаж наслалт 64 байдаг, аа тэгсэн мөртлөнгөөсөө эрэгтэйчүүдийнх нь болохоор 60,4 байдаг гэнэ. Тэгэхээр Монгол төдийгүй эрэгтэй хүнийхээ хувьд би ч мөн 60-аад наслах нь ээ. За тэгж байтал архи арван нас, тамхи таван нас хороодог гэж байна. Архи хэрэглэдэг хүний хувьд энэ үг надад баараггүй хамаатай. Харин тамхийг бол ёстой татдаггүй юм чинь гэж бодтол тамхичдын хажууд байж, дам тамхидалтад өртдөг хүн цаад тамхичнаасаа хоёр дахин их хорддог гэсэн байна, мэдээн дээр. Гэтэл миний найзууд цөмөөрөө уурын зуух шиг утаа суунаглуулж суудаг архаг тамхичид, татсан тамхины утаанд нь хахаж цацан байж нөхөрлөдөг би тэгэхээр дам тамхидагч болох нь маргаангүй билээ. За одоо бодъё, анх наслах учиртай 60 насаас хасдаг нь архины улмаас хасагдах 10, тэнцүү 50 гарч байна. /60-10=50/.
Тамхи 5 нас хорооно, харин дам тамхидалт тэрнээс хоёр дахин хортой /5x2=10/ гэхээр нийт арван нас хасагдах нь байна, тамхины уршгаар. /50-10=40/.
Ингээд би 40 хүртэл наслах юм байна, за яахав чамлахаар чанга атгая гэж бодтол бас нэг мэдээн дээр дээр "солгой хүмүүс солгой биш хүмүүсээс даруй 9 жилээр бага насалдаг" гэж байдаг шүү. Хожим ийм юм болохыг мэдсэнсэн бол багадаа хүчээр баруун гараараа бичиж, идэж, шидэж хэвших байсан юм. Нийт наслах хэмжээ маань бүр ч багасаад явчихлаа. /40-9=31/.
За ёстой идэрхэн залуу насандаа л эрлэгийн албат болох нь дээ гэж бодоод л, сэтгэлээр унаад сайт блогоор хэсээд явтал "12-р сард төрсөн хүн бусдаас илүү насалдаг" гэсэн мэдээ харагддаг юм байна! 11 биш, 13 ч биш, бүр яг 12 сард төрсөн надад энэ мэдээ юутай сайхан санагдсан гээч! Даанч... тус сард төрсөн хүн яг хэдэн жил илүү насалдгийг мэдээн дээр бичээгүй байлаа! Гол нь тоо баримт л чухал шүү дээ. Тиймээс энэ сайхан мэдээ хүчингүйд тооцогдож байгаа юм. Гэхдээ ч яг л энэ шалтгаанаар "зожиг хүн цөөн насалдаг", "их иддэг хүн эрт талийдаг" зэрэг мэдээнүүд мөн л тооцогдохгүй болсон нь олзуурхууштай.
Би ч цаашаа сайтуудаар тэнээд л байлаа. Юмыг яаж мэдхэв, хэдэн жилээр илүү насалдаг тухай мэдээ олдох ч юм билүү. Гэтэл!!!
"Хар ихтэй, хардамтгай хүмүүс голдуу зүрх судасны өвчнөөр өвчилдөг ба дунджаар 10-15 насаар бага насалдаг" гэсэн мэдээ хараад орхидог юм. Би хартай юу гэж үү? Хартайгаар барах уу. Бүр огт танихгүй эр эм хоёр сугадалцаж явахыг хараад "За энэ ч эхнэр нөхөр хоёр яавч биш шүү. Ингээд л нууцаар сүүлэрч явдаг бий вий. Гайгүй дээ та муу хоёрыг, араас нь дагаж хаана уулздагийг нь олж мэдье байз" гээд л шатаж гарна шүү дээ. За тэгээд хартай хүн цөөн насалдаг гэж байна. Сүүлд чинь миний наслалт 31 дээр зогссон, тэрнээсээ 10-ыг хасна гэхээр чинь /"дунджаар 10-15 насаар бага насалдаг" гээд байхад яагаад зөвхөн 10-ыг л хасах гээд байгаа юм бэ гэж үү? За битгий шогтоод байгаарай/ ...Хорин нэг! Би ердөө 21 л наслах юм байна. Түүгээр ч барахгүй би бүр нийт наслах ёстой хэмжээнээсээ даруй хэдэн жил илүү амьдарчихаад байгаа юмсанж. Гэхдээ л нэгэнт амьд явах хоногийн минь тоо аль хэдэн жилийн өмнө дуусчихсан байгаа тул одоо нэг их удахгүй юм шиг совин төрөөд байна. Тийм болохоор нөхөд минь, хэрэггүй дэл сул нас байвал надад хайрлаж тус болооч.
Насаар ер нь яах гээд байгаа юм гэж үү? Хэрэг байна. Хүмүүс байгаль дэлхийгээ ан амьтан, алт эрдэнэстэй нь юу ч үгүй идэж дуусгачихаад дараа нь өлсөж өлбөрөх тэр цагт би тэднийг шоолж инээх гэсэн юм аа.
/Юун ч сүрхий шалтгаан бэ дээ гэж үү? Мэдээж хүнээс юм гуйж байгаа учраас үнэмшилтэй, итгэл төрүүлэхүйц шалтгаан хэлж байж л зөвшөөрүүлнэ шүү дээ. "Мөнгө өгөөч, мөнхийн хөдөлгүүр бүтээгээдхэе" гэсэн шиг л.../

Агаарын сайхан хөдөө юм аа, хө.

2011-07-03T17:13:00.002+08:00

Хөвсгөл аймгийн төв Мөрөн хотоос мэндчилж байна!
За яагаад гэнэтхэн хөдөө хээр тэнээд явчихав гэхээр сүүлийн үед толгой тархи маань зөв, зүйтэй, зүгээр ажиллахгүй доголдоод, догонцоод, донгиотоод байгаа юм шиг санагдаад, тэгээд энэ тухайгаа хувийн эмчдээ хэлтэл орчноо солиод үзэхийг зөвлөсөн юм. Тэгэхээр нь орчноо солиод энд ирсэн нь энээ... гээд бураад байхгүй юу. Хувийн эмч битгий хэл, хувьдаа хэрэглэчих эм ч үгүй хүн байж хахаха. Ер нь ч яах гэж ирсэн нь биш, харин ирсэн нь л чухал шүү дээ. Хөвсгөлд хүрч ирэхдээ, гадна дотны элдэв хүн Монголд ирээд өөрийгөө Монгол гаралтай энэ тэр гээд байдаг шиг аашилж "Миний элэнц эмэг, өвөг Хөвсгөлийн хүн байсан" энэтэр гээд байсан юм бол байхгүй.
За тэгээд нэгэнт ирсэнийх, Мөрөн хотын талаар жаал танилцуулъя. Хөвсгөл аймгийн төв Мөрөн хотын нийт хүн ам нь... /бодлогошров/... Газар нутгийн хэмжээ нь... /бодлогошров/... Засаг даргынх нь нэр нь... /бодлогошров/... Заза ёстой мэдэхгүй юм байна аа. Угаасаа би энд ирээд хэдхэн л хонож байгаа юм чинь дээ. Харин төрж өссөн Сансар хорооллын минь талаар, жишээ нь Сансарт хэдэн дунд сургууль байдаг вэ энэтэр гэж асуусан бол өөр ш дээ. Манай Сансарт хэдэн дунд сургууль байдаг вэ гэхээр... /бодлогошров/... За юутай ч Мөрөнд анх хөл тавихад нутгийн индианууд нь гадаадын халдан түрэмгийлэгч ирэв хэмээн дайны бүжгээ хийж угтсан бол, сүүлдээ овоо хэл нэвтрэлцэж, одоо бол энхийн тамхиа хувааж татах болсон. Нутгийн иргэд надаас "Дүү, нутаг хаана вэ?" гэж асуух нь олонтаа. Харин Сансар хорооллын унаган хүү би дээрх асуултанд нь "Сансар" гэж итгэл төгс хариулахад тэд дал мөрөө хавчин гайхаж "Өөрийгөө харь гаригийнхантай холбоотой гэж итгэдэг эргүү гарууд одоо хүртэл байсаар л байгаа юм шив" гэлцдэг юм.
Мөрөн хотын надад хамгийн их таалагддаг зүйл нь микро автобусны үнэ. Тус унаагаар аймгийн төвийг хэдэн ч удаа тойрсон 300-хан төгрөг л төлнө. Аа харин хамгийн их эгдүүг минь хүргэдэг зүйл бол микро автобусны үнэ. Ганц буудал хүрэхгүй газар явахад бүхэл бүтэн 300 төгрөг төлнө.
Эндэхийн утсан загас надад их таалагддаг. Дэргэдэх хүндээ амсуулах нь бүү хэл өөрөөсөө ч харамламаар тийм амттай. Би бүр энд өөртөө өгөлгүй өөрөө ганцаараа идэх гэж үйлээ үзэж байна.
Гэх мэтчилэн ярих сонин их л байна санж. Мөрөнгийн шүүхэд шүүгч хийдэг хүргэн ах маань өөрийнх нь нэрийг хэлэх төдийхөнд эндэхийн их олон хаалга өмнө минь нээгдэх тухай надад сайрхсан. Гэхдээ нэвтрэхийг хүссэн хаалганыхаа бариулыг татаад л онгойлгочихож болдгийг мэдэхийн хувьд би "Манай хүргэн ах эндэхийн шүүгч шүү. Онгой чи!" гээд будагтай будаггүй, төмөр модон элдэв хаалгыг зандраад явсан юм бол байхгүй.

/Үргэлжлэл бий...хгүй/

Айкү муутын хайкү оролдлогууд

2011-05-24T22:02:00.024+08:00

Төрөлх сургуулиа харахуй дор

Багшийн укаск санагдана.

Цонхыг нь ч болохнээ хагалъя.

*** ***

Чихэр байхгүй гэчихээд

Надаас нууцаар идэх нь

Хүмүүний мөн чанар ажгуу.

*** ***

Хяслан
Хэзээд хоосон байдаг атлаа

Хэрэг гарахаар туж хүнтэй

00-ийн өрөө.

*** ***

Хөршийн жаал

Ийм мангуу царайг

Энэ насандаа харж байсангүй

Бурханы гэсгээлийг яалтай.

*** ***

Хойд нас

Малчин эсвэл оюутны

Аль нэг нь болж төрөхсөн

Ханатлаа халамжлуулна даа.

*** ***

Өчигдөр оройны гоо бүсгүй

Өглөө нь энгэсгээ арилгана.

Гоо үзэсгэлэн нь цугтаа арилжээ.

*** ***

Мөсөн дээрх

Мөнгөн аяга...

Занга байхаас зайлахгүй

*** ***

Толгой дотор минь үүрлэсэн
Бодлын шувуухай өндөглөв
Эх барих их бэрх юм.

*** ***

"Хувьсгалчдын" жорлон
"Монгол морь байтугай
Монгол хүн хүндэрсэн ч яадаг юм!"
Сүхбаатарын талбай.

*** ***

Ямар ч амьтнаас

илүү заяагүйгээ мэдээд

Ялаа амины хэргээр

Ял сонсоогүйдээ баярлав.

*** ***

Амьдрал

Хошин шогийн тоглолт шиг

Ядмагхан холион бантан байж

Яасан их хүндлэл шаардана вэ.

ПАПА

2011-05-17T19:06:00.004+08:00

Би юу ч идэхгүй гэснээ л иднэ. Алдарт Сократын алдарт "би юу ч мэдэхгүй гэдгээ л мэднэ" гэдэг афоризмтай төстэй сонсогдож байнуу айн? За тэр яахав. Харин идсээр байгаад таргалах шинж орж байна шүү лүд чинь. Таргалах юу нь муу байна гэж үү? Муу, маш муу. Би таргалалтыг үзэн яддаг, тэвчиж чаддаггүй, боломж гарвал цааш нь харуулахыг... гээд солиороод явчихгүй юу.
Гэхдээ гүзээгээрээ гайхуулаад байдаг эрүүл эсэх нь эргэлзээтэй гарууд байдаг л юм билээ. Би бол бүдүүрэлтээ аягүй эмзэг хүлээж авч байгаа. Жишээ нь, таньдаг хүмүүс хаалга тогшихоор нь очиж тайлж өгөхөөр танихгүй өөдөөс "Пазл байна уу?" гэж асууж байнашд. Тэр байтугай утас дуугарахад авахаар ийм яриа өрнөж байна:
-Байна уу?
-Аа, Пазлтай ярья.
-Би байна?
-Худлаа яриад л. Шал БҮДҮҮН хоолойтой баагий байж.

Цагийн сайханд хатсан борц шиг хорчгор бор залуу байлаа. Одоо бол харвиндаа бүслэгдсэн хав ~~дөрвөлжин~~ бөөрөнхий юм болчихоод байна. Гэснээс энэ сүүлийн өгүүлбэр дэх "дөрвөлжин" гэдэг үг яагаад нэг л ондоо харагдаад байна аа гэж гайхаж байна уу, та нар? Дээгүүр нь дарчихсан учраас л тэгж өөр харагдаад байгаа юм шүү дээ. Би дээгүүр нь дарчихсан юм. Хөндлөн зураасаар би дээгүүр нь дараад хаячихсан юм. /Хүндэт ~~жолооч~~ блогч нар аа, ~~суудлын даруулгаа~~ хөндлөн зураасаа хэрэглэж хэвшицгээе/
За тэгээд юун дээр зогслоо? Аа тийм, тэгээд таргалалтын эсрэг тэмцэл болгож би өглөө болгон гүйж байгаа. Тогтмол гүйгээд нэг хонож байна. Хойшид ч гүйгээд байна гэж бодож байгаа. Таргалалтаас салах их үйлс маань архинаас гарах удаа дараагийн оролдлогууд шиг минь богино настай, бүтэл муутай явдал болно гэж бодохгүй байгаа.
Мартсанаас, ийм гарчиг тавьчихаад яагаад хаа хамаагүй юм бичээд унав гэж гайхаж байна уу ай? ПАПА гэдэг чинь Пандгар Пазл гэсэн үгний товчлол байхгүй юу. Аав маавын тухай л юм бичих нь гэж бодсон уу? Би албаар тэгж төөрөгдүүлэхийн тулд ийм гарчиг тавьсан юм. Би та нарыг албаар тэгж төөрөгдүүлсэн юм.

Гэснээс ойрд сүрхий бичдэг хүмүүс бие биенээ Ленин, Маркс мэддэг, мэддэггүйгээр нь дуудаж шоглоод байгаа юмдаг уу даа? Мэдээний сайтан дээрээс уншлаа. Үхээд өчнөөн удаж буй хэрнээ л улс амьтныг эвдрэлцүүлээд байдаг үйлтэй ч өгөр толгойнууд бол доо, тэр муу хоёр.

Мэдээний сайт гэснээс, би ер нь өөрчлөлтийг өөрөөсөө эхлэх хэрэгтэй гэж боддог. Тиймдээ ч хавь ойрын юм сонсохоороо өөр дээрээ тусгаж аваад байдаг цагаан цайлган хүн байгаа юм. Тэгсэн саяхнаас "мэдээллийн тэнцвэртэй байдлыг хадгалах хэрэгтэй" гэсэн үг л дуулдаад унав шүү. Тэгэхээр нь би ч ганц муу өдөр тутмын сонин худалдаж авдаг байснаа мэдээллийн тэнцвэртэй байдлыг хадгалах үүднээс бас нэг шар сонин, мөн зарын, эрүүл мэндийн, эротик сонин тус бүр нэгийг авдаг болоод байна. Үүнээс болж санхүүгийн хувьд айхтар доройтож байна.

Энэ мэтчилэн ойрд таагүй голдуу зүйлс л тохиолдоод байх бололтой юм. Өнөөдөр л гэхэд амандаа дуу аялчихсан явж байтал нэг муу жаал харин "та ямар хоцрогдсон дуу сонсдог юм бэ" гэж авдаг юм даа. Ишиг эврээ ургахаар эхийгээ мөргөнө гэгч болдог байнашд. Хэлсэн үгэнд нь би аягүй гомдолтой байгаа. Тиймээс ч тэр муу жаалыг шүүхэд өгч, хоцрогдсон үгүйгээ шүүхээр шийдвэрлүүлнэ гэж бодож байгаа. Манай хоцрогдоогүй шүүх байгууллага намайг хоцрогдоогүй болохыг бэлхнээ батлаад л өгнө, харж байгаарай. Гэснээс, арван жилд намайг сурлагын хоцрогдолтой гээд байсан муу дадлагын багшийг ч гэсэн шүүхэд өгдөг байж. Аль дивангарын асуудлыг шийдэх арга замыг одоо л бодож олж байдаг, би нээрэн цаг үеэсээ аймар хоцрогдсон хүн юм аа.

Хаврын арван долоон уч...ир утгагүй өгүүлбэр

2011-04-15T01:56:00.000+08:00

Уурин болжээ хоо-онгоор мээнь гэжж... Хавар цаг ч мөн шүү: Охид хүүхнүүд өмд хувцсаа нимгэлж оодгонон тонгочилдоод л, төрөөд удаагүй төл мал шилэн трикотой гунхалзаад л...
Хөгшин авгайчуул сагсны шийдэн дээр харихаа умартан өнжөөд л, хүүхэд багачууд нарлаж суунгаа хавийн амьтны хов яриад л... Төрхгүй салхи сэвэлзэн сэрчигнэн хонхны баяртаа бэлдээд л, төгсөх ангийнхан догдлон догдлон шороон шуурга дэгдээгээд л... Хөлчүү харцуул хайр сэтгэлдээ бялуурч талимааранхан үнсэлцээд л, хөтлөлцсөн хосууд хөлдөж үхэхийн аюулаас хэсэгхэн зууртаа ангижраад л... Баларч ханзарсан цас хүчээ аван эрчимжээд л, барилга бүтээн байгуулалтын ажил хөрсөнд шингэн замхраад л... Өдрийн наран уртасч нээлттэй салхивчаар орж ирээд л, өглөөний сэрүүн салхи зулай төөнөн шаргалтаад л... Ан амьтдыг тэнгэрээс шиврэн буухыг хүсэмжлээд л, анхны бороо ичээнээсээ гарахыг хоног тоолон хүлээгээд л...

Сүүлийн үед ингэж буруу ярьж, зөрүү сонсдог болчихоод байна. Ямар сайндаа саяхан танилцсан охин бид хоёрын хооронд ийм яриа болж байхав:
- Чихэнд чинь юм хэлье.
- Хэлэнд минь юу чихэх гээв?

Дайнд биш давсанд л явдаг эр дээ, би.

2011-03-17T15:07:00.003+08:00

"Уруудахад унтах идэх... л гол нөлөөтэй шүү" ч гэдэг юм уу, нэг тийм хэлц бий. Тэр төгсгөлийг нь би сая зохиочихлоо л доо. Зохиосон хүн нь төгсгөл мөгсгөлтэй нь нэг мөр зохиочихгүй зүгээр, аягүй бол идэх юм эргүүлээд, эсвэл нойрондоо дийлдээд яваад өгсөн дөө, нэг их сүрхий сургааль айлдаж байснаа.
За гэхдээ тэр хамаагүй. Харин би уруудаж яваа нь тэр юм байлгүй, дээрх 2 шинж хоёулаа энэхэн биед минь илрээд байна. Учиргүй их идэх юм, унтахаас өөрийг хийхгүй юм. Идээд идээд гэдэс цадахгүй, унтаад унтаад нойр ханахгүй. Ингэхэд нойр хулжаадаг эм бэлдмэл байдаг юм болов уу, мэдэх үү таминь ээ. Энэ эрдэмтэд нойрны эм, нойрсуулагч тариа энээ тэрээ бүтээсэн хэрнээ нойр хүргэдэггүйг нь болохоор зохиохоо мартчихсан л байгаа даа, аягүй бол..
Би нээрэн учиргүй их унтана. Унтаад босч ирмэгц ахиад л нойр хүрнэ. Эргэх холбоо бол энүүхэн хооронд. Аа бас зүүд нойрыг тойрсон санаа зовоох асуудлууд зөндөө байна. Жишээ нь зүүдэндээ ярьдаг эсэхээ яаж мэдэх вэ ч гэдэг юм уу. Дуг нойрондоо дугжирч байхдаа "Цэрмаа, чиний наад уруул дээрх мэнгэ..." энэ тэр гэж элдвийн юм ярьж байж гардуулвал яана энэ чинь.
Энэ зүүд гэж бас их жигтэй зүйл. Бүр зүүдэндээ босч явж, тэр бүү хэл унтаагаараа ямар нэг үйлдэл хийдэг улс байдаг гэж байна. Ухаандаа, ханилсан хань чинь шөнө орны чинь хажууд сүх далайгаад зогсож байвал яана? Айгаад л орилсон чинь, "Хашгичаад хүн сэрээчих юмаа. Хүн түлээ хагалж байна гэж зүүдэлж байхад чинь" гээд хэнэг ч үгүй зогсож байвал аягүй биз? Тиймээс миний л хувьд, ирээдүйн авгайгаа сонгоход нөлөөлөх хамгийн том хүчин зүйл бол зүүдэндээ явдаггүй байх явдал нь байх болно оо.
Зүүд гэснээс, лаг гоё өег зүүд байдаг тээ? Би жишээ нь аймар зодолдож зүүдлэхээрээ аягүй өндөр сэтгэгдэлтэй сэрдэгшд. Тийм айхтар танхай этгээд үү гэж үү? Үгүй ээ, би амьдрал дээр бол зодолдож чаддаггүй юм. Хэл амаараа бол хэний ч дор орохгүй. Хэлэмгий доломгой хэрнээ зодолдож чаддаггүй гэж юу гэсэн үг болохыг мэдэх үү? Амнаасаа болж байнга зодуулна гэсэн үг шүү дээ!
Аа гэтэл зарим зүүднээс болж хэдэн өдрөөр ч гонсойх тохиолдол гардаг аа. Саяхан гэхэд би ингэж зүүдэллээ. Асуулт хариултын тэмцээнд оролцож байх юм. Хөтлөгч нөхөр "За та тун амжилттай явж байна. Одоо эцсийн асуултанд хариулчихвал автомашины эзэн болно. Харин хариулж чадахгүй аваас юу ч үгүй хоцорно. Ингээд асуултаа сонсоорой. Зуун төгрөгтэй явсанаас юутай явсан нь дээр гэдэг вэ?" гэж байна. Би ч "ийм амархан асуулт гэж байдаг аа. Машин ч баараггүй минийх боллоо" гэж бодоод л маадгархан хариуллаа:
-Зуун төгрөгтэй явсанаас мянган төгрөгтэй явсан нь дээр гэдэг!
Тэгээд л машин ч үгүй, өмнөх асуултуудад хариулсан шагналын мөнгө ч үгүй хоцорсон юм даа. Хэдий зүүд ч гэсэн, тийм амархан асуултанд бүдэрсэндээ одоо хүртэл харамсаад байдаг юм.
Гэснээс, унтаж унтаж босч ирэх тоолонд л ямар нэг хэрэг мандчихсан байх юм. Нэг сэрсэн чинь Египтэд хувьсгал гарчихсан ч байх шиг. Ахиад нэг унтаад сэртэл Японд сүрхий аюул нүүрлэчихсэн байх юм. Сүүлдээ би энэ бүхэн намайг унтсантай холбоотой юм биш байгаа гэж бодоод унтахаасаа ч айдаг боллоо. Ахиж давсанд яваад (дэлгүүр лүү биш!) бас хаанахыг ч болохыг нь байлгачих юм билээ.
Гэхдээ яг сураг сонсохнээ, Япончууд тэр чигээрээ Монголчуудыг тэр чигээр нь доромжилж, зодог шуудагтай гомо порно хийсэн учраас манай бөө нар уурлаад, бөөлж хайлж Японыг яйран болгосон нь энэ гэж байна. Хорин нэгдүгээр зуун, техникийн эринд аж төрж буй хот газрын оршин суугчид үнэмшчихсэн ингэж ярьж яваа нь их үнэмшил төрүүлж байна. Нээрэн манайх ч ганц муу Япон битгий хэл дэвэн дэлхийг тэрчигээр нь сүйд хийж хүрэлцэхүйц олон бөөтэй л дөө. Одоо энэ муусайн орос хятадуудаас, цаашлаад цөмийн зэвсгээрээ түрий бариад байдаг улсуудаас сүрддэг цаг ард хоцорчээ. Бөө нар маань байхад алзахгүй нь. Цаашид бүхий олон бөө нарын маань онгод сахиус нь улс эх орноо хамгаалаад байж бүрнээ чадах тул батлан хамгаалах яамыг ч татан буулгах талаар бодож үзэх хэрэгтэй. Манай нарийн мэргэжлийн бөө нар ч сүрхий улс юм болохоороо гадаад орны эсрэг том л хөдөлнө, тэрнээс биш гомо порноноос ч илүү шижиг хүргэм улс төрч хувалзнуудыг тоож оролдох жижиг гарууд биш гэж байна.
За тэр ч яамай, харин энэ их нойрыг л бармаар байна. Дэрэн дээр толгой тавихаараа их буугаар буудсан ч сэрэхээргүй шахам тийм балай бөх унтдаг хүн шүү дээ, би. Одоо бүр өөртөө "Мэдрэлээ Алдан Хурхиран Нойрсогч" буюу "МАХН" гэсэн онош тавиад байна. Гэснээс Ардын намынхан бөөн зарга үүсгэхгүй байгаа даа? МАХН гэсэн товчлол бүр тэдний өмч юм гэсэн үү, юу гэсэн?

Гоо сайхан ертөнцийг аварна...

2011-02-14T01:48:00.001+08:00

гэж мөн сүнсгүй залжээ, хэн нэгэн. За тэгвэл жишээ нь, дэлхий рүү асар том солир чиглээд ирж явна гэж бодъё. Яг нөгөө "Армагеддон" кинон дээр гардаг шиг.
Солир дэлхийтэй мөргөлдөх л юм бол эх дэлхий маань хөгжилтэй хөгжилгүй улс орнуудтайгаа, Намбарын Энхбаяр, Лэди Гагатайгаа бүрмөсөн будаа болно. Соёлын үнэт дурсгалууд хог новш болно. Харин хог новш... хог новшноос ч дор ямар нэг юм болно. За ийм эгзэгтэй нөхцөл байдалд газар газрын гоо сайхны бараа, гоо сайхан хүүхнүүд солироос дэлхий ертөнцийг аварч чадах уу, хэл! Аягүй л бол шаргал үстнүүд нь "Бид яагаад дэлхий ч гэх шиг хаа хамаагүй нэг гаригийн төлөө санаа зовох ёстой гэж?" гэлцэж ч мэднэ. Мэднэ шүү, манай нэг дуучин хүүхнээс жилд хэдэн хоног байдгийг асуухад "400 билүү?" гээд сууж байсан юмдаг. За тэгээд, тийм айхтар солирын аюулаас хүн төрөлхтнийг Брюс Уиллис тэргүүтэй хэсэг нөхөд л аварч чадах нь байна. Авраагүй юу, кинон дээрээ. Гэтэл тэр Брюс Уиллис чинь гоо сайхантай гоё сайхан хүн мөн билүү?
Энэ мэтчилэн байндаа тусаагүй сум шиг үгнүүд олон байна. Ухаандаа хараажийн цас шиг цагаан нунтгийг "хар тамхи" гэж нэрлэсэн байна ч гэдэг юм уу. Ариун, цэвэрхэн зүйл огт болдоггүй нэг тасалгааг "ариун цэврийн өрөө" гэчихсэн ч байх шиг...

За тэр яамай. Уг нь би та нар минь сайхан шинэлцгээв үү л гэж асуухаар орж ирсэн юм. Аа би өөрөө сайхан шинэллээ. Хүмүүс чинь цагаан сараар айлд ороод, цаад айлынхныгаа хүндрүүлэхгүй гэсэндээ "бууз жигнээд хэрэггүй шүү, сая айлд бас..." гэж ирээд соёлтой зан гаргадаг гэж байна. Гэтэл би л орсон айл бүртээ бууз жигнүүлээд тэнэг юм шиг (тэнэг юм болохоороо гэлгүй, юм шиг гэснийг анхаар! За анхаараад ч яах юм билээ, зүгээр анхааралгүй л уншчих) идээд явлаа шүү дээ. "Энэ буузанд хийсэн хүнийх нь сэтгэл шингэсэн байж таараа" гэж бодоод, бөөн л сэтгэл идэх шив. Ядаж байхад цагаан сарын үеэр туж монгол кино гараад... Тунгалаг Тамир... "Хорвоо чи хүний нулимсанд цадах болоогүй юу?"... Тэрэн шиг, "Пазл чи хүний сэтгэлд цадах болоогүй юу?" гэж амаа асуулгатлаа л идлээ шүү дээ.

Цагаан сарын талаарх бараан дурсамж ба бас бус.

2011-01-29T19:00:00.005+08:00

Бодын шагай шиг дүүтэйгээ маазарч сууснаа блогоо эргэлгүй удаж буйгаа гэнэт санаад хүрээд ирлээ. Үгүй ээ энэ манай дүү гэж үнннэн авъяасгүй зураач байна аа. Уг нь эмээ нь аятайхан зурчихдаг, ээж нь бол бүр дориун зурдаг юм. За аав нь бол бүр уран зураач хүн байгаа юм шүү дээ. Гэтэл мань хүн л паг шүү. Уг нь их задгай сэтгэх юм л даа. Адил хажуут гурвалжнархуу дүрс зурчихаад түүнийгээ бөмбөг энэтэр гэж тайлбарлана. Даанч намайг, нагац ахыгаа өрөөсөн чих, нүүрнээсээ хальж гарсан том амтайгаар зурдагт нь урам хугараад байгаа.
Нээрэн дүү гэснээс, одоогийн хүүхдүүдийн өсөлт гэж ёстой хөгийн юм болжээ. Манай энэ чихгүй толгой чинь босч зогсоод харахаар тээр доор л харагддаг юм. Суугаад харахаар аанай л тээр доор харагддаг юм. Одоо дөрвөн настай. Аль дөрөв таван жилийн өмнө л яг иймэрхүү өндөртэй байсан шиг санагдаад байгаа юм. Гэтэл бид багадаа яадаг байлаа даа айн? Сараар биш өдрөөр өсч, гурван нас хүрмэгцээ л "Гурван настай гунан улаан баатар" энэтэр гэж алдар нэрээ дуурсгаад мангасын толгой хяргаад явдаг байлаа шүү дээ.

Гэснээс ойрд ахмадууд сонсох сонинтой, авгай хүүхнүүд ярих яриатай өдрүүд үргэлжилж байх шив. Би хувьдаа онцгой байдлынхан, гал сөнөөгчдийг жинхэнэ баатрууд гэж боддог оо. Хүйтэн, халууныг үлж ажран, гамшиг аюулын эсрэг амь хайргүй тэмцэнэ гэдэг бол баргийн аавын хүү хийж дөнгөх ажил биш. Аа гэхдээ саяхан ассан өнөөх байшинг гал сөнөөгчид маань унтраасан уу, эсвэл өөрөө шатаад дуусчихсан уу?
За бас Шинэ... энэтэр гэсэн нэртэй хүмүүс шинэ улс төр хийнэ гэлцээд байснаа шинээр байгуулсан намынхаа даргаар хуучин улс төрч тавьж орхих шиг боллоо. Хуучин, хугацаа нь дууссан хүнсний бүтээгдэхүүн ходоод гэдэс хямраадаг. Түүн шиг "хугацаа нь дууссан" эрх мэдэлтэн төрийг хямраах вий гэх хүн олон байна.

За тэр ч яамай. Нээрэн цэргийн баяр удахгүй боллоо доо, тийм ээ? Цагаан сар, маарт болоогүй байхад юун цэргийн баяр вэ гэж үү? Хэдэн нүүдлийн цаадахыг хардаг бай л даа та нар минь. За худлаа, худлаа. Цагаан сараар туж бүтэлгүйтдэг болохоороо би эл баярын тухай ярих баахан дургүй байдаг юм.
Түрүү жилийн шинийн нэгэнд л гэхэд, би зодох хүн хайгаад гадуур алхаж явлаа. Цагаан сараар ямархуу байдалтай байна, тухайн жилжингээ тийм байна гэлцдэг болохоор шинийн нэгэнд хүн зодоод жилийн турш бүлтэй байя л гэж бодсон хэрэг шүү дээ. Нялх хөгшин, эр эм хамаагүй ерөөсөө хамгийн эхэнд тааралдсан хүнээ л хэмх балбачихъя гэж санаж явлаа. Тэгсэн чинь нэг махлаг булиа эмэгтэй өөдөөс айсуй харагдав аа. Тэгэнгүүт би за энэ эмэгтэйг өнгөрөөгөөд л дараачийн хүнийг нь яг зодъё гэж шийдэв. Аа тэгтэл ч жижигхээн хав нохой хөтөлсөн нэг залуу өөдөөс ирж явна. Турь муутай юм аа чааваас. За энэ мууг л ямар нэг шалтаг гаргаж байгаад бялба нүдэх юм хуна хэмээн бодож байтал харин нөгөөх чинь дөхөж ирснээ "Өнөөдөр ч цаг агаар сайхан байна шүү, тийм ээ?" гээд инээж байна. Тэгмэгц нь би "Би сайхан цаг агаартай өдөрт дургүй. Дургүйг минь мэдсээр байж чи албаар янз үзлээ" хэмээн үгээ эхэлснээ "цагаан сарыг улаан болгоод өгье л дөө" гэж төгсгөөд нударга зангидан очдог юм.
Яг тулаад очтол нөгөө муу дагуулж явсан жижигхэн хав нь амьдаар минь залгих нь ээ.
Надад Чингис хаантай адил нэг шинж байдаг юм. Тэр бол цэрэг удирдах гарамгай чадвар, хүн таних гайхалтай ухаан... эдгээрийн аль нь ч биш, гагцхүү нохойноос цочимтгой байдал маань байгаа юм. Нохойноос айдаг айдсаа би Чингисийн удам болохыг минь батлах нотолгоо гэж үзэж их бахархдаг л даа.
Аа гэвч тэр үед... Нохой чинь боргохдоо хилэнтэйгээр архирч хуцдаг даа? Тэгтэл тэр хав намайг юман чинээ үзэхгүй бүр нэг даажинтай, цолгиун дуугаар хуцаж байгаа юм даа. Сүүл мүүлээ шарваж, хэлээ унжуулан хоёр тийш булталзах, дороо хөрвөөх гэхчлэн аяглах нь аймаар гэж жигтэйхэн. Би ч сүнсээ зайлтал айгаад, ухаан зулаггүй зугтаасан. Дэвхчиж цовхчиж байгаад уяанаасаа мултраад намайг бүтнээр минь идчихвэл яана энэ чинь. Уяанаасаа мултрах ч гэж, тийм том хав бол уяа муяахныг тасар татаж ч мэднэ.
Үгүй ээ тэгээд энэ эрдэмтэд гэж жижигхэн юмаар хөөцөлдсөн хачин улс байх юм аа. Шумуулнаас хамгаалах тос бүтээж ч байх шиг. Тэр муу жижигхэн шумуул яахав дээ, хазлаа хатгалаа гээд хонго зумлаж, мах өмлөх биш. Зүй нь бол нохойноос хамгаалах тосон түрхлэг л зохиох хэрэгтэй байгаамшд.

Дуулсан дуундаа би өөрөө уяраад... гэдэг шиг.

2011-01-11T19:24:00.002+08:00

Нялх янзага чононд идүүлж буй дүр зургийг зурагтаар хараад өрөвдөн шаналж, өдөржин гуньдаг асан жаалхүү одоо бол тэрнээс цаадахыг нь үзлээ ч байдаг л зүйл, байгалийн хууль гэсэншүү юм бодох болов.
Зэрлэгшжээ!
Гэснээс нээрэн ямар ч амьтан харсан бай, "мах нь ямар амттай бол?" гэсэн ганцхан бодол л төрдөг боллоо. Энэ Пазл ер нь хаашаагаа л яваад байна даа.

...гэж бодсоныхоо дараахан би "Дандаа л идсэн уусан талаараа бурж байх юм. Жаахан ондоо, хүмүүсийн мэдлэгт нэмэр болохуйц, танин мэдэхүйн шинжтэй зүйл блогтоо бичиж байя" гэж шийдсэн юм. Мэдлэг хүнд хэзээ ч илүүддэггүй болохыг анзаарсан хэрэг л дээ. Би ер нь угийн ажигч болохоор юмыг ажиглаж анзаарахдаа гаргуун шүү.
Жишээ нь, жимснүүд их төлөв бөөрөнхий, дугаригдуу хэлбэртэй байдаг байхад ганц гадил л годил оргиод тэс ондоо хэлбэр дүрстэй болохыг анзаараадахлаа. Тэгээд хувхай гадил яахаараа сондгойроод байдаг лүд вэ гээд жаахан судаллаа л даа. Юу юм байна. Гадилыг хальсыг нь аваад идвэл илүү амттай байдаг юм байна гэж мэгээд. Ер нь байнга идэж байгууштай жимс юм энэ гадил гэдэг. Хоолны шингэцийг сайжруулдаг, ядаргааг арилгахад тустай, зүрх судасны өвчин, цусны даралт ихсэх, цус харвалт зэргээс урьдчилан сэргийлэхэд онцгой нөлөөтэй юм байна. Тэр бүү хэл оюун ухаан сайжруулдаг гэж байна. За энэ ч харин юу л бол, би л лав ухаалаг сармагчин харж байгаагүй юм байна даг.
Тэгсэн чинь "Пазл аа, чи өөрөө ухаалаг сармагчин ш дээ" гэж хэлэгдвэл мөн алав аа.

За тэгээд, гадил хэмээх гонзгой хэлбэртэй жимсийг эмэгтэйчүүд юу яахдаа нөгөө юуны зориулалтаар ашиглаж болох нь байна. Тийм ээ, та зөв бодож.
Яг наад бодож байгаа зүйлийн чинь талаар, биеийн эсэргүүцлээ сайжруулахдаа С аминдэмийн зориулалтаар ашиглах талаар л ярьж байна шүү дээ.

За эцэст нь би та нараар нэг таавар таалгая л даа.
Батын ээж гурван хүүтэй. Том хүүг нь Болд, дунд хүүг нь Баяр, бага хүүг нь Баатар...... гэдэг бол...... Бат хэн бэ? Өө энэ юу болчихов оо? Тааварт жаахан будлиан гарлаа шүү. Уг нь би зөв л сурсан юм даа. "Дуулсан дуундаа би өөрөө уяраад" гэдэг шиг таалгасан таавартаа өөрөө будилчих бололтой юм аа.

Паян замын тэмдэглэл.

2010-12-29T14:55:00.002+08:00

Би ер нь уухаа больсон л доо. Элдэв баяр, тэмдэглэлт өдөр, өөрт болон ойр дотныхонд минь тохиолдсон баярт үйл явдал, аа мөн гунигт үйл явдал, хааяа учир шалтгаангүй уумаар санагдах зэргээс бусад тохиолдолд бол би ер нь архи амсах ч үгүй байгаа.
Аа гэтэл шинэ он гарах гэж буйг далимдуулаад... биш ээ... тохиолдуулаад өчигдөр жаал балгачихаж. Өглөө хатаж үхэхээс наахнуур амьтан гал тогооны өрөөнд орлоо. Хүсэхэд хясна гэгчээр хүйтэн юм залгилмаар байхад халуун цайнаас өөр юм харагдсангүй. Гаднаас ундаа авахаас өөр зам үлдээгүй тул хувцаслаад гарлаа. Нойрмог амьтан гуйвлан алхаж байтал гэнэт гишгэсэн газар хөл дороос займчаад явчихдаг юм. Газар хөдлөв үү, яав гэж бодохтой зэрэг хачин чанга чимээ хавиар нэг хадаж, тэрнээс болж би бас цочиж хашгираад бүр гудамжаар нэг шуугиан болдог юм байна. Тэрхэн зуур айх гайхах зэрэгцэн доош хартал би нэг нохойн дээр гишгэчихсэн байдаг байгаа!
Хувхай чинь яг явах зам дээр минь цагариглаад хэвтэж байж л дээ. Би хараагүй юм чинь. Нохой яахав "яасан хүйтэн өглөөв дээ. Даарч энэ тэрүүгээр сажилж байхаар ингээд дулаахан хэвтэж байя. Энэ нэг доожоогүй юманд зам тавьж өгөх үү, болих уу. За яршиг дээгүүр даваад гарна биз, яг тухаа олоод хэвтчихсэн байхад" гэж бодоод л хэвтээд байсан юм байгаа биз. Гэтэл уусан архи нь гараагүй Пазл унтаа сэрүүний завсар алхаж очоод сүүлэн дээр нь гишгэчихгүй юу. Тэгээд өнөөх чинь учиргүй чанга гаслаад, гаслахад нь би цочиж орилоод... Хөөрхий минь, "Аллаа! Амь авраарай!" л гэж гасалсан байх даа, бодвол. Аа би болохоор "Аллаа! Амь авраарай!" л гэж орилсон юм даг.
Тэгээд би цааш замаа хөөлөө. Цочиж сандарснаа бодвол овоо уужирч "Нохойн баасыг харалгүй гишгэж явсанаас биш нохойг харалгүй хөлөөрөө гишгэж байсангүй. Энэ муу ч гэсэн энд тэндгүй бааж, хүн зоны гутал хувцсыг завааруулдаг лүд байж таараа л даа. Үйлийн үр нь өөр дээр нь ирж, хүний хөлд үрэгдэх шахсан нь энэ буй" гэхчлэн эргэцүүлж, дэлгүүрийн үүдэнд ирдэг юм. Тэгсэн чинь дэлгүүрийн үүдэнд нэг нөхөр тасраад уначихсан хэвтэж байв шүү. Би ч "за ахиж гэнэдэхгүй шүү. Дээр нь гишгэчихэлгүйхэн шиг аятайхан тойроод гарна" ухааны юм бодоод хартал мань нөхрийн өмссөн хүрэм минийхтэй мангар адилхан байдаг юм. Тэр ч бүү хэл тасарч унагчийн өндөр, бие хаа, үсний засалт нь хүртэл ардаасаа яг надархуу харагдсан тул би гайхаж, "Энэ чинь арай би биш байгаа?" гэж бодсоноо "энэ би юм бол, би хэн байж таарах вэ" хэмээн тунгааж байж сая нэг юм өөртөө итгэж авсан гэж байгаа. Холливүүдийн кинон дээр сүнс нь биенээсээ гарчихаад амьгүй биеэ гайхаж хараад зогсоод байдаг даа? Яг тэрэн шиг л би тасарч унагчийг ардаас нь гайхаж харж харж, гэнэт урдаас нь бас харж болохыг санаад хувь заяаны эрхээр төөрөлдсөн ихрийн өрөөсөн минь... (Би тэгж бодсон юм. Надтай адилхан, гэхдээ би биш гэж бодохоор би ихэр байж магадгүй яа даа?)

/үргэлжлэл. Түрүүч нь дээхэн талд/ ...үнэхээр мөн эсэхийг мэдэхээр тойрч очиж царайг нь хардаг юм. Гэтэл надаас шал өөр, аюулын царай муутай нөхөр байдаг байгаа. Би ч "анхнаасаа надтай огт адилгүй баагий байсан юмаа" гэсэн шүү юм бодоод дэлгүүрт оров.
Ундаагаа авчихаад буцаад орж явтал орцны үүдэнд хов ярихаас өөр ид шидгүй байрны авгай нарын нэг тааралдаад "Алгын чинээ адууны мах хэрэгтэй байна" гэж нэхдэг юм. "Ямар учраас надад адууны мах байгаа гэж бодсон юм бол? Арай бүтэлгүй хог чинь зүүрмэглэж явж байж ундааны оронд дэлгүүрээс мах туугаад гараад ирсэн юм биш байгаа" гэж хүртэл бодоод хартал мэдээж тийм биш байна. Шартаж ядаж байхад шал тэнэг юм нэхээд байхаар нь би уурандаа ширээ шааж босч ирээд... аа биш, орцны үүдэнд байгаашд нээрээ. Хадуурч байна хэхэ. Тэгээд би мангуу авгайгаас салаад, гэртээ ортол гэрийнхэн маань хөргөгчинд хөргөж байгаад гаргаж ирлээ гэчихсэн ундаа ууж сууснаа, намайг хараад "Бэлээхэн ундаа байсаар байхад чи бас яагаад нэгийг аваад ирэв ээ?" гэж авдаг юм даа.

Ниргэхээс нь өмнө хашгирна.

2010-12-20T23:39:00.007+08:00

"Эр хүнийг сорви чимдэг" гэлцээд байхаар нь хамаг нүүрээ урчаад хаячихаж билээ. Өөрийгөө гоёж чимж аваад охидыг татах гэсэндээ л тэр шүү дээ. Гэтэл охидод таалагдах нь бүү хэл, ойртож очихоор л "Туслаарай! Цагдаа! Энд нэг ялтан царайтай баагий дээрэмдэх гээд байна!" гэхчлэн орилолдоод байдаг юм даа. Энэ эмэгтэйчүүд бас тэгж байгаад юмны учир ойлгохгүй янзын хүмүүс шүү. Тэгсэн чинь нэг найз маань зөвлөж байна, "эмэгтэйчүүд чинь дасч дурладаг юм. Тэдэнд сэтгэл зүрхээ нээ, дотроо уудал" энэтэр гээд. Би ч "өө тэр юухан байхав" гээд л хутга мэс шүүртэл бөөн үймээн сандрал болоод, найз маань намайг зогсоож байхав. Гэдсээ хагачих дөхсөн ш дээ. Үг гэдэг чинь салаа утгатай байдаг гэдгийг хэлэхгүй яасан юм, та нар?!

...гэж бариад пан гөрж суулгүй хичнээн ч удав даа, энэ чинь? "Сар гаруй бичлэг бичээгүйдээ уншигч фэнүүдээсээ уучлал хүсье" энэтэр гэж том баагаад, "удаан бичээгүй болохоор гарын хуруу кийборд хоёр эвлэхгүй нь ээ" энэтэр гэж аальгүйтээд янз бүр болоод байхгүй юу.

Ер нь юу юм байна, найзууд аа. Нас ахиад ирэхээр ярьж бичих гэхээсээ бодож тунгаах нь олшроод... бодлоо илэрхийлэхдээ аль болох товч өгүүлэх, болж өгвөл бүр үг гарздалгүйгээр үйлдэл юугаараа илтгэх гэдэг болчих юм. Хэлэх гэсэн санаагаа компьютерийнхээ ардаас дохио зангаагаар илэрхийлээд байсныг минь та нар нэг сайн ойлгоогүй юм аа даа? ...гэж мэгээд.

Сониноос, сонин дээр "Шинэ Монгол" гэдэг сургуулийн хүүхдүүд ирээдүйд Нобелийн шагнал авах Монгол хүнд зориулж хөшөө босгосон талаар бичсэн байна. Аваагүй байгаа шагналын төлөө ингэж хөөрцөглөж байхаар хичээлээ сайн хийхгүй дээ, Шинэ Монгол хүүхдүүд.

За ер нь ч тэгээд "хүүхэд бол томчуудын тусгал" гэдэг дээ. Манай "том" томчууд хүмүүсийг хийснийх нь төлөө бус, "хойшид хийх бүтээл"-ийнх нь төлөө шагнадаг хойно. Шагнуулсан улсууд нь тэгж байхчивлээ.
Батгүй эх сурвалжийн мэдээгээр, байгуулаагүй байгаа гавъяаных нь төлөө урьдчилан шагнадаг энэ арга туршлагыг ондоо салбарууд ч өөр өөрийн онцлогт тохируулан нэвтрүүлэхээр зэхэж байгаа гэнэ. Тухайлбал, манай улсын цагдан сэргийлэх албаныхан "гэмт хэрэгтнүүд"-ийг хийгээгүй байгаа гэмт хэргийнх нь төлөө баривчлахаар болж байгаа аж. Цагдаа нарын тооцоолж буйгаар бол гэмт этгээдүүдийг бусармаг үйлдлээ хийсний нь дараа биш, ид үйлдэл дээр нь ч биш, бүр өмнө нь, гэмт хэрэг хийх бодол толгойд нь орж ирээ ч үгүй байхад баривчлаад байвал гэмт хэргийн гаралт багасаад зогсохгүй бүр байхгүй болох учиртай гэнэ. Ганц асуудал нь, манай цагдаа нар ирээдүйд гэм хийх улсыг хэрхэн ялгаж танихаа мэдэхгүй байгаа юм байна.
Дээрх ажилтай холбогдуулан залуухан мөрдөстнүүд "ихэнх Монгол эрчүүд согтууруулах ундаа хэтрүүлэн хэрэглэдэг. Хэзээ нэгэн цагт мал болтлоо ууж л таарна. Тиймээс гудамжинд тааралдсан эрэгтэй болгоныг архидан согтуурахаас нь урьтаж албадан эрүүлжүүлээд байя" гэсэн санаачлага хүртэл гаргаад байгаа аж.

...гэж мэгээд, хэхэ.

Дуудах нэрийг эцэг эх өгдөг. Заримдаа лам :)

2010-11-17T19:37:00.004+08:00

Нэр гэдэг бол хувь хүнийг бусдаас ялгаж өгөх хэрэглэгдэхүүн гэдэг утгаараа ихээхэн ач холбогдолтой зүйл билээ. Нэрийг өөрөөр бас "алдар" хэмээнэ. Өвөр монголын сэтгүүлч манай нэг дуучнаас "таны алдар хэн билээ?" гэж асуутал цаадах нь "Монгол улсын гавъяат жүжигчин" гэж жишим ч үгүй хариулсан гэх яриа бий.
За тэр ч яамай. Дуудах нэрийг бол хүнд ер нь аав ээж нь өгнө. Хэдий төрүүлсэн эцэг эх нь боловч бүхэл бүтэн хүнд дур мэдэн, санал сэтгэгдлийг нь ч асуулгүйгээр нэр оноож байгаа нь хүний эрхийг ноцтойгоор зөрчиж буй хэрэг... мэт боловч... өөр яалтай ч билээ дээ энэ чинь. Уул хүн маань төрсөн даруйдаа өөртөө өрсөж нэр бодож олох нь бүү хэл унага шиг босч тэнцэж гийгүүлэхгүй, идэхээс өөр ид шидгүй амьтан байдаг юм чинь дээ. Учир иймд нэр өгөх тал дээр ухаантай ухаангүй эцэг эхчүүд илт давуу эрх эдэлнэ. Усан дотор арвалзаж, өөх тосноосоо салахыг бусдад санал болгодог нэг хүүхэн энэхүү давуу эрхээ эдлэн төрсөн хүүхэддээ Микки гэдэг харь нэр өгсөн тухай сонин сэтгүүлүүдэд бичиж байна. Эр эм хоёул монгол байтал дундаас нь гадаад хүүхэд төрчихсөн юм биш байгаа? энэ тэр гээд. Өөрийнхөө хүүхдийг юу гэж нэрлэх нь маньд падгүй л дээ. Гэхдээ ээжийнхээ бусдаас онцгойрч, гангарах хүслээс болж хөөрхий жаал насан туршдаа зурмал хулганын нэрээр нэрлэгдэж явах нь ээ. Уг нь монголчууд харь нэрийг төрүүлсэн хүүхэддээ биш тэжээвэр нохой муурандаа л өгдөг болоод удаж байна л даа.
Ер нь хүүхэддээ өгөх нэрийг урьдаас бодож, нухацтай тунгаан байж өгүүштэй шиг байгаа юм. Тэгээгүй болов уу гэмээр нэрнүүд их байна. Ухаандаа саахалт айлынхаа охинтой бэлчээр дээр аальгүйтэж байтал нэг мэдсэн чинь өнөөх нь жирэмсэн болчихдог. Хоёр дахиа нэг мэдтэл хүүхэд төрчихдөг. Хүүхэддээ нэр өгөх болдог. Гэтэл мань эр малаа маллаад л, завсар зайгаар нь үе үе "нэг мэдээд" явсан хүн чинь бэлэн нэр цээжинд нь байдаггүй. Бүр нэг түгээмэл нэрнүүдээс л өгчихье гэж бодовч тулгамдаад санаанд нь орж ирдэггүй. Аргаа ядаад гадагш гарч, аль тааралдсан юмаар л хүүхдээ нэрлэчихье гэж шулуудаад.... Гөлгөө, Хургаа, Хулганаа, Ишгэн гэх мэт нэрс ийм замаар үүссэн байх гэж би таагаад байгаа. Аавынх нь нүдэнд азаар бага жижиг амьтад харагдаж л дээ. Тэгэлгүй бухан бяруу, хамуутай даага, сувай үнээ, хусран гүү харагдсан болж гэмээнэ хөөрхий хүүхэд насан туршдаа наргианы бай болохгүй юу.
Гэтэл зарим аавууд хүүхэддээ нэр өгөхдөө ядаж дээрх шиг бага ч атугай бүтээлч хандалгүй, хүүхдийнхээ нэрний "хувь заяа"-г хөндлөнгийн нэг ламхайд даатгачихдаг тал байна. "Хүрд эргүүлэх боломж" олсон ламхай ч хүний хүүхдэд нэр өгөхдөө хүнийрхүү ханддаг уу, Пэрэнлэйгомбо, Дондограгчаа, Лувсан-Ёндон гэхчлэн заавал нэг өвгөжөөр нэр хайрладаг гэм байна. Эсвэл хараажийн эрэгтэй хүүхдийг Шархүүхэн, охин хүүхдийг Зоригтбаатар энэ тэр гэж хүйс зөрүүлэн нэрлэж будлиантуулаад, сайхь үйлдлээ бурханлиг тайлбараар цайруулж байх юм.
Зарим нэр бол бодож тунгаасны үндсэн дээр өгөгдсөн гэхээсээ хүүхэд төрсөн тэрхэн агшинд аавынх нь сэтгэгдэл ямар байснаас улбаалж дээ гэмээр санагддаг аа. Ухаандаа айлын охиныг хүүхэдтэй болгосон хэргийн эзэн хэнгэргийн дохиур "Энэ чинь миний хүүхэд биш ээ. Эцэг нь би биш" гэж мэлзсэнээс үүдэж хүүхэд нь Бибиш нэртэй болжээ ч гэдэг юм уу, учиргүй хартай нөхөр шинэ хүнээ хараад "Надтай ямар ч төсгүй байна даа. Адилхан биш байна" гэснээс болж Адилбиш, анхны үрээ харахаар сэтгэл догдолсон туршлагагүй аав өөрийг нь үсгүй, үрчгэр, улаан нялзрай "амьтан" угтан авна гэж төсөөлөөгүй тул балмагдан "Энэ чинь хүн биш юм биш үү?" гэж орилсоноо, бантаад "Дуулав уу та минь? Би хүүгээ Хүнбиш гэж нэрлэлээ" гээд явчихсан ч юм бил үү.
Яг юу хэлэх гээд ийм их юм нуршаад байна вэ гэхээр, эцэг эхчүүд минь хүүхэддээ нэр өгөхдөө сэтгэлийн хөөрлөөр хандалгүй, бодож тунгаан байж сайхан нэр сонгоорой л гэх гээд байна. Та нарын өгсөн нэрээр үр хүүхэд чинь дал, наян жил дуудуулж явах юм шүү дээ.

Сандаг гуай шиг сандруу хүн орчлон дээр байдаг болов уу?

2010-11-06T05:22:00.002+08:00

энэ тэр гээд нэг хүүхдийн зохиолч асуусан байдаг бил үү, юу билээ? Гэхдээ нэг юм хэлэхэд, Сандаг гуай бол сандруу гэхээсээ будлиу, мунгинуу хүн. Хоёрдугаарт гэвэл, түүн шиг хүн байдаг юм аа. Байх байхдаа чанх урд чинь байна. Худлаа худлаа, тоглосон юм. Харин яг ард чинь байна! Бас л тоглосон юм аа, хэ хэ. Сандаг гуай шиг будлиу хүн энд энэ бичлэгийг ингээд бичээд сууж байна. Будлиудаа яасан юм гэж үү? Ингэсэн юм.

Дүүдээ сургааль айлдаж суулаа. "Ер нь ном их уншдаг хүн наанадаж л үгийн баялагтай болдог юм ш дээ. Тийм хүнд яруу сайхан ярьж, бичнэ гэдэг бол огт асуудал биш. Үг гэдэг чинь өөрөө л ундраад байна гэж мэд. Чиний энэ өөрийгөө ч олигтой илэрхийлж чаддаггүй, гацаж түгдэрч ярьдаг явдал чинь ерөөс номтой нөхөрлөөгүйн харгай" гээд л сэнхрүүлж сэхээрүүлж өгч байтал өвөө хажуунаас хэлж байна:
-Ишш, Пазл минь дээ. Ном унших нь бүү хэл үсэг ч нүдлээгүй дөрвөн настай хүүхдэд юу гээд номчирхоод суудаг юм бэ? Тэгээд ч дүү чинь унтаж байгааг харахгүй байна уу? Битгий сэрээчих чи!

Саяхан бас чихэвчний хөгжмөө сонсоод "Hip hop you don't stop" энэ тэр гэчихсэн явж байтал утас дуугарав аа. Дүү охин залгажээ.
-Байна уу... Тийм байна... Юу гэнэ ээ? Яриа чинь сонсогдохгүй байна аа. Юун айхтар хөгжим нүргэлсэн газар байгаа юм бэ чи?! Арай баар саванд байгаа юм биш биз дээ?! За сайхан мэдээрэй нөхөр минь! Бааранд орох нас чинь болоогүй шүү!... гээд загнаж эхэлтэл дүү охин өөдөөс хэллээ:
-Юу вэ, би сургууль дээрээ байна ш дээ. Энд ямар ч хөгжим дуугараагүй л байна даг. Тэгээд ч өдрийн 2 цагт бааранд орж байдаг ямар амьтан байсан юм!
Үгүй ээ тэгвэл юун хөгжим, хаанаас.... гээд үзсэн чинь би гэж будлиу хог өрөөсөн талын чихэвчээ аваагүй байдаг байгаа!

Энэ цагдаа нар манийгаа шоглох гээд байх боллоо. Үг хэлэх гэхээр л бороохойдчих шинжтэй. Цагдаа нарын эсрэг зоригтой дуугардаг байхын тулд иргэн хүн өөрөө хуулийн мэдлэгтэй байх хэрэгтэй юм гэж бодлоо. Тэгээд хуулийн ном хайж орон гэрээ онгичиж байтал нэг номын хуудсан дээр "хууль" энэ тэр гэсэн бичиг харагдахаар нь шүүрч аваад л уншлаа даа.
"Аливаа биед гадны хүч үйлчлэхгүй бол тайван байсан бие тайван хэвээрээ, хөдөлгөөнд байсан бие хөдөлгөөнд хэвээр үлдэнэ" гэж байна. Үнээн, муусайн цагдаа нар хүч хэрэглэхгүй бол би тайван амгалан чигээрээ л байна ухааны юм бодоод цааш уншлаа. Гэтэл цаашаагаа "m масстай биед F хүчээр үйлчлэхэд a хурдатгалыг олж авдаг" энэ тэр болоод явчихлаа шүү. Юу вэ, энэ чинь? Хуудас нь дутуу ном юм уу даа, хууль эрхзүйн зүйл заалтууд нь хаа байна аа... гээд гарчгийг нь хартал... "Ньютоны хуулиуд"!!!

"Манай багш тоо заасан".

2010-10-21T08:06:00.011+08:00

За ойрдоо энэ муу толгойд шинэ санаа орж ирэхээ байчихлаа. Хөгшчүүд "усанд орвол буян арилчихна" гэж гүрэлздэг шиг, толгойгоо угаасаар байтал дотор нь байсан миний сэтгэлгээ урсаад арилчихав уу?
Уг нь их эрдэмтэй байрын том толгой шиг байгаа юм, томчууд "том толгойт" гээд байдгийг бодоход. Дотор нь учиргүй их эрдэм ном чихэж чигжээд, тэр нь багтаж ядан бялхалзаж байгаагаар л төсөөлдөг байх л даа, томчууд л болсон хойно. Даанч миний муу данхар чинь хоосон, хөөсөн шахуу толгой юм шүү дээ. За тэгээд цааш нь хүн амьтанд яриад явуузай, нүдний булай болно шүү.
Намайг нээрэн бага байхын л хүмүүс хэгжүүн, том толгой гаргасан жаал гэдэг байж билээ. Эр бие өсөхийн хэрээр энэ толгой ч бас томроо байлгүй. Үгүй ээ тэгээд, "хүн нэмэгдвэл хүнс нэмэгдэнэ", "цол дагаж бяр нэмнэ"... гэх мэт хэлцээс харахнээ нэг зүйл өсөн нэмэгдэхтэй уялдаж нөгөө зүйл арвиждаг болох нь илэрхий байгаа юм. Гэтэл толгой томорвол тоондоо сайжирна ч гэдэг юм уу, нэг тийм үр дүн ажиглагдахгүй юм аа, өөрт минь. Тоондоо тааруухан хүн шүү дээ. Жишээ нь, дэлгүүрээс 1650 төгрөгий юм авахаар бол яг таарсан 1650 төгрөг атгаад гарахгүй л бол бүтэхгүй. Худалдагчийн хариулж өгсөн мөнгийг кассны нь дэргэд тоолоод зогсчихно. Арын худалдан авагчид бол стоп командтай... хүлээх горимд. Дөрөв ба түүнээс дээш оронтой тоо харахаар л барьц баримжаагаа алдаад ирж байгаа юм. Яагаад ийм юм бэ гэж үү? Миний сайхан сэтгэлийн л харгай л даа. Багад багш бидэнд тоо заадаг юм. Арав... зуу... мянга гээд л заагаад байх нь тэр. Гэтэл би жаахан санаа зовоод оо. "Ганцаараа энэ олон тоог шунаглаж сураад яахав, бусаддаа үлдээе энэ чинь" ухааны юм бодоод. Тэгээд мянгаас цаашихыг ер сураагүй юм л даа. Алдар нэр горилогч биш учраас би ангийнхныхаа тусын тулд өөрийгөө гаргуунд гаргаснаа мэдээж хэлээгүй. Бага ангид хамт сурч асан хүүхдүүд маань сайн сайхан яваа сураг дуулдмагц "энэ чинь миний л ач гавъяа шүү дээ" гэж дотроо бяцхан омогшдог л юм.
Аа нээрэн тоо заалгасан гэснээс, би сургуульд орохоосоо өмнө хуруу гарынхаа тусламжтайгаар 10 хүртэл алдахгүй тоолж чаддаг байсан л даа. Тооны хувьд хэрдээ өөрийгөө суурь мэдлэгтэй гэж санаж байлаа. Гэтэл тавын тоог таван хуруугаар л төсөөлдөг байсан хүн чинь багшийн самбар дээр бичсэн элдэв сонин тэмдэглэгээг хараад цочролд орсон ш дээ. Таньдаг тав нь үнэн хэрэгтээ "5" - ийм эд байсан чинээ хэн санах билээ. Чухам тэгэхэд л би практикаас олж авсан мэдлэг онолын мэдлэгтэй зөрчилддөгийг олж мэдсэн юм.
За тэгээд тоондоо маруухныг эс тооцвол ер нь сүрхий л эр болж төлөвшсөн шиг санадаг юм, өөрийгөө. Адаглаад л нэг их жижиг асуудлаар хөөцөлдөхгүй байна. Сая гудамжинд нэг баагий зөрж өнгөрөхдөө "Цаг хэд болж байна?" гэж асуудаг байгаа. Тэгэхээр нь би хэлсэн, "Хэд болж байгаа нь чухал биш. Цаг бол алт, тэгээд л гүйцээ".

Өөрийгөө өмгөөлсөн минь

2010-10-05T01:28:00.005+08:00

Хэрэг явдал хэдхэн хоногийн өмнө болсон юм. Тэр өглөө би урьдын л адил дүүтэйгээ цайлж суулаа. Дүү маань жинхэнэ дайсны цэрэг. Аа би юу? Мэдээж манай талын баатар, өөр хэн байхав дээ. Хэрэг гардаг өдөр манай талын баатар (тэр нь би) хал балгүйхэн шиг жимсний чанамалтай талх идэж байв. Дүү маань харин хэзээнийхээрээ үйл хөдлөл бүхнийг минь давтаж, янзыг минь үзэж байлаа. Намайг талхаа хазмагц тэр мөн талхаа хазна, намайг цайгаа уух бол мөн л тэр мэт үйлдэнэ. Дүү анх удаагаа ингэж байгаа бус, байнга ийм үйлдэл хийдэг "давтан хэрэгтэн" билээ. Түүний энэ үйлдлийн талаар зохих (цохих ч гэж болох юм) хүмүүст нь хэлдэг ч, удаа дараа өршөөлийн хуульд хамруулж, гэмт этгээдийн толгойг нь илсээр өдийг хүрсэн юм (Толгойг нь илээд ч зогсохгүй хацар дээр нь үнсэх, өхөөрдөх гэхчлэн санаанд багтамгүй арга хэмжээ авдаг гээч)
Тиймийн тул би гэмт этгээдтэй өөрийн гараар тэмцэхээр сэтгэл шулуудсан юм. Шулуудсан нь оножээ, урагш цэх шулуун алхалсаар хөргөгчинд тулж ирлээ. Хэрэв сэтгэл шулуудаагүй муруйдсан бол хадуураад угаалгын өрөө рүү орчих байсныг тэрхэн зуур ухамсарлав.
Тийн би өмнөө байх хөргөгчийг онгойлготол "өшөө авах төлөвлөгөө" минь шууд толгойд орж ирдэг юм. Хөргөгчнөөс гич гаргаж ирээд талхан дээр зузаан гэгч нь түрхэж, түүнийгээ томхон хазаад амтархан идэж буй дүр эсгэв. Ам минь шатахаас наахнуур юм болсон ч би тэвчээр зааж, дайсан этгээдийг урхинд орохыг хүлээн ажрахгүй царайлна. Дайсан-дүү маань ч сайхь үйлдлийг минь сармагчин адил дуурайж, зузаан гичтэй талхыг ховдоглон үмхлээ. Гоол! Онооны харьцаа 1:0! Пазл илт давуугаар тэргүүлж байна! Өө өршөөгөөрэй, тэрхүү гайхамшигт агшныг санах бүрийд өөрийн эрхгүй баясал бахдал төрдөг тул биеэ барьж дийлсэнгүй.
Гичтэй талхыг гэнэгүйхэн үмхсэн дүүгийн царай ч хувьсхийж, тэгээд ярвайж, улмаар дуу мэдэн бархирлаа. Дүүгийн дуунаар гэрийнхэн ч бүчээд ирэв. Тэд хэрэг явдлыг шууд ойлгожээ. Гэвч хэрэг явдлыг ойлгосон хэрнээ хэнээс үүдсэнийг нь ойлгоогүй бололтой, намайг л шүүмжлээд унадаг юм. Ийнхүү шүү(мжлэ)х ажиллагаа эхэллээ. Шүүх ажиллагаа анхнаасаа миний эсрэг чиглэсэн нь илэрхий тул би өөрөө өөрийгөө өмгөөлөхөөр шийдэв.
-Гэхдээ наад муу чинь өөрөө л эхэлж өдөөн хатгаад байсан ш дээ.
-Больж үз Пазл минь! Дөрөвхөн настай дүүтэйгээ шөргөөцөлдөж суухаасаа ичээч чи!
Үнэн л дээ. Дайсан этгээд дөрвөн настай юм байгаам. Маргашгүй үнэн, баримт нотолгоо ч шаардлагагүй. Учир нь дүүгийн насыг би өөрөө ч мэдэх юм чинь. Нотлох баримт нэхлээ ч, дүүгийн өндрийн хэмжээ, хэл ярианы хөгжил, арьсны нь булбарай зөөлөн чанар, хөтөвчинд бие засдаг шинж гээд олон зүйлээр дөрвөн настай нь нотлогдоно. Надад өмгөөлөгчдөө найдахаас өөр зам үлдсэнгүй (тэр нь би). Гайтай дөрвөн насыг бут цохих сэжүүр ол, өмгөөлөгч минь. Гайтай дөрвөн насыг...
Тэгтэл муу мулгуу өмгөлөөгч,
-Гэхдээ л хайр дурлалд нас хамаагүй гэдэг биз дээ?... гэж тэнэгтдэг юм даа.

Эр хүн.

2010-09-26T06:01:00.002+08:00

"Чамайг лаг хөөрхөн, нүдээрээ инээдэг охинтой танилцуулаад өгөх үү" гэхээр нь
"Пээ бүү үзэгд. Нүдээрээ инээдэг охин ямар юмны нь хөөрхөн байдаг юм. Нүдээрээ инээдэг юм бол зөрүүлээд амаараа хардаг байж таараа" гээд пүү паа болсоныг нь яана. Гэтэл "нүдээрээ инээх" гэдэг чинь яг нүдээрээ инээхийн нэр биш юм байналээшд, тийм ээ? Миний энэ мунгинуу толгойг дээ. Толгой гэхнээ, энэ муу толгойноос болж л хамаг хэрэг манддаг юм шүү. Бага байхын л "Багштайгаа хэрэлдэж том толгой гаргана гэнэ ээ чи?!", "Том хүний өөдөөс том үг хэлдэг яасан том толгойтой туучий вэ" гэхчлэн загнуулдаг байлаа. За яахав, хийсэн хэргийн минь хариуд загнаж зэмлэх нь зүйн хэрэг л дээ. Гэтэл огт хийгээгүй хэргийн минь төлөө "урьдчилан" загнаад байдгийг яалтай? "Том толгойлж яваад айлын охиныг жирэмслүүлээд хаячихваа" ч гэх шиг. "Том толгойт" гэж дуудуулсаар байгаад энэ нь сүүлдээ бүр нэрийг минь орлодог болох нь ээ. Төрөхөд даанч размерийн сонголт байгаагүй л дээ. Байсан сан бол арай хавчигдуу толгой сонгоод...
За зүгээр ээ гэхдээ. Эр хүн туг ч барина, тугал ч хариулна. Эрийг бүү бас, далайг бүү янд! Эр хүнийг та нар эмээл, хазаартай морины багтаамжтай сав суулга гэж бодно уу? Эсвэл итгэл даахааргүй сульдаатай, эрхий хуруунд байраа тавьж өгөхдөө тулсан амьтан гэж бодоо юу? Үгүй ээ, даахин дор хүлэг байдаг шиг дахан дор л байж байдаг юм, эр хүн! Эсгий шиг сунаж өсдөг юм, эр хүн! Долоо хэмжиж нэг огтлоогүйн харгайгаар эр алддаг аа. Гэхдээ эрэг хүртэл нурдаг л биз дээ? Долоо дордовч найм дахь дээрээ сэхээд л ирдэг юм. Харин их санаж гэмээнэ яг тэр газраа есөн шөнө хоосон хонодог гэмтэй. Гэхдээ хээр хоосон хоносондоо ч яадаг юм. Угаасаа эр хүний жаргал нь эзгүй хээр, заяаны хань нь зам дээр байдаг юм гэхчивлээ.

"...Үрийн санаа ууланд" ...байж байгаад...

2010-09-16T00:37:00.005+08:00

Туулын уснаа нугас дэгдээхийгээ дагуулан хөвөхийг ажаад
Туйлын ихээр уярч, тэнэг хүү ижийгээ зорив оо.

Уулын модноо хэрэм зулзгаа тэргүүлэн дүүлэхийг үзээд
Уйлан алдаж, ачлалгүй хүү амин шүтээндээ яарав аа.

Хаан хүцгэн байна!!!

2010-09-06T23:22:00.011+08:00

гэж шоолуулж байж сая нэг юм шалдан таваргаж яваагаа ухаарсан гээд байгаа юм даа, мангуу хог чинь. Хаа газрын хаад ноёд, эрх мэдэлтнүүд адилхан байх юм даа. Эрх мэдэлтэй албан тушаалтан болоогүй минь зол шүү. Гэхдээ би ч бүр жаахнаасаа л эрх мэдэл, элдэв ямбанд дургүй хүүхэд байсан л даа. Ямар сайндаа намайг багад гэрийнхэн маань эрх мэдэл, эрдэм мэдлэг хоёрыг зэрэгцүүлж тавьчихаад алийг нь сонгох нь вэ гэж сонжтол би эрдэм мэдлэгийг сонгосон юм гэдэг.
Эрдэм мэдлэг гэснээс, түүхэнд нэрээ үлдээсэн тэр их эрдэм номтой, чадал чансаатай улс чинь бүгдээрээ л ёс юм шиг афоризм хэлсэн байдаг юм байна. Бүр бүгд ээ, дунд нь манай Сүхээ ах хүртэл "Аливаа хүн сурах чиглэлийг эрхэм болговоос..." гэж барьчихсан хандах зүг өөрөө тогтоод байж байх юм. Тэгээд би бусдаас юугаараа дутах вэ гэж бодоод, нэг яая даа гэсэн афоризм зохиохоор сэтгэл шулуудав аа чи минь. Би ер нь аюулын барьцамтгай, ямар сайндаа л намайг багад найз маань гараа гипсдүүлчихээд шархадсан партизан шиг сүртэй харагдаад байхаар нь барьцаад өрөөсөн гараа сайн дураар хугачиж байх вэ дээ. Хэдий миний найз ч гэсэн би түүнийг хамаг сүртэй харагдалтыг ганцаараа эзэмшихийг нь зүгээр хараад сууж түвдээгүй хэрэг.
За тэгээд афоризм зохиохоор шийдэв ээ, би. Гэтэл яг цагаа тулмагц юу гэж зохиохоо бодоод олдоггүй шүү. Ямар ч байсан үнэн, ончтой, сургамжтай афоризм зохиох хэрэгтэйг мэдэж байлаа. Аа бас амьдралтай ойр байх хэрэгтэй. Амьдралтай ойр афоризмыг ойр хавиасаа хайх хэрэгтэй гэж бодоод ажтал өрөөний хаалга нүдэнд тусав шүү. Тэрхэн даруйд ийм үг толгойд буулаа:
Бариулаас нь татаад онгойхгүй бол наадах чинь цаашаагаа онгойдог хаалга байх нь.

"За даа, афоризм шиг ч харагдахгүй л байна даа. Жаахан өөрөөр сэтгэе ээ" гэж бодтол:
Түлхсэн ч, татсан ч онгойхгүй байвал наадах чинь хажуу тийшээгээ онгойдог гүйдэг хаалга байж таарлаа.

Миний энэ тархи уу! "Жаахан өөрөөр сэтгэ" гэсэн чинь жаахан л өөрөөр сэтгэж байгааг нь. "Биш дээ тархи минь, энэ татаж түлхэхээ зогсоо. Арай өөрөөр сэтгээч дээ" гэтэл:
Яаж ч оролдоод онгойхгүй бол наад хаалга чинь ер нь түгжээтэй байгаа юм биш үү?

Мөн дөө! Ийм афоризм гэж юу байдаг юм! Ерөөсөө ондоо юм зохиоё. Энэ хаалга маалгаа орхиё... гэж шуударлаа:
Онгойж өгөхгүй хэрнээ оньс түгжээгүй байвал наад хаалга чинь ер нь хаалга биш байна.

Иш чааваас даа! Орхиё гэхээр "хаалга биш байна" гэдэг гэнэ ээ. За за болих минь. Афоризм зохиох гэтэл ахуйн зөвлөгөө ч гэж хэлэхээргүй хөгийн юмнууд зохиогдоод байна. Ер нь донгио хүн догь харагдах гэж их хичээвэл улам л донгио харагддаг болохыг над мэтийн хүмүүс санаж явахад илүүдэхгүй л юм байгаа юм даа.

Аристотелиос болж байгаа юм.

2010-08-26T05:30:00.006+08:00

Үе тэнгийн маань мангар нусгайнууд (байзаарай... үе тэнгийнх, тэгсэн хэрнээ мангар нусгайнууд гэхээр жаахан логикийн алдаатай болчих юм байна. Шинээр засч бичье)
Үе тэнгийн маань тэнэг нусгайнууд (хавьгүй дээрдлээ) өөрсдийгөө цэцэгнээс, байцаанаас төрсөн гэдэгт үнэмшиж явдагт миний урам хугардаг байлаа. Томчуудад тархиа угаалгуулсан тэнгэргүй хогнуудаас ялгаатай нь би хүн хаанаас төрдөг "нууц"-ыг бүр багаасаа мэддэг байсан юм. Тийм ээ, хүн сармагчингаас төрдөг юм! Ингэж бодох эх суурийг минь тавьсан хүн бол мэдээж Дарвин байлаа. Хувьслын онолыг боловсруулсан энэ Англи эрхэмийг би хэзээнээс хүндэтгэн үзсээр ирсэн билээ. Харин түүний хамаатан нь ч юм уу, ямартай ч ихээ ойролцоо нэртэй Д.Арвин гэдэг эмэгтэй надад огтхон ч таалагддаггүйг нуух юун. Сайн хүний нэрийг гурав худалдаж иднэ гэгчээр, хүний нэр баастсан олиггүй хамаатан байх аа тэр.
За тэр ч яамай, харин Даарвин маарвин, хувьслын онол энээ тэрээ гээд нарийн ширийн юм яриад байгаа маань намайг та бүхэнд шаггүй боловсролтой нэгэн шиг харагдуулж байгаа байх л даа. Арга ч үгүй юм, багаасаа номтой нөхөрлөсний минь л ач шүү дээ. Гэхдээ зах зээлийн үймээний үед бол унших ном олдохгүй, байрны ахын шуун дээрх шивээс, өрхийн эмнэлгийн ханан дахь жирэмсэний хордлогын үед авах арга хэмжээний тухай үзүүлэн гээд бичиг үсэгтэй юм юу л байна, тэр бүгдийг уншиж явлаа.
Аа нээрэн та нар мэдэх болов уу даа, номыг их шимтэж унших чинь дэмий шүү дээ. Нүд их бүлтгэр болдог юм байхчивлээ. Нэг хэсэг би чинь биллиардны бөмбөг шиг л том нүдтэй амьтан явлаа шүү дээ. Тэгэхэд ээжийн ажил их орой тардаг байлаа. Ээжийгээ ирэхийг хүлээж өдөржин нүдээ ширгэтэл саравчлан хардаг байсны ачаар л нүд маань овоо ширгэж дундраад хэвийн хэмжээтэй болж билээ.
Шүлгийн ном нэг хэсэг уншаад шүлэгч болохоор шийдсэн үе надад бий. Үгүй ээ тэгээд энэ яруу найрагчид чинь хаашаа ч улс байдаг юм. Нэг их сайхан онгод ороод л часхийсэн шүлэг бичээдэхтэл тэрийг минь надаас аль эрт биччихсэн л байх юм. Эртүүд яав? Хавар болж шинэхэн ногооны униар ханхлаад, шиврээ бороо ганц нэг дусагнаад, сэтгэл гэгэлзэж догдлоод байхаар нь би ингэж шүлэглэхгүй юу:
Мөнх тэнгэрийн дор мянга мянган хавар
Монголын сайхан оронд жил жил дэлгэр... гэж. Гэтэл яг энийг Нацагдорж гэдэг нөхөр аль өнгөрсөн зуунд бас бичсэн болж таардаг юм. Би бусдаас будаа иднэ гэж юу байхав. Хоёр хүн яг ижилхэн сэтгэнэ ч гэж юу байхав. Тэгэхээр мань Нацагаа л надаас хулуудсан болж таараад байна. Тэгэнгүүт нь шал дургүй хүрээд би шүлэгч найрагч болох бодлоо бүрмөсөн хаясан. Харин оронд нь эзэмшсэн мэргэжилдээ эзэн болж явъя л гэж бодоод байна. Хүмүүс намайг "Энэ Пазл ч ажил албандаа яг тохирсон залуу шүү" гэлцэн шагшицгааж байвал сайхан аа даа. Би мэдэж байна, ажил албандаа тохирсон хүн гэнгүүт та нарын толгойд хүүхэлдэйн театрыг даргалдаг хүүхэлдэй шиг хүүхэн л төсөөлөгдөөд явчихаж байгаа. Гэхдээ би энд ажилдаа гадаад төрх энэ тэрээр биш мэдлэг чадвараараа тэнцэх тухай л яриад байна шүү дээ.
За эцэст нь хэлэхэд "Танин мэдэхүй гайхахаас эхэлдэг" гэж Аристотель нэгтээ өгүүлжээ. Мэдэхгүй зүйлтэй туж тулгарч, мэлэрч гайхаж явдагийн хувьд би танин мэдэх үйлийн эхний болзлыг торох юмгүй хангаад байгаа юм. Даанч Аристотель муу башир хог танин мэдэхүй цааш хэрхэн өрнөдөг талаар хэлээгүйн харгайгаар би эхний үе дээрээ таг гацчихаад байна л даа, үнэнийг хэлэхэд.

Болсон явдлаас сэдэвлэв

2010-08-21T00:21:00.007+08:00

Нэг нь: Энэ муу зуслангийн мончёр бацаанууд их байна аа. "Машингүй юм бол тогийг чинь тасалж өгч чадахгүй ээ" гэж донгосдог байгаа. Хориодхон алхамын зайтай газар явган явж чадахгүй гэж гэдэлздэг байнашд. Тэгэнгүүт нь мань уурлаад, "Модонд авирдаг мончёрууд хаданд гарсан нь энэ юм биз дээ" гээд баахан загнасан. Муу нусгай жаалуудыг бодохоос уур хүрээд байх юм.
Нөгөө нь: За өнгөрсөн юмыг бодож уурлаад яахав дээ, найз аа.
Нэг нь: Тийм дээ. Ирээдүйн юмыг л бодож уурлая. Дараа жил муусайн мончёрууд дахиад л уурыг минь барна даа яг. (ууртайгаар өгүүлэв)

Тахиа, өндөг хоёрын аль нь анхдагч вэ?

2010-08-12T23:59:00.001+08:00

Дунд сургуульд байхад багш нар энэ хэрэгцээгүй балай асуултыг асуугаад, ангийн маань хүүхдүүд тархиа гашилгаж, таамаг дэвшүүлж, талцан мэтгэлцэж, тамаа цайж байдагсан. Тэгээд анхдагчийг илрүүлж дөнгөлгүй ацан шалаанд ормогцоо мэдлэг хуримтлуулсан байртай, мэргэн ардын төрхтэйгөөр нь Пазлын таамгийг сонсъё гэлцдэг юм.
Тэр үед нь би "хэнээс 350 төгрөг зээлж, завсарлагаанаар тефтель авч идье дээ" гэсэншүү юм бодож суусан болохоор гэнэтийн асуултанд сайн төвлөрч чадалгүй "Ер нь яаж ч бэлтгэсэн өндөг нь хурдан болно. Шарсан ч тэр, чанасан ч тэр" гэж шал хазгай хариулаад ангиар нэг инээд тарьж орхидогсон. Гэхдээ би өндгийг ч, тахиаг ч идэхээсээ их цэрвэдэг л дээ үнэндээ. Учир нь тахиа чинь их тэнэг амьтан шиг билээ. Далавчтай, тэгсэн хэрнээ нисч гийгүүлэхгүй явгаар гүйх. Хар өглөөгүүр өөрөө унтдаггүй юм гэхэд өрөөлийг унтуулахгүй хоолой мэдэн чарлах. Өөрөө буудахгүй хэвтэж өрөөлийг буудахад садаа болдог Матрасов гайхал шиг л. Тэгээд тийм тэнэг амьтныг идчихээр чинь тэнэг нь халдчихаж магадгүй еэ? Байг гэх газаргүй шүү дээ. Ер нь идэх юмаар л элдвийн юм их халддаг нь анзаарагддаг. Хөдөөний нэг танил маань тарваганы маханд нугасгүй дуртай, тарваганы махнаас бүр тархиа арилжих нь халаг байсан юм. Хүссэн юм хүзүүгээр татна гэгчээр дурлаад байсан тарваганаасаа тахлын халдвар аваад сандарсан даа, хөөрхий. Энэ юу ч биш. Манай байрны ах эгч хоёр саяхан үрийн зулай үнэрлээд. Үгүй ээ, ихэр хүүхэдтэй болсон гэхээр чинь "үрсийн зулай үнэрлэсэн" гэх ёстой юм байна. Хамгийн хачирхалтай нь, байрны ах эгч хоёр маань хоёулаа ихрийн удамгүй байж таарлаа. Аль аль талынх нь удам сударт ихэр хүн байгаагүй атал гэнэт л хос бойтог шиг хоёр бор жаал мэндлэх нь тэр. Хамаатнууд нь гайхалдаад л, жаалуудын аав ээж хоёр бие биедээ итгэл алдрах дээрээ тулаад байтал сая нэг юм хамаг хэргийн учир тайлагддаг байгаа. Яасан бэ гэхээр, байрны ах эгч хоёрын өнгөрсөн өвөл идшиндээ хэрэглэсэн хөгшин гүү нь урьд цагт ихэр унага төрүүлж байж л дээ. Ойлгосон уу, идүүлсэн гүүний ихрийн удам сайхь хосод халдаад, огт ихрийн удамгүй мань хоёр шууд ихэр хүүхэдтэй болсон байгаа байхгүй юу... За за худлаа худлаа, энэ сүүлийн жишээ мишээ юу болж орхив оо хахаха.

Цаг төрийн үймээн.

2010-08-02T02:03:00.013+08:00

Энэ гадаад үгнүүдийг ер ялгахгүй юм аа.
"Вигора" гэдэг хоол амтлагч аваад ир гэхээр нь дэлгүүр явсан. Гэтэл яав? Худалдагчаас нь "Виагра авъя аа" гээд нэхээд байсан байгаам даа. Хэл сурахгүй бол хол явахгүй нь дээ, Пазл минь чи.

Ер нь энэ хүнсний дэлгүүрээр үйлчлүүлэх гэж их хөглөж байна аа, ойрын үед. Гэрийнхэн зуслан гараад, хотын байшингаа би ганцаараа харж байгаа юм. Тиймээс гэр орны хамаг ажлыг ганцаараа нугалах шаардлага гарав. Хүнсний бүтээгдэхүүн цуглуулах ажлыг хүртэл шүү! Сүүлийн хэдэн жил хүнсний дэлгүүрийн архи пивоны тасгаар л үйлчлүүлж ирсэн над шиг хүнд хоол хошны юм цуглуулах гэдэг үнэхээр бэрх ажил байлаа. Ямар сайндаа л доорхийн адил яриа үе үе гарч байх вэ дээ.

Худалдагч:
-610 төгрөг.
-Айн? Ганц талх авахад 610 төгрөг болоод байхдаа яадаг юм?! Саяхан л намайг авахад 230 төгрөг байсан даг.
-Юу гэж 230 байх юм бэ. Ер нь та саяхан гэж хэзээний юм яриад байна?
-Саяхаан нэг... (дуугаа намсган)... арван гурав дөрвөн жилийн өмнө л...

Иймийн учир би эртний сайхан цаг үеийг эрхгүй санагалздаг болоод байна. (Ай хөөрхий, дээхэн үед ямар сайхан байгаа вэ... гэхчлэн)
Гэснээс байна аа, эрт эдүгээгийн явдлыг эргэцүүлэн тунгааж эрүүний сахлаа имрэн суухуй түүхэн цаг үеийн талаарх 2 дүгнэлт толгойд орж ирдэг байна шүү. Би ер нь их төвөгтэй, бодлогоширч суухаараа л заавал нэг шинэ зүйл олж нээгээд байдаг юм. Заримдаа өөрөөсөө эмээдэг л юм, элдэв юм бодож байж хэрэгтэй хэрэггүй цөмийн зэвсэг, атомын бөмбөг бодож олоод хүн төрөлхтөнийг айлгаж сандаргах вий гэж.
За тэр яамай. Гол юмандаа, түүхэн цаг үеийн талаарх 2 дүгнэлтэндээ оръё.

Түүхэн цаг үеийн талаарх 2 дүгнэлт.

1. Түүх давтагддаг.

Ардын хувьсгалын өмнө, Монгол улс халх дөрөв, шавь таван аймаг (4+1) гэсэн засаг захиргааны зохион байгуулалттай байсан цаг. Шавь гэдэг нь тусгайлсан нутаг дэвсгэргүй боловч аймгийн хэмжээнд яригддаг, лам хуврага, мөн богд хутагтын шавь, хамжлага ардын нэршил байж. Богдын шавь нар цэргийн албанд татагддаггүй гэх зэрэг онцгой эрх эдэлдэг байснаас бусад аймаг хошууны энгийн ард иргэд "Хошуунд хар болж төрсөнөөс шавьд нохой болж төрсөн нь дээр" гэж ярилцдаг байжээ.

Гэтэл тэр цаг хэдүйн улирсан атал энд эгэл ард Пазл "мал болж төрсөн бол дээр байж уу" гэсэн шүү юм бодож сууна. Түүх давтагдлаа! Мань хүн тэгж бодохоос ч өөр замгүй юм. Төрд нь хурдан морьтой сүжирдэг, ямаанд мөнгө өгдөг, малд онцгой хайртай, өөрсдөө ч мал байж мэдэхээр хүмүүс гарч суусан хойно өөр яалтай билээ. Саяхан хүртэл төрийн түшээд нь малын хулгайд сэтгэл түгшиж, 5 хошуу малд тусгай ялтас суурилуулах юм яриад явсан. Мал хулгайд алдагдмагц ялтсаар нь хиймэл дагуулаас хайж илрүүлнэ. Хиймэл дагуул! Төрсөн хот дотроо төөрчих гээд байдаг Пазл хүүд тэр хиймэл дагуулын дэвшилтэт төхөөрөмжийг хэрэглэх хүсэл төрөвч, эвэртэн туурайтнаас дутуу заяатайдаа гутарч "Тайвшир даа, хиймэл юм бол тэр дагуул нь ямар л олиг байв гэж" хэмээн сэтгэлээ хуурч суусан юм.

2.Цагийн юм цагтаа сайхан.
Зарим цаг үеийн юм өөр цаг үед байх нь заримдаа шал дэмий, өөрийнхөө цаг үед л байвал зохино гэх гээд байна л даа. Жишээ нь 670 мянган долларын үнэтэй Феррари машин байя гэж саная. Сайхан унаа. Гэтэл салхи мэт хурдан тэр машин 13-р зуунд байвал яах вэ? Хэнд ч хэрэггүй будагтай төмөр, аргал хөлдүүс агуулах сав л болох биз.
Эсвэл 13-р зуунд ид ашиглагдаж байсан зэр зэвсгийг ардчилсан монгол улс 21-р зуунд армийн зэвсэглэлдээ ашиглавал яах вэ? Дайн болсон чинь дайсныхаа дуунаас хурдан онгоц руу нум сум харваж барьчихсан.
Бас социализмын үе байна. Айхтар харгис хэрцгий цаг үе байсан байх аа. Нугалаа, хэлмэгдүүлэлт, НАХЯам, хилс хэрэг гээд л... Хүүхэд шуухдад өгч буй даалгавар нь хүртэл "зуныхаа амралтаар зурамны арьс цуглуулж ир" ч гэх шиг. Нөгөө "Алуурчин бэлтгэх дамжаа" гэдэг шиг. Ямар азаар тэр үед одоогийн энэ бясалгал мясалгалын төвүүд байгаагүй юм. Тэгсэн бол бясалгалд явдаг цагаан хоолтон бацаан зурам алалгүй гүрийж байж пионерийн нэр төрийг хөөдсөн гэмтэн, нам засгийн өгсөн үүрэг даалгаврыг цалгардуулагч, том толгойт эсэргүүн гэгдээд балрахгүй юу. Нэг муу зурамнаас болж төрийн дайсан, улс төрийн хэрэгтэн болчихвол ямар сайн байх билээ.
Социализм аа гэж. Би ч гэсэн социалист дэглэмийн үед, бага балчир байхдаа үхэрт сүлбүүлээд үхэхээ дөхөж билээ. Гэхдээ энэ ч цаг үеэсээ биш, надаас өөрөөс минь л болсон хэрэг л дээ хахаха. Гэхдээ л хамаа байж уу, социализмын үед болсон нь үнэн л юм чинь социализм л үүнд буруутай!

Зэрэглээ

2010-07-21T06:05:00.004+08:00

Архинаас гарчихаад яг сайхан 3 хонож байтал хөдөөний нэг танил хүрч ирээд, хамт уухаас өөр замгүй болдог юм даа.
Тэгээд уушийн газар хоёул ууж ууж, гарах болоход зөөгч тооцоогоо нэхэхгүй хаачихав. Тэгсэн мань хүн зөөгч рүү хандан хээв нэг "Намар надаас нэг хонь аваарай" гэж авдаг байгаа. Тооцоогоо хийж буй царай нь тэр. Миний ичсэн гэж жигтэйхэн. Ичиж улайн байж тооцоогоо хийчихээд гартал гай чинь хотод ирсэнийх, бааранд ормоор байна гээд. Дагуулаад л цэнгээний газар орлоо доо. Мань эр бүжээд л байлаа. Би ямар бүжиглэх биш, гэлээ гээд ямар дүмбийгээд суугаад байлтай нь биш гээд охинтой танилцах юм болов оо. Тэгэхэд нэлээн ч халамцаад байсан юм. Тэгээд нэг давгүй охинтой танилцлаа.
-Чамайг хэн гэдэг вэ?
-Ундраа.
-Яагаад? ...гэхчлэн утгатай утгагүй юм ярьсаар утасных нь дугаарыг авлаа. Утасны нь дугаарыг цээжээр тогтоодог толгой сайтай амьтан болж харагдах гэсэндээ тэмдэглэж ч авсангүй. Гэртээ иртлээ дугаарыг нь яг таг санаж байлаа л даа. Танилцсан өдрөө залгаж намба алдах хүн биш тул дараа болохоор шийдэв.

Тэгээд маргааш өглөө нь сэрлээ дээ. Өчигдрийн охины утасны дугаар тархинаас ааль хэдийн хийсээд явчихсан. Оронд нь шарталт гээч урилгагүй зочин хүрэлцэн иржээ. Өндийж ч чаддаггүй. Эвхрээд л хэвтээд байлаа. Тэгтэл нагац ах ирээд надад "хорсоол" гээч юм найруулж өгөхөөр боллоо. Хорсоол гэхээр нь л хорсгож бариад үйлийг минь үзэх эд юм байх гэтэл юувээ, нохойн наадам байдаг байгаа. Дэмий гонзгой гэлээ гээч шиг ёстой нэрнээс цаашгүй хог байналээ. Тэгээд хорсоолын ачаар хоёр хөл дээрээ нэг юм босчихоод байгаа нь энэ. Шал аз жаргалгүй төгсгөл байгаа биз? Угаас жаргалтай төгсгөл гэдэг чинь үлгэрт л гардаг эд бололтой. Аа бас Холливүүдын кинонуудад. Гэхдээ тэд ч бас үлгэр дээ, нарийн ярьвал.

Тэгэхдээ бас нөгөө талаас нь бодоод үзвэл, хэрвээ би тэр охины утсыг мартаагүй байгаад харилцаж маасганаж байсан бол найз залуу нь болох сумын начин булиа залууд цөм цохиулах ч байсан юм бил үү. Шартаж шаналж хэвтээгүйсэн бол гадуур далбилзаж яваад камазанд мөргүүлэх ч байсан юм бил үү хэн мэдлээ. Сая тохиолдсон багахан азгүйтлын ачаар дараа нь учрах том азгүйтэлд өртчихөлгүй өнгөрсөн байж мэднэ гэх гээд байна л даа.
Аа эсрэгээрээ, архи ууж шартаагүйсэн бол би газраас гурван мянган доллар олох ч байсан юм бил үү. Юмыг яаж мэдхэв дээ. Энэ мэтчилэн, юм гэдэг аягүй сонион. Бодоод байх тусам улам л бодогдоод байна. Бодохоо больчихонгуут бодогдохоо байчих жишээтэй. Аймаар сонин.

ИнээдЭм, Ханиад(Т)ам.

2010-07-13T03:09:00.005+08:00

Монголчууд Football гэдэг спорттой танилцаж эхэлмэгцээ нэрийг нь "хөл бөмбөг" гээд сайхан орчуулчихаад сууж байтал араас нь бас volleyball гэх спорт гараад ирмэгц нь "гар бөмбөг" гэж нэрлэчихээд маадгар байтал саяхнаас жинхэнэ "гар бөмбөг" болох "handball"-ын сураг дуулдаад ирэнгүүт юу гэж нэрлэхээ мэдэхгүй бантсандаа хөрш Иванууд шигээ "гандбол" гэж дуудах болсон юмдаг уу?
За худлаа худлаа. Бантаж барьсандаа биш, угаасаа манайхан чинь спортын төрлийн харь үгнүүдийг орчуулалгүй хэрэглэдэг болоод чамгүй удаж байнашдээ. Аэробик, банзүкэ, биллиард, дартс, маваши, марафон, нокаут энэ тэр гээд. Хэл шинжлэлчдээ үүнд буруутгаж болохгүй ээ, угаасаа техник технологи сүрхий хөгжиж байна. Хажуугаар нь дэлхий улам "хавтгайраад"(даяаршаад ч билүү?), нөгөө талд нь юу байгааг мэдэхгүй шахам байсан улс чинь амьдардаг гаригынхаа хаана нь юу болж байгааг хараад байх сайхан боломж бүрдсэн өнөө цагт манай хөгшин хэл шинжлэлчид мэдээллийн хурдыг гүйцэхгүй байх нь аргагүй юм аа. Тэгээд ч тэд маань "эрвээхэй гэж бичих нь зөв үү, эсвэл эрвээхий гэж бичвэл дээр үү?" болон "шавьж биш шавж гэж бичих нь зүйтэй" гэхчлэн Монгол хэлний айхтар тулгамдсан асуудлуудыг авч хэлэлцээд завгүй байсан юм чинь дээ.

Өө би уг нь энд ч хөл бөмбөг гараад, тэнд ч үндэсний бөх нэвтрүүлээд байхаар нь лаг биеийн тамир спорт ярьдаг баатар болж орж ирсэн юм аа. Тэгсэн чинь юу бичиж орхиж вэ? Гэхдээ надад өөрийгөө өмөөрч, ингэж муухай хадуурах болсоноо тайлбарлах тайлбар байна! (өчих өчил байна гэвэл илүү сүртэй болох байж уу?)

1-рт, арван жилд заадаг хэл шинжлэлийн зарим ойлголтуудыг ахиад их сургуульд давтаж заагаад байсан болохоор тэр нь толгойд бүр буглаад, хаана ч ямар ч зүйлийг хэл шинжлэлтэй хольж хутгаж боддог болчихсон юм. Эртүүд л гэхэд нэг нөхөр надаас "Покерийг ер нь спорт гэж үзэх нь зүйтэй юу, мөрийтэй тоглоомд тооцох нь зохилтой юу?" гэж асууж байхад би харин хариуд нь "Покер гэдэг бол харь гаралтай нэр үг..." гээд шал өөр юм яриад явчихсан байгаа юм даа.

2-рт, би ер нь мангуурчихаад байна. Намайг мангуурахад хүргэсэн 2 хүчин зүйл байгаа. Эхнийх нь энэ их халуун. Харин хоёрдугаарх нь болохоор энэ их халуун.
Гэхдээ эхнийх нь агаарын хэмийн халуун, хоёрдахь нь биеийн хэмийн халуун л даа хэхэ. Гайхаж байгааг нь.
Халуун зун ханиад хүрчихээд, халуурч элийрээд хөгөө чирж байна өө. Энэ ханиаднаас болж инээх ч, идэх ч, бүр бичих ч хүсэл төрөхгүй байсны улмаас би түрүү долоо хоногт бичлэг бичээгүй байхгүй юу. Тэрнээс биш та нарын бодсон шиг туж архидаад явсан юм бол байхгүй. Ханиад чинь бас хүнийг их мангартуулдаг юм байна. Жишээ нь би саяхан ханиадны эм авахаар эмийн санд орсон мөртлөө "Мангуурлыг намдаадаг эм байна уу?" гээд асуучихдаг юм даа. Тэгсэн эмийн санч эгч над руу гайхан ширтээд, тэрүүхэндээ жуумалзсанаа "Мангуурлыг анагааж мэдэх цорын ганц зүйл бол цаг хугацаа л юм даа" гэж мэгээд. Тэгсэн чинь би бүр лавшруулан "Тэгвэл эгч ээ, цаг хугацааг аль аптект зарж байгаа бол?" гэж маанагтдаг байгаа. Ойрд бүр яг ийм мангар болчихоод байна. Гэхдээ дээр дурьдсанчлан энэ бол олдмол мангуурал шүү. Тэрнээс биш би төрөлхийн ийм мангар байгаагүй юм. Хэдий багадаа "хүний толгой их биенээсээ хүнд жинтэй байдаг" гэсэн цуу үгэнд үнэмшиж байсан ч гэсэндээ.

Өө нээрэн сайхан наадсан уу таминь ээ? Мартсанаас мал мэнд үү гэгч л боллоо доо, хэзээ хойно хэхэ. Энэ жилийн наадмаар төв цэнгэлдэхэд хүүхнүүдийн хөл хорио тогтоосон юм гэв үү? Хүүхнүүдээс болж л бохироод байгаа юм гэнэ, унасан бөхөд шалтаг мундахгүй ээ гэж... энээ тэрээ гээд эхэндээ би ч бас их л шүүмжлэнгүй хандаж байлаа. Гэхдээ бодоод байхнээ бас ч гэж магадгүй юм аа. Бөхчүүд чинь бүсгүй хүн бүү хэл бүдүүхэн өвсөнд ч бүдэрчихдэг эмзэг улс юм гэх чинь билээ.
Наадмаар ёстой зурагт шагайсангүй. "Баярын мишээл" энээ тэрээ гэсэн нэртэй хэрнээ муухан мушийлгаж ч дөнгөхөөргүй ядруухан хошин шог, тэгээд тэрнийх нь хамаг цагийг эзэлсэн зохиолын дуучдын дуу хуур л гарах байх гэж бодоод тэр. Уг нь сайхан инээх ч сайхан байдаг юм шүү. Наадам ч гэсэн сайхан. Ижийтэйгээ үзсэн тэр жилийн наадам илүү сайхан байсан гэхдээ :)

Солонгост байгаа миний андад.

2010-06-29T02:36:00.003+08:00

Энэ их халалт дулааралт чинь хүний толгой мангууруулах хачин увдистай эд дэг шүү. Биеэрээ мэдэрлээ.
Өнөөдөр Солонгост байгаа найзтайгаа холбоо барих хэрэг гараад, захидал бичихээр шийдтэл амьдран суугаа хаяг, шуудангийн хаяг сэлтийг нь огт мэдэхгүйгээ гэнэт санаад, тэр даруйдаа "Улаанбаатарт байгаа миний аавд" гэдэг шиг "Солонгост байгаа миний андад" гээд л гарчиглаад явуулчихъя, угаасаа хангүгт Пазлын найз ганцын зэрэг л байдаг юм чинь захиа маань өөр хүнд андуурагдаж очих учиргүй ухааны юм бодоод, ам дөрвөлжин цаасан дээр анддаа захиа бичих гэж мунгинаж мунгинаад, оройн сэрүү ороход нэг юм хэлэх гэсэн үгээ мэссенжэрээр л дамжуулчихаж болохыг сэтгэдэг байгаа.
Тэр халуун нар төөнөсөн Африкын талд, Арабын цөлд төрөөгүй минь их юм. Тэгсэн бол туж дүнхүүрч дүйнгэтсэн амьтан дуниартаж явах нь байнашд.
Ам нээвэл уушиг нээ гэгчээр, нэгэнт захианы тухай яриа эхэлсэнийх энэ талаар жаал хуучилдаг юм билүү дээ. Техник технологийн хөгжил дэвшил өнөөгийн түвшинд хүрээгүй асан тэртээх он жилүүдэд захидал гэдэг хүн төрөлхтний харилцааны чухал хэрэгсэл болж байлаа. Чухам захидлын ачаар энгийн иргэдээс эхлээд их гүрнүүд хоорондоо хэл авалцаж, "Хоёулаа үерхэх үү? Хариуг яаралтай" гэх буюу, "Эвлэлдэн нэгдэгтүн. Эс бөгөөс дайн зарлах болно" гэхчлэнгээр харилцаж байваа. Улмаар найруулгазүйд захидал бичгийн найруулга гэх бие даасан төрөл хүртэл үүссэнээс гадна сонины сурвалжлагчид ярилцлага авч буй хүнээсээ "Та амьдралдаа хайрын захиа авч байсан удаатай юу?" гэх асуултыг ёс юм шиг асуудаг болсон зэрэг нь захидал хэмээгч бичигтэй цаасны ач холбогдол хичнээн их болохыг бэлхнээ гэрчилж байгаа юм аа.
Муу Пазл нь ч гэсэн бага залуудаа зуслангийнхаа нэг охиноос захиа занаа авч л байлаа. Тэр захианд "Орой зургаан цагаас булгийн эхэнд уулзъя" гэж байсан санагдана. Тэгэхэд би юун тэрэнтэй уулзаж сээтэгнэж сэмбэлзэхтэй манатай, "Өлзиййй! Чи ч хэлгүй хүүхэд л өмөөрнө дөө, ээхэхэ аахахаха" гэж далжиганаж байж зуслангийн атамандаа алгадуулчихаад баргар царайлж зогссон юм чинь... Өө юу вэ?! Кино руу халтираад орчихсон уу? Ингээд байдаг юмаа, өнгөрүүлсэн амьдралаа үзсэн кинотойгоо хольж хутгаад байдаг хүн байгаа юм. Багадаа хүртэл Бэтмэн шиг байшингийн дээвэр дээгүүр дүүлж байгаа нь энэ гэж салбаганаад довжоон дээрээс унаж хамаг хөлөө сүйдэлж билээ. Гэмтсэн хөлтэй намайг үеийн минь хүүхдүүд үгүй мөн их шоглодогсон. Нэг удаа сахилгагүй хүүхдүүдэд хөөгдөөд, хөл муутай ч гэсэн аргагүйн эрхэнд гүйж байгаа юм чинь. Ардаас нэг охин "Гүй Форест, гүй!" гэж балиашиглаад л... Өө дахиад л. Яг ингэж муухай хадуурч далийрдаг байхгүй юу би. Зодоон нүдээнтэй киног бол бүр үзэх ч юм биш. Эртүүд хүртэл яав? Халамцуу алхалж яваад хэдэн залуутай түр тар хийгээд. Тэгсэн гэнэт "Муусайн юмнуудыг хэмх нүдчихье л дээ. Юуны тулд согтуу мастер билээ" гэж бодогдоод, цөс нь хөөрсөн амьтан ханцуйгаа шамлаад л орсон. Гурван залууд бяцартлаа нүдүүлсэн ш дээ.

Гарчигтайгаа ямар ч холбоогүй бичлэг.

2010-06-21T04:38:00.001+08:00

Ойрын хэдэн жил үзээгүй муухай пад хар шөнө байна даа. Яагаад ийм харанхуй байдаг билээ?... Дэлхийн дулаарлын уршиг уу?... Ертөнц мөхөхийн цондон уу?... энэтэр гээд духны арьсаа хуниралдуулан байж тунгаасан чинь байрны гаднах гэрэлтүүлэг л унтраастай байсан байдаг байгаа.
Ер нь хоног өдөр өнгөрөх тусам элдвийг эргэцүүлж, ажиглан анализ хийх минь ихсээд байгаа нь мэдрэгдээд байгаа. Жишээ нь гэхэд саяхан даа, барбагшийнд сэтгэгдэл бичээд сууж байснаа юмс үзэгдэл болгонд ямар нэг нийтлэг шинж байдгийг анзаараадахваа. Тухайлбал цагаан зээр, сагсны шийд хоёрын аль аль нь гэрт байх тохиромжгүй ч гэдэг юмуу, аль эсвэл Майн Ридийн романы баатар - морь унасан хүн болон манай хэвлэлийн баатар - төр "унасан" хүмүүс ялгаагүй, толгойгүй байна гэхчлэн. Төр гэснээс, ер нь хэдүүлээ төрийн түшээдийг сонгохдоо тархины томографийн зураг мургийг нь харж байж саналаа өгцгөөе өө. Тархи толгой нь байх ёстой байрандаа, бүрэн бүтэн бий эсэхийг нь шалгаагүйн уршгаар баахан усан толгой, хөлдүү толгой, махан толгой, бүр тархины өвдөл ч үгүй "хоосон толгой"-той нөхөд өндөрт заларсан шиг байна. Ийм хөөрхий амьтад чинь тэгээд ажил хэргээ явуулахын тулд тав зургаан туслахтай хамжилцахгүй гээд ч яахав дээ.
Эртүүд сонгуульд өрсөлдсөн нэг дуучин залуу "би уран бүтээлч дуучдын төлөө юм хийх гэж нэрээ дэвшүүлж байна" гэж их дуугаар мэдэгдэж билээ. Гэтэл бас саяхнаас их хурлын нэг бөх гишүүн маань үндэсний бөх, бөхчүүдийн тухай хууль санаачилсан болохоо бахархалтайгаар зарлаад явах боллоо. Арга байж уу бөх хүн. Ингэхээр логикын хувьд жирийн иргэд, эгэл боргил мань мэт нь жирийн иргэнийг л төлөөлөгчөөр сонгож байж сая нэг юм ач тусыг нь хүртэх юм шиг байгаа биз? Гэтэл өч төчнөөн бизнесмэн, компанийн захирлууд УИХ-д сонгогдсон хэрнээ Монголын бизнесийн орчин нөхцөл бахь байдгаараа байгааг яалтай?

Аа тийм, сониноос би блогийнхоо загварыг өөрчилсөн. Шал өөр юм бичээд унасан уу, гэнэт? УИХ ч гэх шиг амьдралаас тасархай юм бичээд яваагаа олж харлаа л даа.
Тэгээд блогийнхоо загварыг өөрчилсөөн. Та нар чинь л өөрсдөө нүд ам сохлох шахлаа энэтэр гээд долоовор дунд хоёроороо мэлмий рүү чинь чичсэн аятай зэмлээд байдаг болохоор солиод хаячихлаа. Хар дэвсгэр дээр цагаан үсгээр бичихийг харж дасаагүй болохоор л эвгүйцдэг байсан байх гэж бодож байгаа. Түүнээс биш хар дээрх цагаан бичигт тэгж нүд эрээлжлүүлж, толгой дайвалзуулдаг харын хүч, ёрын шид байдаггүй л байлгүй дээ.
Шинэ загвараа туршиж ч үзэлгүй шууд солиод, хуучныгаа устгаад хаячихсан юм би. Тэгсэн шинэ нь нэг л явцгүй санагдаад, эргүүлээд хуучныгаа хэрэглэх гэтэл аль хэдийн устгачихсанаа санадаг байгаа. Би ер нь юу юуны духанд хүрэлгүй шийдвэр гаргадаг сул талтай хүн. Ус үзэлгүй хормой шуух гэдэг дээ. Арван жилд л гэхэд алгебрын шалгалтан дээр хүнээс хуулна. Хуулахдаа хурдан гэж жигтэйхэн. Хуулуулагч маань бодлогоо бодож дуусахад би зэрэг л үзгээ тавьдаг байв шүү дээ. Тэгмэгц хуулуулагч этгээд толгойгоо шаагаад явчихна. Буруу бодчихжээ! Идэвхтэй нь аргагүй баахан буруу юм хуулчихсандаа бантаад би ч гэсэн толгой руу нь шаагаад хаядагсан.
Дунд сургуулиа төгссөнөөсөө хойш ч бусдаас хуулдаг минь янзандаа л байгаа даа харамсалтай нь. Саяхны нэг өглөө нэг найз маань "Онигоо ярьж өгөөч Пазл аа" гэж байна. Өмнөхөн нь би нэг дуучин хүүхний ярилцлагыг уншчихсан байсных, "Аа өглөөгүүр онигоо ярихад тохиромжгүй. Хоолой гардаггүй юм ш дээ" гээд л дуучны үгийг дуурайгаад туучихсан. Тэрнээсээ болж өөрөө онигоонд орсон доо харин ч нэг.

Мартаж чадамгүй зургаан сар минь баяртай

2010-06-08T07:32:00.011+08:00

гээд хөөрхийг дөнгөж гараад байхад нь хөөж туугаад байхгүй юу.
За тэр ч яамай. Харин ойрдоо айхтар бороошиж байна даа. Багад нэг иймэрхүү бороотой өглөөгүүр зуслангийн байшингийнхаа довжоон дээр нүдээ нухлаад л сууж байдагсан. Үеийн минь нусгайчуул бүр үд дөхүүлж байж сэрнэ. Тэгж ганцаараа эрт сэрчихээд тэнэг Амараа, майжиг Цэцэгээ эднүүстэй хурдхан уулзаж тоглохсон гэхээс байж ядан тэчъяаддаг байж билээ. Тэгсэн хэрнээ нөгөөдүүлээ босч ирээд нээх муухай онгорхой шүд гарган малийхаар нь тоглох дур гутаад шууд усандаа явчихдаг байлаа. За за тэр багын явдал багадаа л байсан юм байгаа биз. Одоо бол одооны юмыг л ярья. Бүтэж байгаа юм ёстой нэг ч байдаггүй шүү. Гадаад паспорт авах гээд л хөөцөлдсөн, яасан? Уг нь яаралтайгаар нь захиалсан. Гэтэл тэнд чинь надаас өөр яарч байгаа амьтан алга. Иргэний бүртгэл мэдээллийн төвийн хямсгар, мантгар хүүхнүүдээс нэг юм лавлахаар л зад загнуулчихаад байх бололтой юм. Паспортоо гарах ёстой өдөр нь очоод, гарсан бол уу яагаа бол гэж асуухаар тэгж их цухалддаг "аварга"-ууд юм байх даа? Яараад байдаг, ядаж паспортоо бэлэн болсон үгүйг ч мэдэхгүй сууж байдаг. Өнөөдөр нэг очиж үзнэ дээ. Бас л баахан аашлуулах байх аа даа.
Үгүй ээ тэгээд, би өөрөө бас тэнгэргүй туучий юм л даа. Урагшгүй, үйлс нь хазайсан уранхай хувцастай туранхай залуу Улаанбаатарт ганцын зэрэг байна. Тэр нь хэн бэ гэж үү? Манай дээд айлын "мудак" Цэрэнбаатар. За худлаа худлаа, би л байхгүй юу. Хөөцөлдсөн ажил нь ч бүтэхгүй, хийх ажил ч олдохгүй... над шиг ийм амьтан цөөн л байгаасай билээ. Гэхдээ уул нь бол ч энд тэнд ажлын анкет бөглөхөөр ярилцлаганд дуудагдаад л байдаг л даа. Дипломын дүн лаг, анкетан дээрх зураг лаг, ажлын туршлага бас лаг болохоор ажил олгогчдыг "соронзон мэт татдаг" юм уул нь.
Тэгээд ярилцлаганд орно. Яриагаа хүртэл лаг намбалаг, төлөв төвшин хоолойгоор урсгахаа мартахгүй. Даанч нэг гайтай асуулт дандаа тавигддаг юм. "Ирээдүйн төлөвлөгөө чинь юу вэ?" гэдэг. Хэцүүхэн учраа. Анх нэг байгууллагын ажил олгогч сайхь асуултыг асуухаар нь хэтийн төлөвлөгөөгөө томоор хэлэх нь зүйтэй гэж сэтгээд "Аа би ирээдүйд Япон явж боловсролоо дээшлүүлнэ дээ" гээд л тавиад туучихсан. Хэрэндээ л догь харагдах гэсэн царай нь тэр. Тэгтэл ажил олгогч "Аан тийм үү? Бидэнд тогтвор суурьшилтай ажиллах хүн хэрэгтэй байна л даа" гэж авдаг юм. Амаа бариад л хоцорсон. Дараа нь өөр нэг байгууллагын ярицлаган дээр нөгөө асуултыг чинь бас л асууж байна. Би яахав, өмнө нь нэг алдсан хүн чинь юу гэж алдаагаа давтах вэ. "Хойшдоо юу хийх вэ гэж үү? Танай байгууллагад л тогтвортой ажиллана даа" гээд аваад хаячихсан. Ажил олгогч харин над руу жигтэйхэн гайхаж харсанаа, шаардлагатай бол холбоо барихаа амлаад гаргасан. Мэдээж яриагүй. "Яасан дураараа нөхөр вэ энэ чинь" гэж бодоо биз. Тэгээд гурав дахь албан газрынхаа үүдийг татаж байгаа юм. Ахиад л нөгөө асуулт чинь. Толгойд хэд хэдэн хувилбар байсан ч, ахиад буруу зөрүү хариулчихаж магадгүй гэж хаширлаад "Надад хэтийн төлөвлөгөө гэхээр юм юу ч байхгүй ээ" гээд эрсхэн өчсөн. Үр дүнг нь хэлэх шаардлага байна уу? Ойлгомжтой юм биш үү? Ай даа, яажшуухан нэг ажил төрөл олж хийнэ дээ. Ажилд нэг л орчихож гэмээнэ харин гарахгүй юм шүү. Захирал, дарга нарт нь гологдож хөөгдсөн ч гэсэн "Зарагдсан барааг буцаахгүй ээ" гээд сууж байхаа мэдэхтэйгээ.
Гэхдээ дандаа ч бас ийм бүтэлгүй явдлууд тохиолдоод байгаа юм биш л дээ. Сая гэхэд л би газраас бүхэл 175-тын мөнгөн дэвсгэрт оллоо. Азтай хэрэг шүү... За худлаа ярьсан юм аа, олоогүй. Гэхдээ багадаа, дээр үеийн сүртэй далбагар 25 төгрөг олж байсан юм шүү. Ихээ ховордсон мөнгөн тэмдэгт, он цаг улирах тусам үнэ цэнэ нь нэмэгдэнэ гэдэгт би итгэл дүүрэн байлаа. Санаандгүй олсон шигээ санамсаргүй алдчихсан даа тэгээд. За за ерөөсөө болих минь. Өөдрөг юм бичье гэхээр л өөрийн эрхгүй гутранги болоод явчих юм. Гуниглаж ядаж байхад энэ бороо бас юучив дээ.

Монголоо алдаж гүйцсэн бичлэг.

2010-05-31T16:11:00.014+08:00

Шинэ бичлэг бичих сэдэл, сэдэв аль аль нь байхгүй байхад сэтгэлийн чанадаас "бичлэг бич, бич" гэх дуун цуурайтвай. Тийм ээ, сэтгэлийнхээ дуудлагаар тэрлэж сууна, би...
Бид чинь Чингисийн удам шүү дээ... гэж таахалзах нь моодноос гарч байх шиг байна аа ер нь. Өөрсөддөө гоё шинэлэг өвөг дээдэс бодож олохгүй бол... энэтэр гээд :)
Гэхдээ би бол бидний судсаар Бэлэн Сэнгэ буюу Далан худалчийн цус заалттай гүйж байгаа гэж боддог. Анзаараад байхнээ хэдүүлээ ер нь их залдаг улсууд билээ шүү. Нэг шинэ юм зохиогоод л, тэрэнтэйгээ холбоотой үлгэр шиг юм сэдээд л бураад байх. Тэрэндээ өөрсдөө итгэж барьц алдахыг нь яана. Жишээ нь багад, "газар шороог ухаж төнхөж болохгүй ээ, ухаж гэмээнэ ээж чинь үхдэг юм" гэсэн яриа байснаас хөрс шороон дээр хөлөөрөө чанга гишгэхээс ч эмээдэг байв аа. Энэчлэн, голын устай буруу харьцвал лусын хорлол болно, уулын модтой зүй бус харьцвал савдагт нь хорлогдоно гэж хөгшчүүл их хэлдэг байлаа. Лус савдаг нээрэн байдаг юм уу? гэж асуунгуут "байхаар барах уу, жишээ нь тэр гуайн хүү тэр тэдэн онд тэгсэнээсээ болж лусын цээрлэл амссан юм гэнэ лээ" гэх барим тавим баримтыг өч төчнөөнөөр нь дэлгэнэ. Гэтэл алтны хайгуул, зайгуул юмнууд хамаг голыг минь хайлуулчихлаа. Модон толгойтой гарууд ой модыг минь сүйдэлчихлээ. Хаа байна аа тэр лус савдаг?
Байгаль дэлхийтэйгээ зөв зүйтэй харьцаж сургах үүднээс ийм яриа зохиосон гэдгийг ойлгож байна л даа. Хараажийн анзааргагүй улсуудыг хамраа ухаж суухад нь "усаа дээдэл, модоо хайрла" гэж захиад нэмэргүй байсан биз. Тийм болохоор айлгаж, айдас дээр нь дөрөөлөх аргаар нөлөөлж эхэлсэн шиг байгаа юм. Аюутугай! Биширтүгэй!
Гэтэл байгаль болон бас бус зүйлд ямар ч ач холбогдолгүй юм бас баахныг буржээ, бид нар. Хаалга алдалж зогсох хориотой, босгон дээр гишгэж болохгүй, овоонд заавал чулуу өргөнө. Эс бөгөөс ингэнэ тэгнэ. Эдгээр нь бүр заншил болчихсон. Тэгж байтал бас хэн нь ч юм, овоонд чулуу нэмж боломгүй шиг бол дэргэдүүр нь өнгөрөхдөө сигналаа 3 дарчихад хаваасаг гэсэн "дүйцүүлэн алба хаах" заншил зохиочихно. Ер нь ёс заншил бол зохиогддог, зохиогдсоор ч байх биз. Хамгийн "отгон" заншил гэвэл "Шамбалыг зорьсон улстөрчдөд зориулж шавар баримал босгодог заншил", "гэдэнгээ хөдөлмөгц гэр төхөөрч Сүхийн талбайтай сүжирдэг заншил"-ууд байна.
Гэхдээ бас сайхан сайхан заншлууд байна аа, байна. Найран дээр архиар шахдаг явдлыг би хувьдаа талархан дэмждэг юм. Тэрнээс биш шөнө орондоо дуулсан ч яалаа, байсан ч яалаа.

"...Юмыг яаж мэдхэв гээд юмтай төржээ".

2010-05-24T18:21:00.012+08:00

-Цаадахын чинь авгай нь байхгүй байгаасай. Ёстой "хатуу самар" шиг хүүхэн дээ. Аа цаадах чинь өөрөө бол гайгүй ээ. "Зөөлөн боорцог" байгаа юм. Ингэхэд энэ хоёрын дундаас ямар хүүхэд гарах бол?
-Юу ямар гэж? Самартай боорцог л гарахгүй юу... энэ тэр гээд хэхэ.
За шинэ бичлэг нэмэлгүй хичнээн ч удав? Нэг юм сараачдаг юм билүү дээ. Юм гэснээс, энэ "юм" гэдэг чинь их янзын үг юм. Ухаандаа шат гэдэг үг шатыг, зам гэдэг үг замыг, халзан харин халзанг, оймс гэдэг үг бол оймсыг л хөдөлбөргүй зааж байхад энэ "юм" тийм биш юм аа. Дангаараа мангар бүрхэг, юуг заан нэрлэж буй нь тодорхойгүй, ондоо үгтэй хоршиж, өгүүлбэр дунд орж байж сая нэг юм утга нь илэрхий болдог туучий юм. Ганцаараа байхдаа амь нь хаа байгаа юм гэмээр үлбэгэр хэрнээ олуулаа нийлж дарвихаараа хавийн амьтныг хоргоож, хэрүүл өдөөд байдаг ойворгон жаал шиг л юм уу даа ер нь.Тэгээд би юу гэж бодож байна вэ гэхээр, Монгол хэл сурч буй гадаад нөхөд энэ үгэн дээр их мунгинадаг байх аа гэж. Учир нь "юм" маань өөрөө юм юманд хэрэглэгдэх юм байна шүү дээ. Тухайлбал:
1. Яадаг юм. Юмтай хүн юмаараа гайхуулж байна!
2. Лам нар юмыг яаж мэдхэв гээд юмтай төржээ.
3. Ганц юм гуялах уу хөгшөөн?
4. Энэ хамар хашааны Балдан жаахан юмтай байх аа, яавч эрүүл ухаантай хүн биш дэг.
5. Юмханаар юм хийчихдэг бай л даа... гэх мэт.
Ингээд ганцхан үг элдэв бусын утга илэрхийлээд явчихаар эх хэлийг минь шамдан суралцагч харь элгийн шонтгор, онигор, майга, сайрга эсэн бусын залуус эндүүрч будилаад "Лам нар юмыг яаж мэдхэв гээд юутай төрсөн хэрэг вэ? Бэл бэнчинтэй юу?" ч гэх юм уу, юмтай хүн юмаараа гайхуулахыг сонсоод "тэр юм гээч нь эр хүн бүрт заяасан атал, хүнээс илүү юмтай юм шиг юундаа сайрхдаг байна аа" энэ тэр гэж гайхшаа бардаг байх гэж таамаглаад байгаа юм, би.

Гэхдээ зарим улсын хэлэнд сайхь "юм" гэдэг үг их үүрэг оролцоотой байдгийг харахаар Монгол хэлнийхээ баян ярууг эрхгүй мэдэрдэг юм. Жишээ нь, унаа хөсгийг унах юм, байшин барилгыг босоо юм, хувцас хунарыг өмсдөг юм, идэх юмаа хүртэл идэх юм гэхчлэнгээр нэрлэдэг улс байна, цаана чинь.

Аяа, сонсголонт эх хэл минь үгүйсэн бол хөвгүүн би хүсэл сэтгэлээ хэрхэн илтгэж хүчрэх билээ.

Мартсанаас мал минь дүү?

2010-05-17T21:16:00.011+08:00

"Ван Дамм, Сталлоне 2 зодолдвол аль нь дийлэх бол?" гэж асуунгуут "Бүрслий дийлнэ" гэж тэс хөндлөн хариулдаг байлаа шүү дээ. Брюс Лиг учиргүй шүтдэг байснаас тэр л дээ.
Нээрэн багад Брюс Лиг ёстой даган баясч далдаганадаг байж билээ. Хятад шаахай өмсчихөөд л, дороо дэгдэн дэвхцээд л, "ваа воо" гэж янзгүй муухайгаар чарлаад л... Ядахнаа хэн нь ч авчирсан юм, гэрт нэг нүнчак байх. Тэрийг барьж салбаганаад л. Гэхдээ нүнчактай ч нэг их удаан нөхөрлөөгүй л дээ. Дагзан дундуураа хэд сайн татаж аваад больсон. Хүн тэр зэвсгээр бусдыг түншдэг байтал би бол өөрийгөө л байлгаад байх бололтой юм билээ. Гэснээс нүнчакийг би "мончоок" гэж нэрлэдэг юм байх л гэж боддог байсан шүү. Хааяа энэ мэт жигтэйхэн өөрөөр сэтгээд байдаг юм. Саяхан л гэхэд яав? "Аватар кино мундаг, аягүй гайхалтай, янзтай сайхан, яриангүй шилдэг нь" гэлцээд л байсан. Тэгэхээр нь би хэлсэн: "Тэр киноны юу нь тийм сайхан байна аа? Маш муу дүрстэй, бас дундуур нь байн байн бараан сүүдэр сүүтэгнээд байх чинь билээ".

Гэхдээ яаж ч зөрж, сөрж сэтгэдэг байлаа гээд өвгөдийн үгийг бас сонсдог байх хэрэгтэй л дээ. Би л хувьдаа өвөг дээдсийн захиас - хэлц үгнүүдийг ягштал баримталдаг хүн. Жишээ нь, тоглоом тоотой нь дээр гэж байна. Тиймээс би аав болохоороо хүүхдүүдээ 0-16 нас хүртэл нь тоотой хэдхэн тоглоомоор... ер нь хоёрхон тоглоомоор тоглуулна гэж бодож байгаа. Нэг нь нэг саваа мод байх юм. Шилбүүрэн морь хийгээд харайлгаж явна биз. Хөл гар нь ч чангарна. Хожмоо оюутан болчихоод автобус дагаж гүйгээд автобусны мөнгөө хэмнээд байвал аштай юу даа энэ чинь. Нөгөө нэг тоглоом нь хуудас цааснууд байна. Цаасан онгоц хөөргөж наадах шиг зугаатай бас аюулгүй "тоглолт" хаа байх вэ.
Гэснээс амьдрал нээрэн барзгар байна аа, тийм ээ? Жаргалтай, цатгалан улс гэвэл энэ дээд хэдийг л хэлэх байх (дээд айлынхныгаа хэлээгүй шүү, бүүр дээдэх юм ярьж байна). Юу ч хийхгүй хэрнээ эд хөрөнгө, эрх мэдэл, тарга тэвээрэг нь нэмэгдээд л байдаг. Тэгээд л хүмүүст "Чи чадахгүй юм байна. Боль. Буц" гэж хэлэгдсэн хэрнээ л "Энэ ажлыг надаас өөр хийж чадах хүн байхгүй" гэж пээдийгээд л лаглайгаад байх, манай Ламбада сайдаас өгсүүлээд. Би хааяа боддог юм. Нэг их эрдэм сурдаг баатар болж их сургуульд эргүүтэж байхынхаа хажуугаар их хурлын гишүүнд бэлтгэх сургалт ч юм уу, ямар нэг юманд хамрагддаг байж гэж. Тэгсэн бол өдийд хөрвөх чадвартай мэргэжилтэн гэгдээд толгой өндөр явахгүй юу. Хөрвөх чадвартай мэргэжилтэн гэж дуулсан л биз дээ? Нэг тийм... 9-ийн тоо шиг юм гээд ойлгочих. Хөрвөөгөөд л 6!

Бодлогын чанартай бичлэг.

2010-05-06T18:09:00.017+08:00

Хэл халтирна гэдэг шиг гар гулгаад ийм гарчиг тавьчихлаа. Уг нь "бодлогын" биш "бодлын чанартай бичлэг" гэх гэж байсан байхгүй юу хэхэ. Тэрнээс биш над шиг амьтан ямар юмныхаа бодлого стратегийг бурж суух вэ дээ.
Амьдралын энгийн үнэнийг үнэн гэдгийг нь ухаараад байгаа. Жишээ нь хүн чадвараараа хоолоо олж иддэг, чадахгүй юмаараа бол амжилт олохгүй гэхчлэн. Үнэн биз? Аятайхан амт шимттэй хоол хийдэг хүн бол өөрийнхөө төдийгүй өрөөлийн ходоодыг цатгаад, мөнгө олоод байж болж байна. Хөгжимд дөртэй бол ядахнээ баар саванд гэрээгээр хуурдаад хэдэн бор юм олоод байх магадтай. Долигонох даамай авъяастай хүн харин дээшээ гэрлийн хурдаар л цахилаад явчихна. Ийм авъяастангууд бол эртнээс өндрөөр үнэлэгдэж ирсэн шиг байгаа юм. Харь хэл жаахан гадарладаг бол тэрийгээ ашиглаад тав арван цаас зулгаагаад байх боломжтой. Бизнесс сэтгэлгээтэй бол чи баяжиж тун мэдэх хүүхэд байна. Үгүйдээ гэхэд зурах авъяастай бол өлсөж үхнэ гэж үнэндээ л байхгүй. Үнэн гэснээс, үнэмшилтэй худлаа ярьж чаддаг баагий бол залилан луйвар хийгээд бэлжчих нь байна. Аа эсвэл ерөнхийлөгч ч болж магадгүй юм :)

Чадахгүй юмаа бол хүн чадахгүй гэдэг нь ойлгомжтой шүү дээ. Ухаандаа лаг ургамал судлаач царайтай, нэвтэрхий толь сугавчилсан этгээд ч юм уу, над шиг компьютертайгаа гэрлэх нь холгүй суудаг улс бол наадам барилдааны газраас холхон байсан нь өлзийтэй. Эсрэгээрээ, тархиа биш булчингаа л хөгжүүлж ирсэн гаруудаас эрдмийн ажил, шинжлэх ухааны нээлт хүлээгээд нэмэргүй. Гэхдээ тийм нэг нөхөр Калифорни мужийн амбан захирагч болчихсон тал бий юу, үгүй юу? Монголд бол энэ нь боломжгүй зүйл. Монголд Калифорни байхгүй юм чинь. Тэгвэл яагаад манай улсад албан тушаалдаа тохирохооргүй дарга даамлууд олон байдаг юм бэ гэж үү? Тэд чинь чадвараараа, тодруулж хэлбэл долигонож, зусардаж бялдуучлах чадвараараа даргын сэнтийд заларсан гэж дээр хэлсэн биз дээ? Чадварлаг улсыг яалтай ч билээ.

Бас нэг юмыг сайхан ухаараад байгаа. Хүн ер нь өөрөөсөө өөр хүнийг өөлөх их дуртай юм гэдгийг. Тухайлбал, баян хүн ядуу хүн рүү ярвайж хардаг ч гэдэг юм уу. Эргүүлээд бэнчин багатай нь бийлэгжүү баагий руугаа хорсолтойгоор хялалзах жишээтэй. Залуучууд өтгөсийг зайгаа тавьж өгөх ёстой гэж омогдоно. Харин хөгшчүүл хойч үеийнхэндээ үргэлж шүүмжлэлтэй хандана. "Одооны хүүхдүүд ч хүнээ байжээ".
Үүнтэй адилаар "Монголын эрчүүд ажилгүй, амьдралгүй" гэх үг Монгол эмэгтэйн амнаас л гарна. Эрчүүд хариуд нь "манай хүүхнүүд мөнгөнд дуртай, харийнхантай завхайрдаг" гэж тунирхана. Уг нь бол гээндээ ч бий, гоондоо ч бий. Тийм биз?
Даанч хүн гэдэг хувхай бурууг бусдаас л эрэхдээ сурамгай юм. "Эрчүүд архиддаг, араар тавьдаг, хуурдаг, хайр даадаггүй" - өөрсдөө ямар ч дутагдалгүй юм шиг л. "Эмэгтэйчүүд үрэлгэн, хов жив ярьдаг, хэтэрхий хартай, хэрэлдэх шалтаг хайдаг" - өөрснөө гэмгүй гэгээнтнүүд шиг л. Уг нь бид нар бусдын толгой дээрх өвсийг хардаг тэр ажигч гярхай мэлмийгээ өөрөөдөө хандуулж гэмээнэ өрх гэрийн уур амьсгал, цаашлаад улс орны байр байдал ч ихээ эервүү сайхан болох буй... гэж мунхаглаад байдаг юм, би. Эрчүүд нь бүсгүйчүүдээ хүндлээд, эмэгтэйчүүд нь харчууддаа итгээд эвтэй найртай амьдарвал уу...

Ингэж боддог болохоороо би эсрэг хүйстнүүдээ ихээ сайхнаар санаж явдаг юм:
Эмэгтэйчүүдтэй харьцах - стерео зураг харах шиг төвөгтэй ч
Эмэгтэйчүүдэд би иштэй чихэрт дуртайгаасаа ч илүү дуртай :)

Таминь ээ, Асашёорюү Дагвадорж зодог тайлахаар болсон гэнэ.

2010-05-03T18:30:00.006+08:00

За ёстой балай юм боллоо. Анхаарал татахын тулд айхтар дуулиантай гарчиг тавих гэсэн чинь бодоод бодоод энүүнээс олигтой юм толгойд орж ирдэггүй байна шүү. Ямар "Хөдөлмөрчин олон та бүхэнд өнгөрсөн ч гэсэн Майн баярын мэнд хүргэе" энэтэр гээд сууж байлтай нь биш.
Гэснээс би "сенсаацлаг гарчиг" энэтэр гэлгүй "дуулиантай гарчиг" гэснийг анзаарсан уу? Энэ зэргийн юмыг сайхан Монгол хэлээрээ хэлчихэж бай л даа энэ чинь. Би боддог юм, "хэл, хил, хоол 3 маань байхад би ч алзахгүй ээ" гэж. Тиймдээ ч эх хэлээ цэвэр байлгахыг хичээж, гадаад үг аль болох хэрэглэхгүйг хичээдэг. Жишээ нь "Night club" гэдгийг аялгуут сайхан Монгол хэлээрээ "Шөнийн улаан булан" гэчихэд юу нь болохгүй байна? За худлаа худлаа, гэхдээ л та нар арай дэндүү шүү. "Өө стүүпид ээ, чи яг точный хэл л дээ" энэтэр гээд хэл хээлтүүлж, эрлийзжүүлдэгээ болиорой.
Гэснээс өнөөдөр цаг агаар мөн сайхан байв даа. Тэнгэр хангай сайхан байхаар миний зан ааш хүртэл сайхан болчихдог юм. Дэлхий ээж, тэнгэр эцэгтэйгээ хүйн холбоотойн минь баталгаа энэ буй за. Тэгээд ийм сайхан өдөр бичлэг бичихгүй бол алдас болно гэж бодоод. Даанч бичих юм олдохгүй байгаа тул та нарт аймшгийн юм бичиж өгье за юу? Энэ аймшгийн юмыг бүр багадаа сонсч байсан болохоор зарим хэсгийг нь мартчихаж. Санаж байгаа хэсгээсээ л бичье:
Эрт ээ урьдын цагт эмгэн өвгөн хоёр... өө биш ээ. Будилаад буруу эхэлж байна. Дахиад эхэлье:
Нэг чукча Москвад ирээд... өө бүүр худлаа явж байна. За одоо яг:
...Тэгээл нөгөө хүүхэн чинь харанхуй гудамжаар алхаж явдаг юм. Ард нь хүний хөлийн чимээ гараал... ток ток ток. Хүүхэн зогслоо. Нөгөө хөлийн чимээ бас дуулдахаа болив. Энэ мэт хүүхнийг явахад ард нь хөлийн чимээ гарах хэрнээ, зогсоход нь зэрэг зогсоно. Хүүхэн зориглон арагш харлаа. Гэтэл тэртээх гудамжны бүүдгэр гэрэлд өнөөх улаан туфль байж байх нь тэр! Өөрийнх нь цэрвэж, хог дээр чулуудсан өнөөх час улаан туфль яг мөөн! Хүүхэн хэмжээлшгүй айдаст автав. Зугтлаа, ухаан зулаггүй гүйлээ. Ард нь ток ток хийх хөлийн чимээ эрчимтэй дагана. Гэтэл хүүхэн бүдрээд уначихлаа. Хөлийн чимээ гүйцээд ирлээ. Айж балмагдсан хүүхэн айсуй ирэх хөлийн чимээ тийш эргэн хартал... ВАА!
Заза энэ бүтэхгүй юм байнөө. Уг нь энийг ярихаар сонсогч этгээдүүд бондгосхийтэл цочдог юм л даа. Даанч бичихээр шал худлаа юм байна. Тэр цочоодог хэсгийн бүх үсэгнүүдийг томоор бичээд ч хэрэг алга. Яая гэхэв. Өөр юм бичихээс. Нэг товчхон юм бичиж үзүүлье:

Оригами

Хөөрхөн хүүхэн, хөлдүү залуу 2 сугадалцан алхана. Хүүхэн яриа эхлүүлэв:

-Миний гарт юу байгааг таа даа.
-Юу байгаан?
-Таа гэж байхад даа.
-Гоё юм байгаамуу?
-Аанхаан. Таавал чамд бүүр өгнө шүү.
-Юу юм бэ? Харуулчих л даа.
-.....
-Харуулахгүй бол хурууг чинь өчиж байгаад харчих юм чинь.
-Ёо ёо.
-Өө, хорьхон төгрөг шив дээ?
-Тийм ээ, "хорьхон төгрөг". Гэхдээ зүрхэн хэлбэртэй.

Чамд намайг сэргээх юу ч алга.

2010-04-29T16:45:00.005+08:00

Чимээгүй бай! Чи надад бухимдал л авчирна. Чиний гаргасан авиа бүхэн чихний минь зовлон болно.
Тиймээс дуугүй бай! Тэр нь хавьгүй дээр. Утгагүй үгийг чинь бодохоор уур, инээд хоёр зэрэг хүрдгийг, андуудтайгаа хундага харшуулж суухдаа амаа чилтэл шоолдгийг минь чи мэдэх үү? Чих чинь хангинаж, зовхи чинь татдаг уу? Бүдүүн бааз, болхидуу байдлаа өөрөө чи анзаардаг уу? Үгүй бол үеийнхнийгээ хар, тэгээд өөрийгөө хар. Чөлөөт сэтгэлгээг эрхэмлэдэг надад чи эрхгүй гологдоод байна (Хэн задгай сэтгэнэ, түүнд би татагдана) Тийм болохоор намайг нялуун үгээрээ найрах гээд нэмэргүй. Би чамд дуртай байгаагүй, хойшид ч дурлахгүй. Би чамаар дутаж байсангүй, цаашид ч дурсахгүй. Хагсаж цангасан үедээ хүртэл өөрийг чинь тоож шиншлэхгүй гэдгээ өндөр дуугаар хэлэх байна. Чи цангааг минь тайлж, цатгаж чадахгүйгээс хойш. Тийм болохоор цаашаа бай! Чамд намайг сэргээх юу ч алга, нийтийн дуу минь!

Гарчиг өгөөд ч төвөг үү дээ?

2010-04-22T08:46:00.013+08:00

"Бүргэдийг л зөвхөн бүргэд гэж байя" гэдэг шиг бага насыг "бага нас" л гэж нэрлэсэн нь их оносон хэрэг шүү. За тэгээд ийм мэдээжийн юман дээр "бага насыг бага нас гэх болсон учрыг тайлбарлаад өгөөч" гээд шалаад байв аа, та нар! Тайлбарлах нь бүү хэл тоож авч хэлэлцэхгүй гэж мэдээрэй... за яахав тайлбарлаж өгөхөөс дөө.

Тэгэхээр хүүхэд насанд бидний биеийн эзлэхүүн, нэг жилд хэрэглэх согтууруулах ундааны хэмжээ, эдийн засгийн чадамж, гутлын размер, амьдрах арга ухаан хийгээд аман дахь шүдний тоо гээд бүх юм маань бага байсан учраас тэрхүү цаг үеийг БАГА НАС гэж нэрлэжээ. Бүр бидний нас хүртэл одоогийнхоосоо бага байсан гээд бод доо.
Тэгээд хүүхэд ахуй насанд дуулсан үзсэн нь дулимагханаас хойш алдаа гаргана гэж тоймгүй. Бүр байнга шахуу, хөлд орж байгаа нь энэ гээд л баахан таварцаглана. Хэлд орж яваа юм гээд л хазгай муруй шулганана. Онцлог нь алдааг нь харсан хүмүүс өхөөрдөн байж залруулж өгнө. Гэтэл өнөөдөр намайг гутлаа буруу харуулж өмсөх ч юм уу, дүүжин даажин дээрээс ойчлоо гэж бодоход хүмүүс өхөөрдөх нь бүү хэл, өлгөж аваад муу хэлж үйлийг минь үзнэ. Согтуу толгой, солиотой мал, усан тэнэг, унхиагүй амьтан ер юу эсийг хэлэх бол доо. Тэгтэл тэр байтугай тэнэг юм, жишээлбэл шороо халбагадаад горойлгүй үмхэлж суугаа зургаан настай жаалыг "алингаа алдсан архичин" гэж хэлэх хүн нэг ч гарахгүй. Бага насанд л ер нь элдэв хэл ам, ял зэмээс мултрах боломжтой байдаг.
Бага насанд будилж төөрөлдөнө гэж тамтаггүй ээ бас. Хашир хандгай Пазл хүртэл дэгдээхэй бага насандаа (дэгдээхэй томроод хандгай болдог гэнэ шүү хахаха) ороо бусгаа орчлонгийн наад цаадахыг ойлгож цөхөн явсан үе бий:

Талхны үнэ 230 төгрөг байх үед "Терминатор" киноны 2-р ангийг үзэж суухдаа, эхний анги дээрээ чухам л эсрэг талд монцойгоод байсан төмөр золиг төрөл арилжиж "манай тал"-д орчихсон намирч явааг сэжиглэж, хэзээ нэг зэс нь цухуйж хүүхэн, хүүхний хүү хоёрын ар нуруу руу хутга шаах бол хэмээн түгшиж, ханцуй дотроо залбирч л байлаа. Тэгээд дараахан нь мөн л Шварцнеггэрийн тоглосон "Коммандо" гэдэг шал ондоо киног үзэж байгаад "ийм олон цэрэгтэй байлдаж байж ядаж шархаддаггүй ээ" хэмээсэн ахынхаа өөдөөс "Юу гэж шархдах юм. Энэ чинь Терминатор, төмөр хүн байхгүй юу" хэмээн мэдэмхийрч суусан удаатай.

Нийтийн тээврийн тасалбар 50 төгрөгийн үнэтэй байх үед 2 пөөнийсөн хар юм гай дуудаж ирсэн чинь Улаанбаатараар хаяглагдсан 2 хүүхэн өөрсдийг нь дуудаж байна гэж андуураад очтол хар лүднүүд сармагчингаас авсан ямар нэг юмаа манай хүүхнүүдэд дурсгасан шиг билээ. Тэрнээс болж тухайн үед бөөн хэрэг мандсан санаж байна. Нарийн ширийнийг нь сайн мэдэхгүй ээ, би жаахан байсан юм чинь дээ. Тэдгээр хүүхнүүдийг багадаа үгэнд ордоггүй муу хүүхдүүд байж дээ л гэж бодсон. Аав ээжүүд нь "танихгүй хүний өгсөн юмыг битгий авч бай" гэж хэлсэн л байж таараа шүү дээ.

Зураачдын зурсан зурагны хөлс зарлагадсан будагныхаа үнэнд ч хүрдэггүй шахам асан үед нэг найз маань надаас "Маркс, Энгельс хоёрын хэн нь урт сахалтай вэ?" гэсэн хачин асуулт асууж билээ. Тэгэхэд би тэр муугаа бодвол олон ном сөхөж харсан байсан л даа. Гэхдээ л хоёр хувхайн хоёулангийнх нь ногтон сахалтай зургийг харж байсныг хэлэх үү, хэнийх нь сахал самбаа илүү уртыг хэмжиж сантиметрлэж байгаагүйг ч хэлэх үү, эргэлзэн байж "Энгельсийн сахал илүү урт байх шиг байсан" л гэлээ (жаахан байсан гэдгээ сануулах хэрэг байна уу?). Гэтэл мань хүн писхийтэл инээд алдаад "Мал минь ээ, Маркс Энгельс гэдэг чинь нэг хүний нэр ш дээ" гэж авдаг байгаа. Тэрийг нь сонсоод би ч мөн түсхийтэл инээнгээ таалгаад байгаа нь 2 өөр хүний 2 тусдаа нэр болохыг хэлж өөрийг нь мадлаж, маллаж билээ. Тэгсэн ч гэсэн найз маань өмнө нь дүүгээсээ Шараваа, Жамцаа 2-ын аль нь өндөр болохыг асуугаад, "Шараваа" гэж хариулангуут нь шавиагаа ханатал инээснээ дурьдаад, баараггүй мэх нь бүтэлгүйтсэний учрыг бүрэн дүүрэн олохгүй л суусан юм даа.

Дэ(э)лтэй Монголын дэмий-эрэл...

2010-04-17T15:43:00.004+08:00

... буюу эвт шаазгай буга барина, бүр туг ч барина, тугал ч хариулна буюу харааны шилээ зүүгээгүйн улмаас "Хараа"-ны шилэнд бүдэрч, золтой л золгүй явдлын золиос болчихсонгүй буюу камер, микрофон агссан охид хөвгүүд ирээд "Ах аа, бид нар МУИС-н сэтгүүлзүйн ангийн оюутнууд байна аа. Танаас ярилцлага авч болох уу? Зурагт мурагтаар гаргахгүй дээ, тэг л дээ" гэхээр нь "Үгүй үгүй, зурагтаар гаргахгүй ч гэсэн сэтгүүл дээр тавьчихвал яах юм? Та нар чинь сэтгүүлзүйн ангийнхан гээ биз дээ?" гэх буюу долоо хоногийн эхний өдрийг "Даваа" гэдэг атлаа дараачийн өдрүүдийг нь яагаад гүвээ, овоо, толгод, довцог гэхчлэнгээр нэрлээгүйг чи багадаа гайхдаг байсан уу? буюу "Шүтэж сүслэх бурхангүй хүн бол тэнэг" гэж хэлсэн хүн өөрөө тэнэг буюу урьд нь хүүхэмсэг байсан хүн одоо хүүхэн шиг болчихож буюу "Ам бол ертөнцийг ярих цонх мөн", мөн "Цуур цуур, бас дахин цуур" буюу "Эмэгтэй хүн бол сандлын хадаас". Найзууд ч бас сандлын хадаас. Харин эмэгтэй найзууд хадаас биш гэхчлэн ямар ч логикгүй ядмагхан бичлэг бичсэн минь энэ буюу.

Миний нутгийн Дөрвөн цаг (Д.Нацагдоржийн хоёр шүлгийн гарчгийг хооронд нь наагаад хаясан )

2010-04-11T09:20:00.013+08:00

Өвөл өвгөн.
Цагаан сахал, хүйтэн харцат царай төрхнөөсөө ичсэндээ
Цан хүүргээр цонхыг минь битүүлж, зөнөг өвөл золиг оргино.

Хавар хүүхэн.
Охин хонгор инээдээ агшин зуур хувиргасан хавар авхай
Орцны хаалга тас саваад жижүүр авгайд загнуулна.

Зун хүү.
Халууцаж ундаассан зун жаал хурмастын хураар наадахуй
Хараал идсэн дээд айлаа дахиад л ус алдав гэж эндүүрнэ.

Намар ах.
Найрнаас харьж буй халамцуу намар бүдчин бүдрэн алхахдаа
Налж, түшсэн модныхоо навчсыг зумлаад хаячихсанаа ч анзаарахгүй.

Хөлд орж дээ, миний блог.

2010-04-04T04:49:00.010+08:00

Жаварт жар хоног сойсон, намраас хойш ная хоног дарсан аюулын сайхан айргаар ам ходоодоо авилгадаж суухуй блог бичиж эхэлсэнээс хойш бүтэн жил улирч буй санагдаад, бодлоо бататгаж хартал яг тийм байж таарав аа. Ой хүрсэн блогоо цоо шинээр хувцаслах гэтэл хуучин муу баривч нь хачин дотно санагдаад, хээнцэрлэж гангалах явдлыг хэсэгтээ азнахаар шийдэв ээ... гэж ирээд толгой тархи холбож бичих чинь яасан төвөгтэй эд вэ? Зүгээр өөрийнхөөрөө бичих минь.
Жил гаруйхны өмнө бол блогийн талаар ямар ч ойлголтгүй цохиж явлаа шүү дээ би. Тийм ээ, блог вэб хоёрын ялгааг ч мэдэхгүй тууж явсан хэрэг. Яс юман дээрээ одоо ч гэсэн ялгааг нь сайн мэдэхгүй л дээ, эртүүд Этүгэн өөрийнхөө блог дээр "вэб хуудасны домэйн нэрийг хугацаатайгаар худалдаж авдаг, хугацаа нь дуусчихвал тэгээд л дуусаа. Харин блог бол ондоо, аягүй бол таныг үхээд зуун жил өнгөрсөний дараа ч хэвээрээ байгаад л байж магадгүй" гэж одоохондоо үхээгүй байгаа нэг хүнд тайлбарлаж өгсөнийг нь уншсанаас хэтрэхгүй. Тэгээд би, нээрэн блогспот энэ тэр дээр нээсэн блог он цагийг ажралгүй байгаад л байж мэдэх юм гэж бодмогцоо нэмээд нэг нэмэргүй юм бодсон юм:
Миний ач хүү миний хүүгээс асууна. "Аав аа, манай өвөө ямар хүн байсан юм бэ?". Гэтэл миний хүү "Миний хүү өвөөгийнхөө талаар мэдэхийг хүсвэл энэ хаягаар ороод үз. Чи эндээс өвөөгийнхөө ертөнцийг үзэх үзлийг олж мэдэх болно" гээд блогийн минь хаягийг өгнө. Ач хүү маань ч баярлаад, зурган дээрээс л харж байсан буурал сахалтай, буурьтай царайтай өвгөний ухаарал хайрлах утга төгөлдөр сургаал юуг нь унших гэж ортол өмнөөс нь өөдгүй мааз, ааштай бас аальгүй бичлэгүүд минь угтах байх даа гэж хахаха.
За тэр хэтийн явдал ч яах вэ. Харин, блогоо яагаад заавал блогспот дээр нээснийг минь та нарын зарим чинь мэдэх л байх, зарим чинь мэдэхгүй ч байх. Мэддэггүй хүмүүст нь зориулаад биччихье. Мэддэгүүд нь энэ хэсгийг алгасаад уншиж болно. Аль эсвэл мэдлэгээ бататгаад алгасалгүй уншсан ч болно. Анх блог нээхдээ их олон юм эргэцүүлсэн л дээ. Аль сервер дээр нээвэл илүү баталгаатай вэ? гэж бариад. Надад бол найдвартай нь блогспот санагдсан болохоор л блогоо энд нээсэн хэрэг. Үнэн шүү, чухам тиймээс л би... за за үнэнээ хүлээе ээ. Блог хэрхэн нээх аргачлалыг надад нэг багш маань зааж өгсөн юм. Харамсалтай нь багш маань блогспот дээр л блог нээх аргыг мэддэг байснаас болж би блогспот дээр л блог нээх аргыг сурсан юм даа. Банжиг, ГөвГөв эд нарыг бүр сүүлд мэдэж авах жишээтэй.
Анх ёстой сэтгэлийн хөөрлөөр нээж хаячихаад юу бичихээ мэдэхгүй ангарайтаж явсан үе надад бий. Тэгээд Б.Цэнддоогийн шог нийтлэлүүдийг уншиж суухдаа хошигнож маазарсан юм бичихээр шийдэж, хойчийн замналаа тодорхойлсон түүхтэй. Яаж бичих аргаа олчихоод додигор байтал яг ямар юм бичээд байгаагаа өөрөө сайн мэдээгүй явсан юм даг уу, ямартай ч миний нэг бичлэгийг номтой байрын нэг эмэгтэй "Дадаизм байна" гэж оношилсон удаатай. Би болохоор өөрийгөө Далдай-изм бичээд байна л гэж бодсон хэрэг шүү дээ. Нээрэн тэр эмэгтэйг би судлаач л гэж бодсон шүү. Далдай-измыг маань дадаизм гэснийг нь бодохоор урлаг судлаач ч юм шиг, хошигнож бичсэн бичлэгийг минь "хогийн ургамал" гэснийг бодоход ургамал судлаач ч хүн шиг, ер нь бол судлаач нь судлаач байх гэж таамагласан. Тэгтэл харин тэс өөр мэргэжлийн хүн байж билээ. "Монголчууд тавхан үгнээсээ танигддаг гэдэг дээ" гээд нэг УИХ-ын бөхөн гишүүний ярихыг сонссон. Гэтэл надад хүн танихад таван үг бүү хэл, таван өгүүлбэр ч хангалтгүй наасан. Энэ ч миний тэнэгийнх байх л даа. Хэрвээ та Улаанбаатарын гудмаар тэнэг царай, тэнэг яриа, тэнэг инээмсэглэл бүхий этгээд тэвэг шиг ойж явахыг харвал тэр чинь би мөн! Эсвэл биш!

Үргэлжлэл.

2010-03-29T20:05:00.007+08:00

-За үндэсний телевизийн хөтөлбөр дуусчихлаа. Миний дүү сувгаа солиорой.
-Ёоё, дахиад л би солих юм уу?
-Шувууны бага нь жиргэдэг юм аа. Босч очоод зурагтын чих мушгиад л болчих юманд юун ч сүртэй юм бэ дээ.
-Тэгээд ямар суваг дээр тавих юм бэ?
-Оросын хоёр сувгийн аль нэгэн дээр нь л тавихгүй юу. Угаасаа гуравхан сувагтай юм байж...
Гэр оронд маань ийм яриа үнэхээр өрнөдөг байсан гэвэл одооны хүүхдүүдийн нүд нь орой дээрээ гарах байх даа. "Одооны хүүхдүүд" гэж надаас насаар дүү, мөн үе тэнгийн чацуутнуудаа ч хамруулж хэлээд байгаа юм. Хэхэ, өөрийнхөө хаалганд бөмбөг оруулчихдаг маанаг хөлбөмбөгчин шиг зан гаргасан уу би? За яамай яамай, гол юмандаа оръё. Энэ бичлэг маань ихээ дурсамжийн шинжтэй, түүхэн баримттай эд байх юм. Гэрэл зураг хүртэл түүх өгүүлдэг гээд байхад би юугаараа дутах билээ?

Тэгэхээр, намайг ухаан орох үед зурагт хэмээх шидэт хайрцаг хойморт маань хэдүйн залраастай байсан учраас өвөөгийнхөө танил шиг "жижигхэн л хайрцаг харагдах юм даа хүүхээ, дотор нь яасан олон хүн багтах юм бэ?" гэж гайхаж балмагдаж байсангүй. Түүнчлэн өсч өндийх насанд минь өнгөт зурагт өргөн хэрэглээ болчихоод байсан тул "хар-цагаанаар зүүдэлдэг минь хар зурагт үздэг байсантай л холбоотой байх" гээд Г.Аюурзана шиг барим тавим юм ярих үндэслэл байхгүй ээ, надад. Гэхдээ хар зурагт үзэж байсан уу гэвэл байсан. Түүгээрээ мэдээ үзэхээр хөтлөгчийнх нь толгой тархи яйжийж жайжийгаад, дуу нь жирэлзээ паргиа болж хувираад, жавтий хүртээхээс өөр замгүй болдогсон. Тэгээд л дээрээс нь хэд сайн түншээд өгөхөөр овоо хэдэн өдөр "томоотой" байна. Заавал зодуулж нүдүүлж байж ухаардаг нээрэн. Илжиг модон хударгандаа гэгч энэ буюу. Сүүлдээ бүр хичнээн балбаад ч заслыг олохоо больсон юм даг. Чихгүй толгой болсон! Гэхдээ ах маань энүүнээс арай шинжлэх ухаанчаар тайлбарлаж, моралийн элэгдэл ч билүү нэг юм яриад байсан, сайн санадаггүй ээ. Элэгдэж унагаах талаар бол яриагүй байх гэж таагаад байгаа.
Аа бас хэнээсээ ч сонслоо доо, зурагтын дэлгэцийг чийгтэй алчуураар арчих юм бол шатаж, тэсэрч дэлбэрдэг гэх ярианаас болж би зурагтынхаа тоосыг арчих явдлыг ихээ аз сорьсон, амь эрссэн ажил гэж боддог байж билээ. Өнөө хэр нь элдэв дэлгэцнээс дөлж явдаг минь үүнтэй холбоотой.
1998 онд билүү дээ, Монголд кабелийн телевиз байгуулагддаг чинь. Тэр цагаас эхлэн зурагтын урд уяатай юм шиг л суудаг болсонсон. Онигоон дээр гардаг шиг "орон тооны телевизор үзэгч" гэсэн мэргэжилтэй болохоо шахсан. Дөрвөлжин хайрцгийг дотны найз шигээ санах болсон. Хариуд нь тэр харааг минь муутгасан. Ханилгаагүй найз!
Одоо бол цаг ондоо болжээ. Арав хүрэхгүй жилийн өмнө би гээч хүн байрныхаа Батуухайгийнд /яагаав нөгөө дорой дуутай, бас приставктай/ байдаг шиг өнгөт, тэгээд бас алсаас удирддаг тусгай удирдлага бүхий зурагтын мөрөөсөл болж, "Том Жерри 2"-г өнгөтөөр нь үзэх гэнэхэн хүсэлд автан байв аа. Гэтэл өнөөдөр өнгөт мөн эсэх нь, удирлагатай юу үгүй юу гэдэг нь зурагтын гол үзүүлэлт биш болоод өчнөөн удаж байдаг. Саяхан л хавтгай дэлгэцтэй зурагт хуйлруулж байна гээд байсан. Гэтэл дараа нь бүр хавтгай дэлгэцэн зурагт бүтээгдээд, ханандаа зураг шиг хадчихдаг юм яригдсан. Юм хөгжинө өө гэж...
Үзэх юм ч өдрөөс өдөрт нэмэгдэж спортын тойм, мэдээллийн нэвтрүүлгүүд, солонгос савангийн дуурь, "Юниверс бэст сонгс" энэ тэрээс сонгож үзэх боломж бүрджээ.
"Юниверс бэст сонгс" гэснээс, саяхан хальт харлаа тэрийг чинь. Оролцогч залуу Япон хэлээр хангинуулна:
"Булшны минь өмнө чи битгий уйлаарай..."
Гэтэл ерөнхий шүүгч тэндээс "Чи наад дуугаа илүү цоглог дуул л даа" гэх нь тэр ээ.

Зуу дахь бичлэг: Зурагтын тухай цухас

2010-03-26T04:02:00.006+08:00

Эцэг эхийн хуралд суулаа шүү дээ, базарваань. Амьдралдаа анх удаа! Өрөөлийн төлөө! Өрөөлийг төлөөлж!
Хуралд суух болоод хачин их догдлоод, өмнөх орой нь нойр хүрэхгүй гэгэлзээд, өглөө хар үүрээр босчихоод, байн байн цагаа хараад, замдаа таарсан хүн бүрт "би эцэг эхийн хуралд суулаа шүү дээ" гээд л сайрхаад явсан юм бол байхгүй. Харин бага насаа нэвт шувт санасан шүү. Одоо ч цаг өөр болжээ. Боловсролын тогтолцоо их боловсорч байгаа юм байх. Хүүхдийнх нь авсан дүнг хэлэхгүй, ер нь дүн ч тавихгүй, код л тавина гэж байна. Тэгэхгүй бол аав ээжүүд "Ангийнхаа Алимааг хар чи! Айлын хүүхэд онц сураад байна шүү дээ, нойлын ногоон оо!" гэхчлэнгээр хүүхдээ загнаад, тэр нь эргээд наад нойлын ногоонд нь сэтгэлийн дарамт болоод байдаг гэнэ. Хүүхэдтэй нь холбоотой асуудлыг хурлын дараа эцэг эх бүрт жичэд нь хэлэхээс биш, хүмүүсийн өмнө дэлгэн ярьж шараа болгохгүй гэж байна. Гэтэл намайг сурагч байхад яадаг байлаа даа? "Тэрний гэрээс хүн ирсэн үү? Аа танай хүүхэд ёстой хэрэг алга аа..." гэж ирээд л хүүхдийнх нь хийсэн хэрэг, үйлдсэн гэмийг нь нийтийн хүртээл болгон хайр гамгүй зарлаад хаядаг байж билээ. Хөөрхий ээж минь надаас болж тэр олон эцэг эхчүүдийн өмнө үгүй ээ мөн олон удаа нүүрээ улалзуулсан даа. Би ч гэж би... би ч юу байх вэ миний энэ ам л ер болж өгдөггүй юм хойно, ангийнхаа охидыг үгээр дайрч доромжилсон ч гэх шиг, багш нарын өөдөөс удаа дараа хэрэлдэж, хичээлийг нь үймүүлсэн ч гэх шиг балай голдуу хэрэг тарьж, хэл ам таталж явдаг байжээ. Хамгийн хачин нь би багадаа бүлх залгичихсан юм шиг дуугүй, бүр хэтэрхий даруухан жаал байсан юм. Тэгээд яагаад ч юм гэнэт л төрөл арилжсан мэт өөрчлөгдсөн. Ийм хачин, цочир, тэгээд орвонгоороо өөрчлөгдсөн хүнийг би амьдралдаа хоёрхон удаа л харсан.
Нэг нь Банжигийн блогчин нөхөр. Өнгөрсөн зун мань хүн архины хор уршгийн талаар, архийг ер нь уугаад хэрэггүй талаар "цоо эрүүл" бичлэг нийтэлсэн хэрнээ сар гаруйхны дараагаас л архи уусан тухайгаа, архи уумаар байгаа тухайгаа, сархадаас өөр сайхан идээ ер нь байхгүй тухай гээд, товчхондоо бол архинаас өөр сэдвээр бичихээ больчихож билээ. Архинд орчихсон байх л даа чааваас.
Нөгөөх нь болохоор их сургуульд надтай хамт сурч байсан нэг хүүхэн. Хэн ч юу ч гэж байсан маанаг царайлчихаад л маасайж суудаг дүйнгэ хүн гэв гэнэт хараал хэрүүлээс өөрийг өчдөггүй өчиггүй ярвагар, ямаан омогтон болчихсон юм даг. Тэр ч гэсэн архинд ороод л тэгж өөрчлөгдсөн байх аа.
За тэгээд бага насны тухай нэгэнт ярьсаных, багагүй дурсамжтай холбоо бүхий зурагтын талаар жаал хуучилъя... гээд үндсэн сэдэв рүүгээ орох гэтэл бичлэг маань математикч хүний яриа шиг маш сунжруу болчих шинжтэй. Нөхцөлгүй урт бичлэг хараад нүд чинь эрээлжилж, нойр чинь хүрээд мөн уншина байх даа. Тиймээс энд хүргэн тасалж хаячихаад, сүүл хэсгийг нь сүүлд нийтлэхээр шийдлээ.

Хамтрахын тийн ялгалТай

2010-03-19T16:56:00.009+08:00

Хөгжилтэй:
-Ах аа, "пуужин" гэдэг үгийн язгуур нь "пуужин" л биз дээ?
-Хаанаас даа тэнэгхэн дүү минь. "П" язгуур дээр нэр үг бүтээх "-уужин" дагавар залгаж бүтсэн үг шүү дээ.
-Тийм хачин дагавар байдаг гэж үү? Тэгвэл та тийм дагавартай ахиад нэг жишээ хэлээдэх л дээ.
-Ммм... Яагаав, "маруужин".

Бухимдалтай:
Хараагүй хүн цэцгээ усалж, талхаа зүсэх гээд цэцгээ зүсч, талхаа усалчихдаггүй билээ. Гэтэл харалган төр тэгдэг ажгуу. Үр дүн нь "гавъяат"-гүй гавъяатнууд, гавъяагүй гавъяатууд.

Зовуурьтай:
...Хэтрүүлж уусан согтуу толгой, хэмжээгээ мэдэхгүй мангуу толгой. Цэргийн баярыг тэмдэглэдэг ямар мөрдөстэй билээ? Баргийн баярыг алгасдаггүй ямар мөнгөтэй билээ? гээд орилж хэвтэв гэнэ.

Харамсалтай:
Японы алдарт хөгжмийн продюсер, дижэй Сэба Жүн буюу Nujabes түрүү сарын 26-ны өдөр автозамын ослоор ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлжээ. Түүний бахдам авъяасыг бишрэгч дэлхийн мянга мянган залуус энэхүү өдрүүдэд эмгэнэн гашуудаж байна. Энх амгалангийн орноо тайван нойрсох болтугай.

Аборт

2010-03-14T20:45:00.002+08:00

...Галбирхан бие нь төлждөг.
.................................................
.................................................
Хүн та өөрөө
Хөндөж битгий тасдаарай. /Ш.Дулмаа/

Мартахын аргагүй Мартын найман.

2010-03-08T22:01:00.025+08:00

Хавар ирлээ шүү хүүхнүүд ээ гэж... Удахгүй дулааран дулаарсаар урин цаг эхлэх байх даа. Тэгээд л сургууль гэдэг газарт хэний ч төлөө юм бэ эдэлж байсан "ял"-ын хугацаа нь дууссаныг залуус хүүхдүүд тэмдэглээд л, хөлчүү улс хөлдөж үхэхийн зовлонгоос хэсэгтээ ангижраад л, нүүрс түлэлтийн улирал улирсанаар нүд, хоолой хоёр минь хорсож өвдөлгүй жар гаруй хоног жаргал эдлээд л, ичээнээсээ дөнгөж гарсан амьтныг идэх гэж хүмүүс улайраад, тамтаггүй ховдгоосоо болж тахлын халдвартай юутай хээтэй нь зооглож золигтоод л, ой хээрийн түймэр гэнэт "сэрж", Онцгой Байдлын баатрууд маань түймэртэй нүцгэн гараараа нударгалалцаад л... Гэснээс, Монголын маань залуус "нүдэндээ галтай, нүүрэндээ цогтой" байдаг нь гал түймэр гарах гол шалтгаан болдог гэж би боддог шүү. Үгүй юм уу?
Өө хог гэж, ингээд нэг их сүрхий гарчиг тавьчихаад л, тэрэнтэйгээ огт холбогдолгүй юм бурж суудаг будлиу хог шүү би. Одоо тэгвэл гарчигтайгаа ойртож очих юм бичих үү дээ.

Хичнээн ч жилийн өмнө юм бэ дээ, гуравдугаар сар гараад удаагүй байсан цаг. Би тэгэхэд дунд ангид дөнгөж ороод байв. Зургийн багш маань бидэнд эмэгтэйчүүдийн баярт зориулсан ил захидал урлаж ирэхийг даалгасан юм. Зурах дүрслэх үйлд маруухан, шугам хэрэглээд хүртэл шулуун зураас татчихаж дөнгөдөггүй надад бол энэ нь эгээ л дайны талбарт дайсны танкын эсрэг тонгоргоор тулалдах шиг хэцүү даалгавар байлаа. Гэсэн хэрнээ бас гайгүй дүн авчихмаар байдаг. Тэгээд нэгэн мэргэн арга сэдсэн нь гэрийн даалгавраа гарын дүйтэй өөр хүнээр хийлгэх явдал байв. Тийм хүнийг хайх ч хэрэг байсангүй, үргэлж миний талд зогсдогоор нь ээждээ л хандлаа даа. Ээж эхэндээ ихэд дургүйцэж, өөрийнхөө хичээлийг өөрөө хийхийг сануулж, бүр загнамаар болж ирсэн ч гэсэн, би няцаж цуцалгүй дайчин гуйсныхаа үр дүнд даалгавраа зуруулж чадлаа. Ээж ч сайхан зурж өгсөн, би ч сайн дүн авч дөнгөсөн. Гэтэл зургийн багш хичээлийн төгсгөлд "За хүүхдүүд ээ, та нар хийсэн бүтээлээ ээждээ бэлэглээрэй" гэж авдаг байгаа.

Хичнээн ч жил өнгөрсөн юм бэ дээ, энэ явдал санаанаас минь огт гардаггүй бөгөөд, амьдралд минь нэгэн том сургамжийг үлдээсэн юм. Ямар сургамж вэ гэвэл:
Зургийн багшийн өгсөн даалгаврын цаад санааг нь заавал лавлаж бай!

Өнгө-рсөн хорвоо.

2010-03-03T18:49:00.003+08:00

Цагаан өнгө цэвэр ариуны бэлгэдэл болдог нь юуных вэ?... гэж ирээд л бодол болсон чинь "цагаан өнгө цэвэр ариуны бэлгэдэл болдгийн учир нь цагаан учраас л тэр ээ" гэсэн дүгнэлтэнд хүрдэг байна шүү.
Ингэхэд, та нар цагаан өнгөнд дуртай юу? Би лав дургүй. Харах бүрт нэг тийм хүйтэн мэдрэмж төрөөд байдаг юм /Цагаан өнгө гэхээр цас мөс төсөөлөгдөөд байдагтай холбоотой байх ер нь/. Харин хар өнгө бол давгүй ээ. Хар гэснээс, би эртүүд хүнийг дуртай өнгөөр нь шинжиж барьдаг нэг сонжоо харсан юм. Сонжоо монжоохонд шимтдэгтээ биш ээ, өөр хийх зүйл олдохгүй байсан хэрэг. Тэгтэл "хар өнгөнд дуртай хүн бол өөртөө итгэлтэй, шийдэмгий, хүчирхэг хүн. Эсвэл эсрэгээрээ бүрэг даруу, өөртөө итгэлгүй" гэсэн байдаг байгаа. Юу гэсэн малын хэл юм энэ?!
Мал гэх нь ээ, та бид их хувь заяатай улс юм аа. Зарим бодгаль, жишээлбэл нохой, матар, үхэр эднүүс өнгө ялгахдаа маруухан гэж байна. Тэдний хажууд бид нар "ногоон байгалиа хамгаалъя", "улаан хувьсгал хийвэл ч хийе", "хар тамхиа хамтдаа татъя" гээд өнгө "алаглуулан" ярьж суух тавилантай байжээ. Гэхдээ энэ гуравт нэг их өнгө ялгаад сууж байх шаардлага ч ер нь байгаа юм уу даа. Бурхан гуай тэдэнд "өнгөт хараа"-аас илүү хэрэгтэй зүйлийг нь хуваарилсан ч юм билүү. Жишээлбэл нохойнд үнэрч хамар, матарт хүчирхэг эрүү заяагаад, харин үхэрт бол... ммм... за за, юу ч юм бэ нэг юм өгсөн л байлгүй бодвол. Эсвэл өгөөгүй юм болов уу? Энэ бурхан үхэрт баахан хатуурхаад байдаг шиг санагдаад явчихлаа шүү. Бөөр өгөхдөө хүртэл баахан зүймэл, залгаа юм өгч энэ тэр. Ийм зөрүүтэй хоёр этгээдийг энэтхэгчүүд хольж хутгаад, үхрийг бурхантай адилтган шүтэж л байдаг. Ухаанд нь ухна үхсэн бавгар хар хогнууд шүү. Гэхнээ энэ сүүлийн өгүүлбэр арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхаж байгаа юм шиг болчихлоо шүү. Би ч өрөөлийг тэгж ялгаварладаггүй л хүн дээ. Өөрөө л харин өнгөөр гадуурхагдаад байдаг болохоос биш:
Би хөрслөг бор хүн. Бор хүнийг бор л гэж дуудах хэрэгтэй гэж боддог. Гэтэл энэ улсууд юу юу гэдэг гээч? Ногоорсон архичин л гэнэ. Улаан хэрүүлч л гэнэ. Цагаандаа гарсан л гэнэ. Хар санаатай л гэнэ. Шар сэмжилсэн л гэнэ. Цэнхэр... аа энэ өнгөн дээр жишээ авахгүй ээ. Яг өөрийгөө онигоонд оруулах гэж байна шүү ха ха ха.
Би хааяа айхтар онигоонд ордог юм. Гэтэл намайг онигоонд хийж дөнгөдөг тэр завхарсан гайхал нь би өөрөө л байж таардаг юм даа. Гэснээс энэ гэр ямар хүйтэн байна аа. Хүйтэн гэртэй, онигооны баатар... Би арай чукча юм биш байгаа?

Цагхугацаанымашинытуслалцаагүйгээрцайлганнасандааочсонминь:Баганасхэмээхбадагшүлэг,басбусдурсамжоршвой.

2010-02-26T21:18:00.008+08:00

1.

Савлуур, гулсуур бас дүүжин даажин
Сайхан дурсамжийн орон - зуслангийн байшин
Эсрэг хүйстнийхээ талаар илрүүлсэн эхний "нээлт"
Эмэгтэй хүүхэд босоогоороо бие засч чаддагүй юм байна!

2.

Дуг нойрноосоо дөнгөж сэрсэн жаалхүү довжоон дээрээ суугаад, өтгөн манан хөшиглөсөн өглөөний үзэмжийг нойрмог нүдээр халиана. Адтай хүү өвөөгийнхөө нүдлүүлсэн амьтан, ургамлын нэрийг ахин бататган шулганахуй алсын ойгоос хөхөөн дуу цуурайтаж сонор юуг нь мялаана. Гал дээр хайрсан шинэхэн боорцог гарт нь атгуулсан эмээ нь "Борооших нь дээ" хэмээгээд бондгор зээгээ үнэрлэнэ. Зүүнсалааны зуслангийн айлууд хараахан сэрээгүй тэрхэн агшинд зөвхөн өвөө, эмээ, зээ хүү гурав л ертөнц дээр орших мэт агаад...

...амьдрал гэдэг амар амгалан, аядуу зөөлөн санагдмой.

Ухаантай хүний оюуны хэрэгцээг хангахааргүй утгагүй бичлэгүүдийн минь нэг буюу хөдөөнийхөн хотын соёлд суралцах хэрэгтэй, харин хотынхон...

2010-02-21T04:07:00.021+08:00

мөн л хотын соёлд суралцах хэрэгтэй гэдэг гарчигтай бичлэг.
Үнэнтэй эвлэрэхэд үргэлж бэрх байдаг талаар өвгөдийн цэцэлсэн үг ч ортой дог оо. Өөрийгөө тэнэг гэдгийг мэдэх, мэдээд эвлэрэх мэдээж хэцүү байсан, надад. Хэрэвзээ надад бага ч атугай ухаан байсан сан бол хоёр алхмын зайд хогийн сав байсаар атал хот хөдөөгийнхөн ялгаагүй хазалсан хүнсний үлдэгдэл, зажилсан бохины цаасаа хамаа замбараагүй гудамжинд хаяж байгаа тухай сайхан шүүмжлэл бичих байлаа. Гэвч тэнэг хүний жижиг ухамсарт тийм том асуудлууд багтахгүй юм байна шүү дээ. Чухам иймээс хотын телевиз хангүг киноноос өөрийг гаргадаггүй тухай, гавъяат цолны үнэ хүнд шалдаа бууж, шагнуулаагүй хүнийг олоход бэрх болсон тухай бодох ч үгүй хэрнээ зүүн гар минь илүү хөдөлмөрч болохыг анзаарч, "байшин" гэдэг үг хятад гаралтай байж мэдэх талаар баттай бус таамаг дэвшүүлж суух минь олонтаа. Хот хөдөөгийнхний холхилцоон, толхилцооноос илүүтэйгээр хоёр нүдний минь асуудал хавьгүй "тулгамдсан" хэрэг гэж мунхаглаад, доорхыг бичиглэсэн минь ч дорой ухаант маанаг хүн гэдгээ дорхноо батлаад өгөв үү гэлтэй.
Яг адилхан хоёр нүдний нэгэнд нь давхраа ороод, нөгөөх нь янзандаа байдаг нь юуных вэ? Ижилхэн хоёр нүдэндээ им тависан удаагүй байтал нэг нь "олзны их"-ийг хүртээд нөгөө нь оргүй хоосон хоцордгийн учрыг тайлж чадахгүй ухнатаж сууна би. Эмнэлэгт очиж, эмч домчоос асуувал яадаг бол? Эмнэлэг гэснээс хөөе, Монголын маань эмнэлэг ч маньтайгаа таарсан хувхай юм даг уу, тормойсон хоёр нүдний олон "сормуус"-тайд нь амаржих... биш ээ, амархан давхраа орох нөхцөл бүрдээд, нөгөө муу ядруухан нь харин зүүн нүд шиг минь нүд үзүүрлэгдээд ОРгүй, хоосон хоцордог гэнэ шүү. Адилхан л алаг бол алаг, торомгор бол торомгор нүднүүд байлтай. Учрыг нь олохгүй юм аа би.

Цагаан сар ба хар! Нулимс!

2010-02-18T00:45:00.008+08:00

Цагаан сар дууслаа даа. Хайран юм.
Энэ цагаан сар гэж амьтан бүхний магнай тэнийдэг аргагүй сайхан баяр шиг байгаа юм шүү. Золгох төдийхнөөр зөндөө мөнгө олж буйдаа өвгөд хөгшид баярлана. Орсон айлууд нь олон янзын бэлэг өгсөнд багачууд хүүхдүүдийн бах ханана. Сархад нанчдыг саадгүй хүртэж байгаадаа саваагүй харчуул баясна. Өлсөж харангадахын зовлон үгүйд өөр шиг минь ховдог улсын нар гарна. Харин эмэгтэйчүүдийн хувьд... Юу ч гэмээр юм бэ дээ, тэд маань зоог бэлдэж зочдоо дайлах гээд өөд нар хардаггүй улс шүү дээ (Нар, нар л гээд байх юм, уг нь нарны биш сарны тухай бичлэг юм шүү дээ). Муу тэр маань ч гэсэн дээ. Хог шороогоо цэвэрлэх, хоол ундаа бэлтгэх гээд мундахгүй их ажил хийж, унтахгүй шахам явсан даа. Энэ цагаан сарын үеэр миний таргалсан, түүний турсан хоёр яг тэнцэнэ.
Эмэгтэйчүүд ээ гэж. Ямар их хувь заяагаар би эзэн нь болж... өө биш дээ. Ямар азаар би эрэгтэй болж төрөв өө. За за энэ ч яах вэ. Цагаан сар дуусчихдаг нээрэн. Хямгадах хэрэгтэй байсан юм.
Санаанаас гардаггүй сайхан цагаан сар минь. Би мөрөөддөг: Сар болгон цагаан байсан бол гоё оо.
"Хүүхэд ийм дээрээ л хөөрхөн" гэнэ ий? Магтсанд баярлалаа.
Ай цагаахан сар мину. Дараа жил дахин уулзахын ерөөл талбиж, доголон нулимстайгаар чамайгаа үдьюү би.

Дааган настанд даруулга хэрэгтэй.

2010-02-09T00:42:00.008+08:00

Охид хөвгүүд та нарыг олигтой юм бичих нь үү гэж өчнөөн хүлээж, боломж олгосон биш өч төчнөөн хайран цагаа алдлаа би. Өөрөө л сараачих минь... гэхгүй юу хэхэ.
Гэснээс айхтар Д.сэнгээрхүү гарчиг тавьж уу би? Энэ гарчиг тавих асуудал дээр л эргүүтэж будилаад байгаа хүн шүү дээ. Гарчгийн талаар та нөхөд:
"хүүхдээрээ байсан годгор гэзэгтүүд хүүхнэрхүү болоод ирмэгц хөхний даруулга хэрэгтэй болдог талаар хүүрнэх нь" гэж бодож байвал эндүүрчээ. Түүнчлэн, жаахан юм байж хөвгүүд баахан том толгой гаргаад, шилэн бүрээ үлээх үйлд шимтэн дурлаад ирвэл заавал даруулгатай ууж бай гэхчлэн заавар зөвлөгөө өгөх нь гэж бодуужин! Зүгээр л хүн хүнээрээ /хүүхэд хүүхдээрээ/ байх хэрэгтэй гэх гээд байна, би.
Саяхан нөгөө хэн бид хоёр хэний машинаар жаал зугаалав аа. Хэн бол бидний хэдэн нөхдөөс насаар, мөн бас бус юмаар дутуу нөхөр л дөө. Унаа тэрэгтэй хүмүүст уурлаж, дайрчих шахдагийнх нь төлөө дандаа хараал урсгаж явдаг хүн /хүүхдээрээ хүн/. Гэтэл сая өнөөх чинь хүний машинд хөл дүүжилсэн биш төрөл арилжиж, тэс өөр хүн болчихдог байгаа. "Явган зорчигчид гэж яршигтай амьтад байх юм аа", "Хурдан зам гараач дээ, хулгайч чинь дайруулах нь дутаж дээ" гээд л ямбатай гээч нь ярвалзаад эхлэв шүү. Тэгснээ бүр Зайсангийн хаалгач руу задгай хэдэн цаас сарвайснаа "өлөн баагийг тоолж байгааг нь хараач" гэж байна. Баргийн юманд барьц алддаггүй би ч тэсэхээ байгаад, үе үе өлөнгөөс өлөн, өрөвдөлтэйгөөс өрөвдөлтэй загнадаг өөр лүү нь өргөс шиг үгс чулуудахад хүрсэн гэж байгаа.
Хүн мундаг, чадал чансаатай болж болно оо. Гэхдээ урьд нь хэн байснаа мартах хэрэггүй гэх гээд байна. Жаахан өндөрт гарчихаад бусад хүмүүсийн намхан, жаахныг гайхаад байх чинь өөдгүй хэрэг биз дээ? Хүн мандах, гандахын алийг тэр гэх вэ. Гагц ХҮН!
Хүн хүндээ дурлах сэтгэлтэн буюу
Хүн хүнээ аврах итгэлтэн буюу
Хүн усыг ундраах шидтэн буюу
Хүн уулыг ч нураах хүчтэн буюу
Хүн алтан дэлхийн эзэн буюу
Хүн алсын одны зочин... өө юу вэ, энэ чинь Р.Чойномын шүлэг бил үү? Даанч торох юмгүй толгойд орж ирээд байсан юм аа. Би ч өөрийгөө бахадмаар зохиож байна гээд л баясаад байв шүү дээ ха ха ха.

Сэгсгэр үстэй Дайръямаа

2010-02-02T17:49:00.014+08:00

Би бодлоо. Олон оймс бөөндөж авъюу гэж. Цагаан сар дөхөөд ирмэгц цадиггүй Пазл амьтан хүнд оймс бэлэглэж, амыг нь таглах гэснээс зайлаа гэж үү - гэж бодож байвал та эндүүрчээ. Ах зах хүмүүс олон оймс элээснээрээ онгирч түрий бариад байхаар нь элээсэн оймсны нь тоотой эн тэнцүүг эдэлчихвэл их багын ялгааг арилгаж, чих амар суух юм санаад байна.
Өө өршөө, гарчигтайгаа огт холбогдолгүй юм биччихсэн байна ш дээ. Тэгэхээр, үсчний газраас гарах бүртээ би бухимдалд бурантаглуулчихсан алхаж явдаг. Үсчинтэй үг хэлээ ололцдоггүйгээс хүссэн засалтаа хийлгэж чаддаггүй юм аа. Яаж ч хэлээд, мянга тайлбарлалаа гээд яг "захиалсанаараа" засуулж дөнгөдөггүй. Заримдаа намайг уурлахад задарсан үсчид "Та ч тэгж хэлэх нь хэлсэн л дээ. Гэхдээ ингэж засвал илүү дээр юм уу гэж бодоод л..." гэсэн шүү юм ярьж зогсоно. Үйлтэй. Үйлийн үр минь юм байлгүй.
Би боддог: Урьд насандаа үсчид хотын мод бут байгаад, би гэж хүн хот тохижуулалтын албаны ажилтан байсан юм болов уу. Тэгээд тэдгээр мод бутыг хайр найргүй, хамаа намаагүй хайчилж хяргаад, одооны энэ УБ-н гудамжаар нэг байх хэрзгэр сэрзгэр модны "хайчилбар" шиг хачин юм болгоод хаячихдаг байсан юм болов уу. Тоогүй энэ үйлдлээсээ болж одоо толгойгоороо тоглуулж, тооцоо барагдуулж байгаа юм болов уу... гэж.
Үйлийн үр ээ гэж... Улсын яриаг сонсох нь ээ зайлж зугтаж, залилж зувчуулж болдоггүй эд байдаг юм гэхчив.
Би ч ер нь үйлтэй толгой л доо. Авъяас чадал гэж авах юмгүй, арга билэг бас байхгүй. Муухай царайтай, муйхар бодолтой, тааруухан найз, маруухан эр хүн бол би.
Жич: Адгийн тэнэг биеэ магтдаг гэж байна. Би бодруун, адгийн тэнэг нь биеэ магтдаг юм бол аугаа ухаантан харин эсрэгээрээ алд биеэ муулж, мяалж суудаг буй за.

Өөрийн талаар

2010-01-28T21:43:00.013+08:00

нэг тарсан хувцаснуудыг эвхэж эмхлэх зуураа би тарж сарнисан бодлуудаа ч бас тархин дотроо цэгцлэн байвай.
Ер нь өөдлөх айл үүд хаалганаасаа гэдэг шиг гайгүй бичлэг бол гарчигнаасаа л мэдэгддэг юм. Жишээлбэл энэ бичлэгийн гарчгийг хар. Сайтар хар та нар. Хөгийн эд байгаа биз? Тэгэхээр бичлэг нь ч гэсэн барагтайхан эд байх нь ээ, ерөнхийдөө.

Ойрдоо регги хөгжим их сонсож байна аа:
Нэгэн сэтгэлээр хайрласан тэрний минь
Нэр нь гэвэл "Олсны ургамал"... гээд л...

Олсны ургамал гэснээс, багадаа учиргүй их шүлэг хэлдэг байв даа.
Намуу цэцэг чамайг
Саруул талаас түүгээд
Савангийн үйлдвэрт аваачаад
Хөөстэй саван болгоод
Хөөрхөн нүүрээ угаана даа... гэж ирээд л тавиад туудаг байсансан. Тэгсэн сураг сонсох нь ээ, нэг их уулгамч царайлаад түүж барьж, хамар амандаа нялна гээд байсан тэр муу намуу цэцэг нь мансууруулах үйлчилгээтэй аюулын эд болж таарсан шүү. Ямар ч буруу явдалтай амьтан нь надад зааж нүдлүүлсэн юм байгаа юм бүү мэд. /Энийг тэрлэж суухуй манай "ухаалаг" цагдан сэргийлэхийн ажилтнууд уншчихаад хар тамхины хэргээр шалгаж, байцаан лууван... өө биш ээ, байцаан шүүх юм биш байгаа гэсэн айдас төрсөн ч, тэднийг компьютер ашиглаж, интернэтээр аялдаг болтол даруй хагас зуун жилийн хугацаа шаардлагатайг санаад санаа амрав./

Цагдаа гэснээс, уул шугамандаа надад ч бас цагдаа найз нөхөд байдаг л даа. Хөдөлгөөнт эргүүлд байдаг юм. Гэхдээ найз ч бай, юу ч бай цагдаа л бол цагдаа, хөдөлгөөнт эргүүл бол хөдөлгөөнт эргүү л юм шүү дээ.

Найз гэснээс, надад бас 22 настай хэрнээ 2 настай хүүхдийн сэтгэхүйтэй нэг найз бий. Хоёр настай хүүхэд эрх танхи, хариуцлага хүлээх чадваргүй, аюулын их уйлдаг ч тун тааруухан ярьдаг, бичиж бол бүр чаддаггүй, орчлонг таньж мэдэх яагаа ч үгүй, хязгаарлагдмал хүрээнд сэтгэдэг, хүний хэлсэнийг ойлгохдоо тааруу, боловсорч гүйцээгүй орос алим шиг нов ногоон, бас томчуудаас бүрэн хараат байдаг бол энэ бүх шинж мөнөөх найзад маань бүрэн цогцолсон байдаг юм. "Найзаар минь намайг таньдаг учиртай..." энэ тэр гээд нэг дуу байдаг байх аа? Тэр нөхрөөр намайг тодорхойлно гэвэл ч... би заалттай "нойль" үнэлгээ авна. Биеийн өсөлт зогсоно гэдэг шиг мань хүний оюуны өсөлт нь зогсчихсон байх гэж оношилдог юм, би.

Өсөлт гэснээс, гэр орондоо амьтан тэжээх нь хүүхдийг байгаль, ан амьтадтай ойр хүн болж өсч торниход ихээхэн үр нөлөөтэй гэж дуулсан. Ойрмогхон блогчид нохой муурныхаа талаар бичиглэснийг олж уншаад би бас барьцаж, амьтадтай харьцаж асан талаараа бичих гэтэл багадаа нэг удаа үхэрт мөргүүлж байснаас өөр амьтантай холбогдох шижим олдоогүй гэж байгаа. Амьд амьтантай нөхөрлөж үзээгүй л болохоос биш надад мөнгөний гахай, чихмэл бамбарууш, шилбүүрэн морь, тар-муур энэ тэр бол байсаан байсан. Түүнчлэн компьютерийн хулгана, галт үнэг, домгийн шувуу гуравтай одоо ч найзалж л байна.

Амьтан гэснээс, Монгол ардын аман зохиолд туж амьтны дүрслэл байдгийг та нар анзаарсан уу, ер нь?
Арын уулын
Арван таван тарваганы
Тав нь яасан
Тарган тарвага вэ? ч гэх шиг. "...Алтайд унагалсан алагч гүүний унага аа..." ч гэх шиг. Хэрээ хэрээнийхээ харыг гайхна ч гэх шиг. За энэ хэрээ хэрээнийхээ харыг гайхдаг дээр нэмэлт тайлбар авах уу, та нар? Энэ бол 2 хэрээ бие биенийгээ баалж, халтар хултраараа дуудалцаж ахуйд амьтны хэл мэддэг нэг мэргэн цоохор нөхөр сонсоод, тэдгээр хэрээний яриаг хүний хэл рүү хөрвүүлсэн хэрэг огтоос биш ээ. Энэ нь зүгээр л өөрийгөө мэдэхгүй хэвтэж өрөөлийг өөнтөглөх явдлыг ёгтолж буй утгатай юм. Үлгэрлэвээс оросын тэнэг Иванууд өөрсдийгөө хичээхгүй, чукча нарын ухаангүй тэнэгийг элэглэн шоолдог нь үзвээс хэрээ хэрээнийхээ харыг гайхаж буй хэрэг билээ. Үүнийг өөрөөр бас, өөрийн толгой дээрх бухлыг харалгүй хүний толгой дээрх өвсийг харна ч гэдэг. Харин энэ хэлцийн тухайд гэвэл, жинхнээсээ толгой дээрээ бухалтай бус... за за, шал залхуутай юм. Өөрсдөө ухаад ухаад ойлгоцгоочих оо, хэн хэндээ амар зүгээр.

Бусдын нөлөөгөөр.

2010-01-22T04:25:00.009+08:00

"Орон гаран" байдаг блогуудад минь ойрдоо хэл зүйн сэдэвтэй бичлэг зонхилж байх шиг ээ. Найруулга зүй, үг зүйн алдаа дэндэж байна, найгүй буруу ярьж бичиж байна гээд л...
Тэдгээрийг уншиж танилцчихаад би бээр ухаантай хүний ёсоор өөртөө дүн шинжилгээ хийв ээ. Ухаантай хүний ёсоор өөрийгөө шинжтэл... би чинь нөхцөлгүй тэнэг хүн байх чинь вэ.
Ер нь ам ангайх тоолондоо алдаатай буруу үг хэлдэг байх юм. Тухайлбал:
- Өчигдөр аймаар хөөрхөн охин харсан.
- Манай найзад мэдэхгүй юм байхгүй, мангар ухаантай ш дээ.
- Ийм сайхан үйлс бүтээсэн юм чинь нүгэлтэй их буян хураагаа даа?
- Тэр муу чинь үнэн худалч баагий байна билээ.
- Би их бага иддэг ш дээ... гэх мэтээр үргэлжлүүлэн бичээд байвал зэгсэн их сунжрах шинжтэй.
Нөхцөл байдал иймийн тул, хойшид цэгцтэй зөв ярьж дадах үүрэг даалгавар өөрөөсөө авлаа. Биш ээ, өөртөө өглөө /Ялгаагүй шахуу хэрнээ ямар их зөрүүтэй ойлгогдож байна вэ/

Хэд хоногийн өмнө дөө, Бүсгүйн нэг бичлэгийг уншжээ суухнээ гэнэт Сиамын ихрүүд бодогдоод. Энэ Сиамын ихрүүд гэж их зовчихсон улс шүү. Нэг бол хоёр толгой ганц биетэй, үгүй бол ганц толгой хоёр биетэй төрөх. Бүр эсвэл нэг толгой, нэг биетэй хэрнээ жигтэйхэн олон хөлтэй төрөх. Ихрүүд нь ийм байгаа юм чинь тэр Сиам гэгч өөрөө аюулын амьтан байгаа л дөө.
/Өөртөө/- Энэ ч арай хэтэрнэ ээ! Амьтны зовлонгоор маасганаж байдаг арилсан дотортой новш вэ чи яасан! Мэнд мэндэлсэнээ азтайд тооц, мэдэв үү мэдрэл минь!
Ихэр гэснээс байна аа, би ихэр болж төрөөгүйдээ их баярладаг юм. /Эрийн сайндаа төрчихсөн юм шиг, шал худлаа биччихлээ. Одоо жинхнээсээ:/
Ихэр гэснээс байна аа, намайг ихэр болгож төрүүлээгүйд би их баярладаг юм. Өөрийнхөө тольны тусгал шиг амьтантай өтөл нас хүртлээ нэг тэнгэрийн дор оршиж би яасан ч тэвчихгүй. Хэрэвзээ тэгсэнсэн бол намайг өрөөсөнтэй минь хамт нэг сургуульд явуулаад л... ив ижилхэн хувцас өмсгөөд л... Өрөөсөнтэйгөө андуурагдаж би багш нарт загнуулж, овгоруудад зодуулаад л... Гэтэл найз охин маань надтай андуурч өрөөснийг маань үнсэж бариад л... гэх мэт миний амьдрал тамд байгаа мэт тарчлаантай өнгөрөх байжээ. Гэснээс энийг ихрүүд, бас тэдний өрөөснүүд олж уншвал их бухимдах байх даа. Яг л халзан хүмүүс хажууд нь халиурсан сайхан үсний талаар ярихад тэвчдэггүй шиг. Амьтан хүний дургүй хүргэм бичлэг бичсэн чинь миний ч дургүй хүрчихлээ байна. Яршиг зүгээр, би гарлаа.

Том, жижиг нүдтэй

2010-01-19T09:00:00.008+08:00

юм шив. Ийм ч хөгийн юм байх гэж, ха ха ха. Инээж байна балай чинь. Өөрийг нь шоолоод байхад дагаад инээж л байдаг, ёстой дүүрчихсэн нөхөр байна даа.
Ямар ч том хамартай юм бэ дээ. Тэгснээ ийм жижигхэн амтай. Амных нь "өсөлт" зогсчихсон юм болов уу? Аа ха ха. Өнөөх чинь бас л инээж байна. Энэ ер нь хүн инээнгүүт дагаж инээгээд байдаг бялдууч шаар байна ш дээ. Өөдгүй зусарч!
Үгүй ээ тэр үс гэзгийг нь ээ. Өөрийгөө бусдад гоё харагддаг л гэж боддог байх даа, зайлуул. Энүүнд ер нь өөр үсний засалт зохидоггүй байх. Тэгээд л ийм үстэй явдаг биз. Яг тийм байхаас зайлахгүй. Үсээ өөрөөр засуулчихвал ямархуу харагдахыг нь би ч төсөөлж л байна, ха ха ха. Бас л мушилзаад эхэллээ. Ёстой эргүү... Байзаарай. Ингэхэд энэ тэнэг бас намайг дотроо шоолж байвал яана? Тэгж ч ярихгүй шүү. Би бусдын, ялангуяа энүүн шиг амьтны элэг доог болохдоо тулаагүй. Одоо болохоор ярвайж байна, хувхай чинь. Энэ ер нь янзыг минь үзээд байна уу даа? Гайгүй байлгүй, ганц цохилтын ая даахгүй хэвтэж. Бардамнаж байгаа ч юм биш, би ганцхан цохиод л энэ муу "хуурамч"-ийг юу ч үгүй нядаагаад хаяж дөнгөнө. Даанч сүүлд нь бөөн юм болно л доо. Араа бодох хэрэгтэй. За за, ийм амьтантай юугаа ч ярих юм билээ. Эгч ч хүрээд ирлээ.
- Холдож бай л даа, PUZL. Эр юм байж яасан их тольддог юм?!

Залхуу хүрч эхлэх хүртэл зав гарган шивсэн бичлэг.

2010-01-15T02:52:00.010+08:00

Хатаж хорчийсон би бээр
Харангадаж үхдэгийн даваан дээр
Хар ус уун тамшаалж
Хамаагүй тэнхрэн сэргэв... гэх мэтчилэн солгой PUZL толгой холбон цэцэлж болж л байна.
Цэцэн үг цээжинд, цэцэг ногоо ч цээжинд минь л байна аа /ногоотой хоол идсэн хэрэг/
Цээж гэснээс, эр хүний цээжинд эмээл хазаартай морь багтах ёсон байхгүйг батлан хэлж чадах байна, би. Нүгэлтэй их иддэг, нөхцөлгүй ховдог хүнийг харж л байлаа. Гэхдээ эмээлтэй морь иднэ гэдэг ч... /бүр эмээлтэй шүү!/
Тэгвэл энэ чинь юу юм гэж үү? Цэвэр хэтрүүлэг. Монголчууд уулаасаа давуулж хэтрүүлж, даваадуулж ярих дуртай улс байжээ. Үүсэл улбааг нь үлгэр туульс зохиогдож эхэлсэн тэртээх үеэс хайлтай. "Хүр хүр инээсэн Хүрзэн чинээ цагаан шүдтэй..." энэ тэр гэсэн эрүүл ухаанд багтамгүй жирийн бус зүйрлэлүүдийг жишээ болгон олноор хэлэхэд цөхөх юм алга.
Амьдрал ер нь их сонирхолтой эд юм: сонирхолтой учрал, сонирхол татам үйл явдал, сонирхууштай яриа хөөрөө гэхчлэн. Харин яриа хөөрөө нь явцгүй болоод ирмэгц хүмүүс түүндээ "амт оруулах"-ын тулд хачирлаж давсалдаг байнам. "Чемодан шиг том түрийвчиндээ чихэлдэж ядсан ногоон дэвсгэрттэй", "Чигчлүүр шиг туранхай юм байж чингэлэг шиг том авгайтай", "Уул шиг ханхар эр мөртлөө усан нүдлэх дуртайг нь ээ" гэх мэт тамтаггүй "давстай" яриаг та урьд нь сонсож байсан л байлгүй. Ерөөсөө энэ чинь хэлж буй үгний хүчийг нэмэгдүүлж, сүрийг бадраах арга юм. "Шүүгээ шиг бахим залуу өөрийг чинь шүдэнзний мод шиг хугачихаар зэхэж байна" гэвэл баргийн амьтан барьц алдаж таарна аа даа? Яг л үүн шиг, "эрт цагт Тэмүжин нөж атган төрж, эгэл бус хүн гэдгээ харуулжээ" ч гэдэг юм уу, "аюулын цөөхүүлээ байж, алалдахаар ирсэн 300 тайчуудын бодийг хөтөлсөн" гэх мэт дэгс ярианууд хэлбэр нь жаахан өөрчлөгдсөн үү гэхээс хэвээрээ шахуу манай үетэй золгосон байна л.
Энэхэн бие минь хүртэл ихэсгэл, хэтрүүлэг бүхий ийм ярианы золиос болж, хачин царайлж цочин барайж байсан удаатай. Хааяахан балгадаг хэрнээ "хар архичин чинь дандаа гударч явах юм аа" гэгдэн аашлуулж л байлаа. Үе үехэн хийсэн алдаанаасаа болж "үргэлжийн мөнхөд" алддаг гэмтэн шиг адлуулж ч явлаа...
За за энд хүрээд өндөрлөе, залхуу хүрээд болох юм биш.

Яахаас ч буцахгүй өгзөгтэй Нар.

2010-01-12T03:32:00.002+08:00

Энэ хүүхэн нээрэн тэнэгээ гайхуулж ханахгүй юм аа.
За за, PUZL минь сөрөг мэдээлэл бичихгүй шүү. Тайвшир, ондоо гэгээлэг юм бод. Шинэ жилийн тухай бод. Шинэ жил хурдан болоосой. Өнөөдөр 1 сарын 12 гэдэг чинь, ердөө 353-хан хоногийн дараа шинэ жил боллоо ш дээ.

Тойм

2010-01-08T23:51:00.009+08:00

Өнгөрсөн оноо дүгнэж бичих бодол өгөр толгойд минь одоо л орж ирдэг байна шүү. Өгөршиж өвгөрсөөр үгүй болдог нь өнгөт орчлонгийн жам дагуу юм даг уу?
Өнгөрөгч 2009 он бол айхтар хямралын жил байлаа. Эргэх дэлхийг донсолгосон эдийн засгийн хямралыг биш, эцэнхий намайг тарчлаасан сэтгэл санааны хийгээд ходоодны хямралын тухай өгүүлж байна энд. Энэ хоёрын эхнийх нь их архидалтын шалтгаан болсон бол, удаах нь их архидалтын үр дагавар болж илэрсэн билээ.
За ингээд гүйцэх шив. Одоо харин орчин цаг хийгээд, ойрын ирээдүйнхээ талаар хуучилъя. Яагаад гэдгийг нь мэдэхгүй ч, энэ онд тоймгүй баяжих совин надад төрөөд байгаа. Гижиг хүргэсэн энэ бодлынхоо шалтгаар гэнэ гэнэхэн ганцаараа хөхөрдөг болоод байгаа /Хөхрөх - мэдээж инээх, мишээх гэсэн утгаар хэрэглэсэн. Тэрнээс бус надад өөрийгөө хөх няц болгох ямар ч шалтгаан байхгүй/
Ер нь би аль эрт баяжчих байсан юм аа. Хэрвээ мөрөөдлөө хөөсөн бол шүү дээ. Мөрөөдлөө л хөөдөг байсан юм. "Дахиж ирэхгүйгээр цаашаа тонил!" гэж хөөчихөөд, өөр зам сонгосон бол өдийд хөлжчихсөн байх байлаа.
Аа бас энэ жил эрүүл мэнддээ онцгой анхаарна. Саяхан даа, хэнээс ч билээ "биеэ чагнаархдаг хүн элдэв өвчнөөс урьдчилан сэргийлж, урт насалж чаддаг" гэж дуулаад хэрзгэр биеэ чагнах гэж хэд хоног үзэж тарав. Гар хуруугаа бол ч гайгүй сайн сонсоод байгаа хэрнээ, хичнээн хичээж, тахийж махийгаад ч зүрхэн тушаа газартаа чихээ нааж дөнгөсөнгүй. Эндээс үзвэл урт хүзүү, эсвэл тусгай чагнууртай улс л удаан амьдрах давуу эрхтэй байх нь.
Түүнчлэн спортоор хичээллэх санаа байна. Хичээллэх спортоо ултайхан бодож байж сонгоно. Өөрт минь онцын аюулгүйн дээр өгөөжтэй байх хэрэгтэй гэх мэтчилэн, адаглаад л аятайхан нэртэй спорт байх ёстой. Нэр их чухал. Нэрнээсээ л эргэлзээ төрүүлэм "Боов уулын Г" энэ тэр лүү бол зүглэх ч үгүй.

Удахгүй цагаан сар боллоо доо.

2010-01-05T17:27:00.010+08:00

Урин хавар ертөнцөд хорин хоёр удаа айлчилж, усны шувууд хорин хоёронтаа нутаг сэлгэхийн урьд, уудам "Сансар"-т нэгэн шинэ од мэндэлсэн гэнэм. Тэрхүү од долоон бурхан, алтан гадас, дуучин Жавхлан, "угж" Сарантуяа зэрэг оддоос хамаагүй бүдэг, жижиг хэдий ч хавь орчныхныгоо хангалттай гэрэлтүүлэхүйц нэгэн болж торнижээ...

Оддын өвчин тусаж гэмээнэ нэг иймэрхүү юм эрээчиж суух байсан даа би. Гэснээс энэ хүмүүсийг ер ойлгохгүй юм аа. Өөрсөддөө шал хамааралгүй одны өвчин, гахайны өвчин тусаад байдаг нь юуных вэ? Шуналтайнх уу, саваагүйнх үү?

Манай Сансар хороолол нээрэн баар саваар дүүрээд удаж байна даа. Шөнө орой гудамжаар дүүрэн жингүйдсэн улс задгай Сансараар хөлчүүрэн хөврөх нь нүднээ нэгэнт дасал болжээ. Эрт цагт нийтийн субботникийн ачаар цэмцийж байсан зам талбай эдүгээ найрлагчдын нийтийн жорлон болж хувирсан. Бага байхад ийм байгаагүй. Бага насаа эргэн дурсахаар энэ баар савнуудыг ваар сав шиг яйруулаад хаячихмаар санагддаг юм.

За за, миний цэнгээний газрыг нядаах ч ёстой лөөлөө байх аа. Харин "энэ завшааныг ашиглаад" компьютерийг минь хоёргүй сайхан сэтгэлээр янзалж өгсөн Баянхонгор аймгийн малчин ард биш, баруун дөрвөн замын програмчин анд Цолмондоо гүнээ талархаж, мэхийн ёсол... аа тэгж ч доошоо орохгүй шүү, зүгээр баярласнаа илэрхийлээд, өөрийн минь компьютерийг байнга засч өгөхийн өлзий дэмбэрэлтэй ерөөлийг өөд өөд нь өргөн дэвшүүлье ээ.

Гэснээс энэ гарчигтай холбоотой ганц ч үг бичээгүй байна ш дээ. Заа яадаг юм, цагийн юмыг цагт нь л бичнэ ээ яршиг зүгээр.

Бусдаас юугаараа дутхав гээд шинэ жилийн бичлэг шиг юм бичсэн минь /мэдэж байна аа, аймар тэнэг гарчигтай/

2009-12-31T20:24:00.008+08:00

Огторгуй тэнгэрээс мөнгөн цасан будран бутран буухуй
Оргилуун дарсны бахдам амт уруул гижигдэн баясуулна
Он солигдох торгон агшныг мөч тоолон хүлээхүй
Одтой насны дэврүүн сэтгэлд өвөл цаг даанч дулаахан.
Хичнээн ч жилийн өмнө юм бэ дээ, ийм нэг 4 мөрт зохиож байжээ, би. Яасан ч тэнэг байж вэ, "мөнгөн цас", "торгон агшин" ч гэх шиг :) Үгүй ээ ер нь тэгээд өнгөрсөн цаг дээр ярьж, өмнөх үе рүүгээ бухалтгүй одоо ч гэсэн бахь байдгаараа дөө. Хүн амьтантай хэл амаа аятайхан ололцоно гэж үгүй. Уг нь хүмүүс намайг их тоодог ч юм уу, элдвийн юм асуух юм л даа, чааваас. Даанч наад маанагийнх нь хариулж байгаа гэж хэрэг байхгүй. Жишээ нь: "Ажлын бүтээмжийг хэрхэн нэмэгдүүлэх боломжтой вэ?" гэмэгц нь "Ажлаа улам сайн хийж л нэмэгдүүлдэг байх даа" гэх буюу "Монголын эмэгтэйчүүд ямар байх ёстой вэ?" гэсэн асуултын хариуд "Монголын эмэгтэйчүүд - эрэгтэй биш байх ёстой" гэж эргүүтнэ. Сая хүртэл яав? "Ирэх ондоо элэг бүтэн байгаарай" гэсэн утгатай найзынхаа баярын мэндчилгээний хариуд "Элгээ бүтэн байлга гэдэг чинь битгий архи уу гэсэн үг үү?!" хэмээн омогдон асуусан гэж байгаа. Энэ жил ч заслыг олохоосоо өнгөрлөө. Ирж буй шинэ ондоо л харин төрөл арилжиж ухаалаг, царайлаг, баян эр болохоос.

Байгаль эх - хойд эх шиг аашлаад буюу амь тавьсан ангаахайнуудын гэгээн дурсгалд:

2009-12-30T01:00:00.007+08:00

Энэ бурхан нээрэн аюулын шогч, шооч нөхөр дөг өө. Яагаад зарим нэг "монгол" нөхрийг шар царайтай мөртлөө ногоон нүдтэй, тэгснээ бас болоогүй буржгар үстэй "бүтээдэг" байна аа? За яахав, гавлынх нь гадрыг ингэж гурилддаг юм байж гэхэд гавлан дотор нь гайгүй юм шигтгэчихгүй дээ - их, бага болон завсрын тархигүй, зүгээр л "өнчин" тархитай нь үйлдчихдэг энэ бурхан нээрэн... Гүйээ тэгээд тийм нөхрийг заавал надтай найзлуулахаар төлөвлөж, төсөвлөж л байдаг энэ бурах-н нээрэн...

Өө халаг гэж, бичлэгийн гарчигтай огт огтлолцохгүй зүйл бичсэн байна би. Одоо жинхнээсээ эхэлье /эсвэл "эхлэе" гэж бичих нь зөв үү?/

Би танин мэдэхүй - байгаль орчны тухай нэвтрүүлэгт туйлын дуртай, тэгсэн хэрнээ их өрөвч нинжин сэтгэлтэй хүн л дээ. Танин мэдэхүйн нэвтрүүлэгт дуртай & өрөвчхөн хүн "бүтээж" л байдаг энэ бурхан нээрэн... Тэгээд тийм нэвтрүүлэг үзэх тоолондоо "хөөрхий янзгыг идэж л байдаг энэ арслан ёстой хөгийн эр юм даа", "энэрэнгүй бурхан энэ матрыг яагаад өвсөн тэжээлтэй болгож бүтээгээгүй юм бол?" гэх мэт хэрээс хэтэрсэн бодол бодоод байдаг юм аа. Тэгсэн сая, Хөхөөний тухай нэвтрүүлэг үзэв ээ чи минь. "Хөхөө гэрлэх дөхлөө" гээд л хөл алдацгаагаад байсан аль вэ?! Энэ муу хөхөө чинь гэрлэлтийн баталгаа - гаргасан өндгөө өөрөө дарах нь бүү хэл, оршин суух орон байраа ч өөрөө урлачихдаггүй унхиагүй цус байх чинь билээ. Өөдгүй золигийн өдөөсөн хэргийг өсөхөөс нааш сонсож ирсэн чиг, өөрийн нүдээрээ хараад үзэн ядах сэтгэл эрхгүй төрөв. Бүр төрөлхийн алуурчин араншинтай ийм амьтныг өдий болтол үзэж мэдэрсэнгүй явлаа. /Sharon Stone-ий тоглосон "Basic Instinct" киног эс тооцвол.../ Гаргасан өндгөө харь элгийн шувууны үүрэнд орхиж л байдаг, өнөөх нь өндгийг нь алаг үзэлгүй дарж л байдаг. Энэ шувууд нээрэн... Тэгтэл төрлөө олсон хөхөө хүү, "төрсөн бус" ах дүү нараа нядааж, хядаж л байдаг, бүр нэг хүний үнэргүй этгээд /шувуунд юуных нь хүний үнэр байх вэ гэж үү?/ гэхдээ л өргөж авсан хүүхэд чинь өөрийн чинь төрсөн хүүхдүүдийг тагтан дээрээс түлхэж бяцлаад байвал ямар байх вэ? Хамгийн өрөвдөлтэй нь хамаг байдаг /ядаж л тэр жилийнхээ/ үр удмаа алдсан нөхөд "алуурчин этгээд"-ийг хооллож ундалсаар л байх... Энэ шувууд нээрэн... Уншигч авхайн бодлыг таахуй: "Энэ чинь байгалийн жам, байгалийн зохилдлого" гэж байх шив. Тэрийг чинь би мэддэгээ мэдчихээд, "байгаль эх"-н хойд эх шиг араншинг "бодохоор л гомдоод байх юм даа".

Хүүхдүүд минь!

2009-12-18T01:00:00.004+08:00

Энэ хүмүүс чинь хэрэгтэй хэрэггүй юм их судалж явах юм аа. Зүгээр байхаар зүлгээд л суух гэдэг юм даг уу. Хаанахын ч юм дээ, хэсэг нөхөд хүний арьс сарын дотор нөхөн төлжиж шинэчлэгдэж байдгийг судалж, илрүүлсэн юм гэнэ билээ. Уг нь гагц могойг л гууждаг юм бодож суутал ухаант хүн гуай өөрөө могойтойгоо нэг тэрэгний дугуйнууд, таарсан таар шуудайнууд, хэрээ хэрээнийхээ харыг гайхмарууд болж таарахгүй юу.
Ер нь могой, хүн хоёрт нийтлэг юмс бол бий бий. Жишээлбэл ихэнх могой болон дийлэнх хүмүүс хортой байдаг гээд хэлчихэж болж байна. Тэр байтугай бүр могой шиг "хүйтэн цустай" хүн чиг л байдаг гэлцэж байна. Дэлхийн хамгийн том могой 460 кг жинтэй гэж байхад дэлхийн хамгийн том зовлоготой хүний жин түүнтэй тун их ойртож очсон байна /өөр жишээ олдохгүй байсан юм аа/ Аа бас могой ч, хүн ч ялгаагүй эрээн байдаг гэж байна. Могой нь гадуураа, хүн нь дотуураа эрээн л болохоос биш. Гэхдээ энэ зүгээр л зүйрлэл шүү нөхөд өө! Тэрнээс бус хүний гэдэс дотор могойны арьс шиг эрээн мяраан байна гэж барагтай бол байхгүй, цианит натритай хоол цохичихоогүй л бол. Ингэж сайхан тайлбарлаж өгөхгүй бол зарим нь итгээд туучихна аа, их зовлонтой. Ялангуяа солонгын оронд их удах, удахгүй наран улсыг зорих тэр хүмүүс бол. Ам нээхээр уушги нээ гэгчээр /энэ нээрэн аюулын жихүүцмээр үг, тийм ээ? энэ хэлцийг ашиглах тоолонд хутга мэс барьсан мэс засалч, задлан шинжээч эмч, эсвэл хөрөө сүхээр зэвсэглэсэн гаж донтой алуурчин толгойд буудаг минь хэвээрээ/ хүний газар гүний нутагт ээ дээ нэрээ хичээж яваарай. Тэгээд л "дон"-той юм шиг үсчээд байж болохгүй шүү. Эс бөгөөс та нөхдийн биш эх орны чинь нэр гарна. Маанаг жаал шиг "манайхан танай улсын дууг хулгайлцаншдээ" гээд явбал ямар хэрэг байх вэ? Эх орны "чихийг халууцуулалгүй" байж байгаад ирээрэй, хүүхдүүд минь /эцэг хүн шиг хэлсэн үү би? ингээд байгаамаа сахал тавьсанаасаа хойш/

Lovin' U.

2009-12-15T01:11:00.008+08:00

Шилжилтийн насандаа би айхтар дурлаж билээ.
Шилжих гэж зүдэрч явж байж муугаа мэдэхгүй дурлаад явсан хэрэг. Ер нь "шилжилт хөдөлгөөн" их төвөгтэй эд шүү. Гэрээ нүүлгэж шилжүүлэх гэж яадаг билээ? Хамаг тавилгаа эмхлээд л, эвхээд л, боогоод л, бөөгнүүлээд л... Тэгээд тэрийгээ зөөгөөд л, тээвэрлээд л, зөөгөөд л... Арайхийж шинэ байрандаа ороод иртэл ундуй сундуй, баярлах болоогүй. Ахиад л их ажил - тохинуулаад л, төвхнүүлээд л...
Шинэ сургууль, шинэ ангид шилжиж орох гэж бас ярвигтай юм байна. Хамт олны уур амьсгалд дасан зохицох, хөөрхөн охидыг хараандаа авах, ангижавуудтайгаа танилцах, атмаанаас зай барих... гээд ажил бол мундахгүй.
Балчир наснаас өсвөр нас руу шилжих ч мөн бөөн асуудал. Дууны өнгө бүдүүрээд л, өмнө нь таардаг байсан хувцас хунар багадаж бариад л. Охидын үснээс чангааж саваагүйтдэг байснаа аанай л чангаагаад л. Том хүний киног тогтож үзмээр чиг санагдаад л... Энэ их "өөрчлөлт шинэчлэлтийн шуурган дунд" би үеийн охин руугаа тэмүүлж, сэтгэлийн зовлон эдэлж билээ. Дурласан хүн чинь яахав тэгээд аргаа бараад л, хоол унднаас гараад л, нүднээс гараад л. Орсон юм ер байхгүй хэрнээ туж "гараад" явж уу одоо бодохнээ /архинд орох шахсаныг эс тооцвол/ Тэгсэн манай нэг найз байдаг юм. Хэрэг болгон хүрч ирээд л сэтгэлтэй охиныг минь муулаад унадаг байгаа. Өглөө оройгүй муулна аа. Өөрийг минь зорьж ирчихээд муулаад л суугаад байна. "Тэр охин чинь явдалтай нь дэндсэн хүн дэг ээ, ойр тойрныхон нь огт анддаггүй юм билээшд тэрийг нь", "Хэдэн залуутай хамт зочид буудал руу яваад орчихыг нь нэг танил маань баараггүй харсан байна" гэх мэт уулзах бүртээ шинэ шинэ факт, баримт дэлгэнэ. Би тэрэнд нь итгээд л, шаналж шархлаад, амьдрал шал утгагүй санагдаад байсан юм бол байхгүй. Хайр дурлалын өмнө сөхөрчихсөн, сохорчихсон байсан хүн чинь юун тэрийг анзаарахтай манатай. /"Хайрын бурхан чи хаана байна аа?" гээд дуудаад дуулаад явдаг чинь аргагүй юм билээшдээ хөөрхий/ Яахав, найздаа санаа тавьдаг сайн найз юм аа гэсэн шүү юм бодоод л явж байлаа. Гэтэл муу өөдгүй цус чинь өөрөө бас тэр охинд дурлачихаад л өрсөлдөгчөө зайлуулахын тулд хар пи-ар хийж явсан юм билээ л дээ.
За за, юу бичих гээд юу ч бичиж орхив доо? Энэ Улаанбаатарын утаа нээрэн аймар муухай нөлөөлж байна аа. /Буруу булхай болгоноо хойд талын хар овоохой руу бухаж бай гэж манай Самдан багш хэлсээн/

Ойрдоо заваар хомс байгаа тул тэр бүр шинэ бичлэг нэмээд байж чадахгүй нь ээ. Тиймээс та нөхөд дуу сонсоод сууж бай, за юу? Энэ нээрэн уйдахааргүй сайхан дуу шүү. Дуучных нь тэр хоолойн өнгө, дуугаа хүнд хүргэж буй чадвар энэ тэрийг бол өөлөхийн аргагүй. Аа царай нь бол авах юмгүй ээ.

Gloomy sunday

2009-12-13T22:05:00.002+08:00

Зурагтаар ярьж суудаг нэгэн эрхэм аанай л ярилцлага өгч байна. Хөтлөгч нь өнөөх л улиг болсон асуултуудыг асууна. "Бурхан байдагт итгэдэг үү?", "Өнөөгийн нийгмийн талаар?"

Өдий том болчихоод үлгэрт итгэдэг, еэ еэ бөөвөө.

2009-12-07T20:25:00.004+08:00

Энэ Гүндалай яагаад ийм томоотой болчихов? Их хурлын танхим дотроо эгээ л циркийн манеж дээрх дэггүй сармагчин шиг элдэвлэж байдаг сан.
"Найр алаг морины нь хойд хоёр хөлийг тас хянгардтал урд хоёр хөлөөрөө давхиад, урд хоёр хөлийг нь бас тасдтал цээжин биеэрээ давхиад" энэ тэр гэж гардаг нэг үлгэрийг мань Гүнээ гүнээ буруушааж "харгис хэрцгий, амьдралгүй үлгэр" гэж адласан байна билээ. Шантарч мятрашгүй, тууштай зоримог гээд сайн сайхан чанарыг олоод харчихдаггүй, хутган үймүүлэхийг л боддог хувхай барам шүү энэ ер нь. Ер нь "үлгэрээс сурах мэдэх юм их бий" гээд л өвөг дээдэс маань үлгэр зохиож, үе дамжин ярьж ирсэн буй за. Ухаантай улс чинь хүүхдээ хөгжүүлж, төлөвшүүлэхийн тулд сайхан үлгэр зохиогоод л ярьчихдаг байсан шиг байгаа юм. Зүй нь бол "Эрхий мэргэн" үлгэрт "долоон нар гараад..." гээд эрүүл хүний санаанд багтамгүй хийсвэрлэдэг ч цаагуураа бол хийрхүү бардамнал сайн юманд хүргэдэггүй, мөн эр хүн хэлсэндээ хүрдэг байх хэрэгтэй зэргийг сургасан байгаа юм. "Тэмээ буга хоёр" бол эрт цагт эвэртэй тэмээ байсан тухай өгүүлээд байгаа юм шиг хэрнээ, уг чанартаа аливаад ул суурьтай хандахгүй бол улс амьтанд мэхлэгдэж болзошгүйг анхааруулсан байдаг. "Болдоггүй бор өвгөн" харин ухаан сийрүү байх аваас мухардаж гацаанд оролгүйгээр асуудлыг амархан шийдэж болохыг бидэнд сануулдаг, түүнээс бус үлгэрийн гол утга санаа нь нисдэг бор морь байдаг байж болзошгүй тухай бол биш. "Үхэшгүй мөнхийн Кащейн амь нь зүүнд байдаг, зүү нь харин өндгөн дотор байдаг..." гэдэг Орос ардын үлгэрээс болж өндөг идэхээс жийрхдэг болсон хүн байдаггүйтэй адил, "үлгэрт гардаг шиг цээжээрээ давхихыг нь харъя" гээд амьтан барьж мөчлөөд байх будлиантай жаал Монголд Гүндалайгаас өөр байхгүй байх аа.

Багадаа би гэрийнхнээрээ үлгэр уншуулах нүгэлтэй дуртай байж билээ. Өөрөө уншиж сурмагцаа анхлан уншдаг байсан минь аанай л үлгэрийн ном байсан сан. Эхлээд Монгол ардын үлгэр, тэгээд Орос, Хятад, Польш үлгэрүүд гээд явж өгсөн дөө. Санаанд үлдсэн нь "Үүлэн бор" гэдэг Орос үлгэрийн эмхэтгэл байна. Тэр "Үүлэн бор"-ыг унших гэж их ажил байдаг сан /үүлэн борооны ажил биш шүү!/ "Наашаа харахад нь наад далайн загас жараахай тоологдом, цаашаа харахад нь цаад далайн загас жараахай тоологдом, үгээр хэлж үзгээр бичихийн аргагүй үзэсгэлэнт Василиса гүнж" энэ тэр гээд л. Надад бол тэр хүүхний хөөрхөн муухай нь нэг их сонин биш, илбэт цурхай Эмелья хүү хоёрын харилцан яриа, эсвэл эрэлхэг баатруудын тулаан мулаан л сонирхол татдаг байв. Ер нь тэр үед эсрэг хүйстнүүдээ их өөр өнцгөөс хардаг байжээ. Үеийн охидын үзэсгэлэн гоог сонжихтой манатай, үснээс нь зулгаах талаар л төлөвлөж суудаг сан. Найм, есөн настай л байсан байх, гэртээ байсан "үлгэр" гэсэн гарчигтай ямар л ном байна, бүгдийг нь уншиж дуусчихаад гэнэдэж нэг өдөр "1001 шөнийн үлгэр"-г бариад авсан. Эхний хуудаснаасаа авахуулаад л "тэгж ч нөхцөөд, ингэж ч хороогоод...". Шөнийн үлгэр гэдэг бол шөнийнх л байдаг юм билээ. Тэгээд унших үлгэр ч дуусч, хүн хард захидаг болтол ах маань хавтсан дээрээ "Ленин" гэсэн бичигтэй баахан бор боть руу заагаад "Жинхэнэ үлгэр чинь тэнд л бичээстэй бий дээ" гэж билээ. Тэр нь их олон боть оо, ядаж байхад. "Олон ном чинь дотроо олон л үлгэртэй байж таарна" ухааны юм бодоод нээгээд хартал балай чинь Орос хэл дээр бичигдсэн байдаг байгаа. Би ч эргэлзэлгүй Орос хэл сурахаар шийдсэн. Юуны төлөө? Үлгэр уншихын төлөө. Олон ч жил Орос хэл нухаж, үг яриа зүгшрээд иртэл үлгэр гэдэг сонин санагдахаа больчихсон байж билээ. Хэрэндээ л том болсон юм байлгүй. Гэтэл хачирхалтай нь надаас ч том, ахмад хүмүүс үлгэрт дуртай байж таарсан. 4 жилд нэг удаа олон арван үлгэрчийн "сонгууль" нэртэй сунгаа зохиогдож, улс түмэн хамгийн уран гайхалтай үлгэр ярьсан 76-г нь шалгаруулж байсан. Тэгээд үлгэр гэдгийг нь мэдсээр, сонссоор, сонгосоор байсан атлаа, сүүлд нь үлгэрийнх нь хэрэгжилтийг шаардаж, шаардлагагүй юм хийж байсан. Үлгэрчид чинь улстөрчид биш, тэд хийдэггүй хүүрнэдэг гэдгийг мэдмээр дээ уг нь.

Өтөлж байна даа

2009-12-02T19:57:00.006+08:00

За ёстой мордохын хазгай гэлээ гээч шиг яасан балай өдөр төрчихөж вэ би? Ядахнаа сар бүрийн эхний өдөр сархад наймаалахыг хориглочихсон байдаг. Доохтой, доогтой л юм боллоо доо.
Ер нь энэ төрсөн өдөр гээч чинь тэгж их тэмдэглэж барьж, баярлаж цовхчоод байх зүйл мөн үү дээ аа? Хөгширч байгаагийн л дохио шүү дээ. Гэснээс нээрэн муухай хөгширч байна аа. Сая л анзаарлаа. Юу юугүй сүүтэй цайнд шимтээд л... аа худлаа худлаа. Дандаа худлаа ярьж байх юм гэж үү? Зарим заримдаа эв эрүүл явж байдаг шигээ хааяа хааяахан хуудуугүй үнэн ярьдаг л биз дээ би! За тэр яах вэ, гол сэдэвтээ оръё. Өглөө гудамжаар алхаж байтал урдаас нэг өндөр залуу чиглээд ирж байна аа. Маанаг чинь өөдөөс харчихаад малийгаад л байх юм. Танихгүй хүн тан руу инээгээд байвал тохуурхаж байна л гэж бодно биз? Би ч "мулгуу минь, юундаа мушилзаад байгаа юм бэ" гэсэн байртай хараад л хажуугаар нь өнгөрөх гэтэл "Сайн уу PUZL ах аа?" гэнэ шүү лүд чинь. Би гаднаа "Сайн, чи сайн уу?" гэсэн хэрнээ дотроо бол "Хувхай барам чинь хэн гээч нь вэ дээ?". Өнөөх чинь өөрт нь нэр оноож чадахгүй байгааг минь анзаарсан бололтой нэрээ хэлж байна аа. Тэгсэн манай байранд байсан жаал байна билээ л дээ хөөрхий минь. Намайг жаахан байхад энэ бүүр жаахан байсан юм. Энүүгээр кино их яриулна аа. Овгор товгортоо бол биш ээ, мань хүн өөрөө үзсэн киногоо ярих их дуртай. Сайн ч ярина. "Тэгсэн чинь манай талын ах ингэж шанаадаад" гээд агаарт хий зангаснаа, "Гэтэл нөгөө муу дайсан чинь ингэж ойчоод" гээд л тэрий хадна. Ямар ч тэнэг хүн хараад ойлгохоор, киноныхоо үйлдэл болгоныг үйл хөдлөлөөрөө үзүүлнэ. "Цус нь ингэж садраад" гээд өөрийгөө хагалчих нь халаг байдаг сан. Гэтэл одоо ийм архайж тархайсан том эр болчихсон явдаг байгаа. Саваагүйтэж төрхгүйтсэн найзыгаа "90 оны нусгай шиг далдаганахаа болиоч дээ" гэдэг байсан чинь, 90 онд төрсөн жаалууд даруй 20 хүрэх гэж байна шүү дээ.

Ер нь эр хүн нас ахиад ирэхээр зэрэг зовлон, зовлого хоёр давхар нэмэгдээд байдаг бололтой юм. Хоёр дахь нь ч зайлуул холуур л өнгөрөөд байна. Харин нэг дэх нь ч ёстой хэцүүхэн учраа даа. Адаглаад л хараа, сонсгол энэ тэр хачин болоод ирж байна. Саяхан манайд холын хамаатан гээд нэг зүсийг нь ч харж байгаагүй нөхөр ирлээ. Том дээл, том малгай, том гэдэс, том дуу гээд "том"-гүй юм алга аа түүнд. Хамаатны "том" эр маань харин ихээ жижигхэн бодолтой хүн бололтой. Ярьж байгаа юм нь ердөө л гуталных нь угалзны тоо, дээлийнх нь торгоны хээ төдийхөн. Эдээр л биеэ чимсэн хүн юм даг уу. Тэгээд "том" эр том хөөрөг гаргаж ирээд тамхилав аа. "Миний энэ хөөргөнд Халхын баячуудын нүд унаад аа. Чулуу нь чүнчигноров юм" гэж байна. Би ч хөөргийг нь барьж байгаад "чимчигнүүр байхдаа ч яахав дээ" гээд л тавиад туучихсан. "Том" эрийн царай ч хөөрөгнийхөө шүрэн толгой шиг улайлгүй яав гэж. Сүүлд нь гэрийнхэн инээдээ барьж чадахгүй "Сайрхуу амтьныг ч чи нэг сайн чадлаа даа хүү минь" энэ тэр гэчихсэн, элэнцгийнх нь чадах байх вэ, хатуу чихтэй хүн хальт сонсож хөгөө чирж байхгүй юу. Хөгширнө гэдэг ч хүсэх юм биш байна хүүхдүүд минь. Мартаж санахын хувьд бол бүр мастер болсоон, буянаа бар гэж. Халуун залуу насанд бяр чадлаас их юмгүй, Хайдав гуай шиг галзуу барын аманд гараа хийхээс сийхгүй байсан бол одоо яаж байна? "Очир ах аа, миний бяр дуусчжээ".

Нулимс.

2009-11-30T22:00:00.011+08:00

Ажил гэж толгойтой үснээс их байна гээд хүмүүсийн хэтрүүлэгтэй хэлдэгчлэн ойрд ёстой завгүй байна аа. Хүн хар тоож шагайдаггүй умгархан блогтоо өөрөө хүртэл нэвтрэлгүй удсаны минь учир шалтгаан нь энэ ээ.
Одоо "1 литр нулимс" гэдэг Японы олон ангит кино орчуулж байгаа. Энэ Япончууд нээрэн нэр өгөх гэж цусыг нь холино шүү. Тэгээд энийг нь монгол хэл рүүгээ аятайхан орчуулаадхая гэхээр монгол хэлэнд чинь шингэнийг хэмждэг нэгж мэгж байдаггүй юм байна шүү дээ /байдгийг нь би мэдэхгүй ч байж болох/. Ухаандаа уртыг алд, дэлэм, төө гэх мэтээр, хүндийг бол жин, лан, цэн энэ тэр гээд эртнээс хэмжчихдэг байснаа шингэнийг болохоор тэдэн шанага, эдэн балга гээд баахан бүдүүлгээр хэмжиж байсан юмдаг уу. Тэгээд киноныхоо нэрийг ямар "Балга балга нулимс" гээд туучихалтай нь биш. "Нулимс балгадаг ямар амьтан байсан юм?" гээд бөөн хэл ам гарах байлгүй ха ха ха. Оновчтой нэр эрэлхийлж багагүй будилсанаа нуух юун.

Хэрэгцээ

2009-11-25T02:09:00.007+08:00

Шавхлан ч гэнэ үү, Шавхагдсан ч гэнэ үү нэг эрийн паян л улс амьтны ярианы сэдэв болоод байна даа. Мань эр уул нь дуучин хүн. Нэлээн ч их дуулж, нэр алдартай ч болж, бүр одон тэмдэг хүртэл хэд гурвыг аваадхаж л дээ. Тэдгээр нь хангалтгүй санагдсан уу өнөөх маань "Төрийн ордонд төрийн дууллаа зөв өнгөөр дуулчихдаг хүн ганцын чинээ алга" гэдэг шалтгаанаар төр түшилцэхээр санаа шулуудсан гэх. Төрийнхөө төлөө төрийн дууллаа өнгө алдалгүй дуулах эх оронч эрмэлзлийг нь олон түмэн ойлгож хүчрээгүйн хүчинд авилгачид, архичид, бизнесмэнүүд, бөхчүүд гээд элдвийн амьтны цуглан хүрээлсэн тэр газарт эгээтэй л нэг дуучин нэмэгдчихэлгүй өнгөрсөн юм байх. Гэтэл саяхан "гавъяат" маань "Үнэ нь үү?" хавьцаа нэртэй тоок шоу /арай доог шоу гээгүй байгаа?/-нд оролцож хөгөө чирсэн юм гэнэ ээ.
За тэр ч надад юуны хамаа байж вэ. Гэснээс, золигийн хүмүүс байх юм аа нээрэн. Мөр зэрэгцэн хамтарч ажиллаж, гар нийлэн үйлсээ бүтээсний дараа "ажил хэрэг маань амжилттай бүтсэн нь дан ганц миний л хүч ээ" гэх юм уу "ажиллахыг нь би ажиллаж, аахилахыг нь PUZL аахилав" гээд жишим ч үгүй хэлээд л зогсож байх. Заавар зөвлөгөө хүсч шалдаг хүн хар заримдаа намайгаа сургаж байсан шиг л цуурч явах. Ололт, ялалт бүрийг өөртөө хамааруулж олны нүдэнд сүрхий мундаг, оройлон манлайлагч шиг харагдахыг хүсдэг бололтой юм аа зайлуул. А.Маслоу авгайн хэрэгцээний онолын 4-р шатлал буюу хүлээн зөвшөөрөгдөх, хүндлэгдэх хэрэгцээний бэлхэн жишээ, биежсэн хэлбэр нь л энэ байх даа гэмээр. Нэр хүнд, нэр алдар гэдэг надад бол хөндий хоосон, хөөцөлдөж гүйгээд баймгүй эд шиг л санагдаад байдаг юм. Даруухнаар өмнөх ажлаа хийчихээд, дотроо л өөрийгөө урамшуулж магтчихаад, амар жимэр ажин түжин суух л...
Надад харш гэдэг утгаар нь дооглож шоглоод байж болж байна уу даа гэхдээ. Хүний хэрэгцээ гэдэг чинь хүний л хэрэг шүү дээ эцсийн эцэст.

Төгөлдөршил

2009-11-21T22:04:00.008+08:00

Энэ фашистууд чинь өөдгүй цуснууд байж шүү. Сая л мэдлээ. "Фашион" гэдэгтэй язгуур нэгтэй үг шиг болохоор нь би ч загварын талын улсуудаар л төсөөлж байлаа. Тэгсэн юу вэ, өөрснийхөөсөө ондоо үндэс язгуур, арьсны өнгийг хүлээн зөвшөөрөх нь бүү хэл, хүйс тэмтрэхээр шулуудсан балмад хогнууд байдаг байгаа.
Энэ муу фашизм, нацизм, Гитлер энэ тэрийн талаар мэддэг болсоноос хойш бас нэг юманд санаа зовох болов оо би гээч хүн. Ер нь ухаалаг болж төрөх их зовлонтой. Нэг зүйлийн нууцыг дөнгөж тайлаадахтай зэрэг, түүнтэй уялдаатай олон олон асуудлууд бодогдож сэтгэгдээд, учир нь ухагдаж ойлгогдоод байдаг юм. Эцэс төгсгөл гэж үгүй. Танин мэдэхүйн үйлээс болж энэ мэт тарчилж шаналдаггүй болохоор нь тэнэгүүдийн талаар "тэнэгийн дотор уужуу" гэлцдэг байх нь байна шүү /За тэр харав уу? Ингээд л шинэ нээлт хийгээд байдаг юм./
Байзаарай, ингэхэд юун тухай ярьж байлаа? Аа тийм фашизм, нацизмын талаар мэддэг болсоноос хойш "би өөрөө арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхагч биш байгаа?" гэж бодох боллоо. Ер нь ухаан сэтгэхүй дулимаг нөхөд л бусдын алдааг олж хараад байдаг болохоос бус өргөн мэдлэгтэй, өндөр боловсролтой гэхчлэн оюуны цараагаа хааш хааш нь "сунгачихсан" хүн бол над шиг чухам өөр дээрээ л дүгнэлт хийж, төгөлдөршөөд байдаг гэж байгаа юм. За за, биеэ магтаж баахан даруу бус загнаж орхилоо /даруу бус загнаснаа хүртэл өөрөө олоод мэдчихдэг би нээрэн агуу яа./
Миний бие хүмүүсийг арьсны өнгөөр нь нэрлэчихээд байдаг зуршилтай юм л даа. Шогч шоочдоо тэр биш ээ. Дэндүү мартамхай толгой минь эндүү санадаг юм хүний нэрийг. Нэгэнт нэрийг нь тогтоодоггүйгээс хойш дэрэн бор, дэрчгэр шар, гүргэр хар, чөргөр хөх гээд л нүүрнийх нь өнгөөр нүүлгэж орхидог байв шүү дээ, дуудаж барих болохоороо. Анхандаа болоод байна л гэж бодоод байлаа. Аа тэгтэл бас тийм биш юм аа, арьс өнгөөр ялгаварлагч шиг харагдахгүйн тулд "супер" байя гэж сэтгэх боллоо. "Хүн нэрээ, тогос өдөө" гэдэг дээ, энэ чинь. Хүний нэр тогтоодоггүй нь ч дүүрч,
-Танай ангид байсан нөгөө хэн нээрэн сайхан хүүхэн шүү тэ?
- Хэн бэ? Цэцгээ юу?
- Биш ээ, нөгөө хэн.
- Тодорхой хэлээч дээ. Уянгаа юу?
- Биш ээ нөгөөдөх нь. Нөгөө хар үстэй.
- Манай анги чинь 25 охинтой, 25-уулаа хар үстэй байсан ш дээ балай минь ээ!!!
- Яагаав дээ, нэг л онцгой нэг охин байгаагүй юу. Нэрийг нь мартчихжээ чааваас, ерөөсөө чи нэрсийг нь эхнээс нь хэлээд бай, тэгвэл санаж магадгүй... гэхчлэнгээр яриад явбал ойлголцолгүй л яав гэж. Супер байна шүү, супер байна.

Холимог хуурга шиг бичлэг

2009-11-10T17:10:00.012+08:00

Иш чааваас, энэ өгсөн гарчиг сэлтийг нь хараад байгаарай таминь. Ойрдоо ухаан санаан дотор минь ухна ишиг унаадахсан аятай өөдгүй бодлууд л нэрж суух болов оо өгөр толгой PUZL. Гэвч, зэрэг нэмэхээсээ өмнө энэ гарчиг чинь бүр "холион бантан шиг бичлэг" гэж байсан юм шүү тэгж ярьвал.
Хатмал цөлд нэг панк нөхөр харангадах шахан явж байж эцсийн балга усаараа хоолойгоо чийглэлгүй үсээ норгодог тухай онигоог ерээд оны дундуур сонсож билээ. Яг түүн шиг явдал хэд хоногийн өмнө умгархан оромжинд маань өрнөв өө чи минь. "Сахил хүртсэн биш шал дордов" гэгчээр паараа засуултал "сайжирч засагдсан"паар нь 3 газраараа цоороод, цоорхойгоор нь ус шүүрээд сандраав шүү дээ. Би гэдэг хүн тэнд ч түмпэн тосоод, энд ч шалаа арчаад, тэвдэж усаа асгаад, мэгдэж тавилгаа зөөгөөд... Агшин бүртэй уралдан ажиллахуй өвөөгөө контор явахыг үүрэгдэв. Өөр хүн гэрт байгаагүй хэрэг. Өвөө ч шалавлах хэрэгтэйг ухаарч шурхийн том өрөө рүү орчихоод... гарч ирдэггүй. Том өрөөн дотор л түжигнээд яваад байгаа бололтой юм, би наана нь гал тогоонд устай тулалдаад л байлаа. Арваад минут өнгөрлөө, өвөө таг чиг. /Манай өвөө хар залуугийн л ганган сайхан эр - халхын хүүхнүүдийн сэтгэлийн гижиг явсан юм гэнэ билээ. Үүнийг байрны авгай нар ч нотолдог. Патиар зургууд нь ч гэрчилдэг ээ/. Тэгээд би аргаа бараад болж байна уу, яав аа ийв ээ гээд асуулаа, өвөө ч одоохон гарлаа гэж байна. Наашлах хөлийн чимээгээр нь эргэн харвал драпан пальтогоо өмсөж, каракулан малгайгаа духдуулж, гоёлын шилээ зүүчихсэн жигтэйхэн ганган өвгөн эгээ л хурим найр, хурал цуглаанд явах гэж буй аятай зогсож байх нь тэр ээ. Орон сууцны контор ойрхон л доо уул нь. Гэхдээ бусдад барагтайхан харагдсанд орвол байшингаа усанд үйлгэсэн нь дээр бололтой юм билээ манай хөгшний хувьд. Яг энэ үзэгдлийг чинь манай мэргэн ард аль эрт "сурсан занг сураар боож болдоггүй" гээд голыг нь олоод хэлчихсэн байгаа юм. Арай жаахан ариун цэвэрч бус хэлц бас байдаг нь "баас хатавч өмхийгөө тавихгүй". "Зохиогчгүй, зохиогч нь байхгүй мөртлөө хүмүүс дуулаал байдаг дуу" гэлээ гээч шиг эдгээрийг хэн зохиосон нь харин тодорхойгүй. Уул нь бол зүйр үг нэг бүрийнх нь цаана нэр нь үл мэдэгдэгч нууц ноёнтон байгаа л даа /гэснээс энэ "нууц ноёнтон" гэдэг үг Венесуэлийн олон ангит "Халтар царайт" кино гарсанаас хойш их хэрэглэгдэх болсон санагддаг юм. Стирлитагийн аав гээд нэг пад хар царайтай нөхрийг ингэж нэрлээд байдаггүй юу. Халтар царайт гэдэг хоч охинд нь биш эцэгт нь л зохихоор санагдаад болдоггүй юм өнөө хэр/ Бичгийн соёл гээч юм барагтайхан байсан манайхан ч яахав, нэг нөхөр сайхан тууль /домог, зүйр цэцэн үг, оньсого таавар, ертөнцийн гурав, ерөөл магтаал.../зохиогоод нөгөөдөө яриад өгчихнө. Өнөөх нь бас цааш нь дамжуулах гэхчлэн ам дамжсаар яваад хэчнээн ч он цаг улирсан юм бүү мэд, гэнэтхэн л энэ тууль /домог, зүйр цэцэн үг, оньсого таавар, ертөнцийн гурав, ерөөл магтаал.../-г ер нь хэн зохиосон юм бол оо гэсэн асуулттай тулгараа биз. Мэддэг хүн байхгүй, "би өвөөгөөсөө сонссон, өвөөд маань бас өвөө нь ярьж өгсөн гэсээн" гэсэн шүү л юм болоо байлгүй. Зохиогчийн нэр биш, зохиосон зохиол нь мөнхөрсөн байгаа биз? "Эд нь хэврэг, эзэн нь мөнх байг" гэдгийн яг эсрэгээр болоодохсон хэрэг. Мөнхрөх гэснээс чамгүй олон хүн түүхэнд нэрээ мөнхлөхийн хүслэн болж, арга чарга сэтгэн нойргүй хонодог сурагтай. Чухам ийм л зорилгод чиглэгдсэн сонин хачин үйлдэл сонорыг маань мялаах болсон нь эртнээс нааш аа. Дэлхийн хамгийн өндөр цэгт авирсан хүн байхад дэлхийн хамгийн өндөр хавцлаас "ниссэн" хүн чиг л байх юм. Олон цагаар озолцох гэхчлэн огтын гэмгүй үйлдэл зарим нь хийж байхад хорлонтой үзэж хохирол дагуулна зарим нь. Хорвоод хосгүй байгууламжийг нурам болтол нь галдсан этгээд, хорь гучаар нь хүний амь хөнөөсөн нүгэлт алуурчид "үеийн үед дуурсагдах гэсиймаа" гээд үнэхээрийн хэнэггүй өчиж байсан гэдээг. Ингэн барин түүхэнд мөнхрөх хэрэг байна уу даа ер нь айн? Тэгэхээр хүмүүст хэрхэн дуурсагдах талаараа эхлээд сайн бодож хөдлөх хэрэгтэй юм байгаамшд. Ухаандаа дэлхийн дээвэр дээр хөл тавьсан хүний тэсвэр тэвчээр, зориг самбааг хүмүүс бахдан шагшицгаах бол өндөр хавцлаас нисч үхсэн хүнийг төдий дайтай сайшаах уу даа? "Энэ бол дэлхийн хамгийн өндөр хавцал байгаа юм. Түүхэнд нэрээ дуурсгахын түүс болсон нэг эргүү эндээс унаж үхсэн юм гэнэ билээ" гэхээс хэтрэхгүй биз? Тиймийн учир нэг юм хэлье: Хүмүүст магтагдаж, дуурсагдахыг тэгж их хүсээд байвал ухаант хүн та ухамсартайхан хөдлөлгүй горьгүй. Архангайн Тайхар чулууг өнгө будгаар зурж болно. Харин Тайхар чулуун дээр өнгийн будгаар сараачиж болохгүй! Ердөө л энэ.

Дэм дэмэндээ дээсэрчинэ дээ.

2009-11-05T03:33:00.015+08:00

За мэдэж байна аа мэдэж байна, "зөв бичгийн наад захын дүрэм мэдэхгүй хэвтэж зүйр үг ишилж, цэцэрхэх санаатай" гэх гэж байгааг чинь. Хэргээр ийм гарчиг тавьчихаад байхад л хэлэхийн завдалгүй намба алдах юм аа та нар. За тэр ч яахав. Блогтоо бичлэг нэмье гэхээр бичих юм ч олдохгүй ойрдоо онцгүй байна аа. Тэгээд нүглийн нүдийг ямар гурилаар хууралтай нь биш, ганц онигоогоор хууръя за юу:

- Байна уу? Батаатай ярья.
- Аав гэртээ байхгүй байна.
- Аан. Аав нь гартай билүү?
- Гартай.
- Гар нь хэд билээ?
- Хоёр.

Онигоо мундсан биш, яг мэддэг онигоог нь олоод биччихсээн би аягүй бол. Яая гэхэв дүүрсэн хэрэг. Гэснээс нээрэн, дээхэн үед би энэ онигоог хуулийн чиглэлээр сурдаг танилууддаа ярьж өгөхгүй юу. Тэгсэн энэ хуулийнхан чинь хаашаа ч улсууд байдаг юм /Ахиж л би тэдэнд онигоо ярьж өгөхгүй дэг/ Ойлгосон шинж огт алга аа. Тэгээд зогсохгүй, хуулийнхан л болсон хойно буруутныг эрж хайхдаа бузгай улс, "энэхүү онигоон дээрх үл ойлголцол нь харилцагч хоёр этгээдийн хэнийх нь буруугаас болж үүссэн бэ? Баримтаар нотолж, жишээгээр тайлбарлана уу" гэлцээд багашаархан шүүх ажиллагаа болох шинжтэй шүү /Онигоо шүүж, онигоонд ордог хуульчид Монголоос л олдох байх даа чааваас/ Гарууд ч нэгэн дуугаар "гар утасны дугаар нь хэд билээ? гэж тодорхой асуугаагүй нэгдүгээр этгээдийн буруу" л гэж байна. Миний саналыг асуухаар нь би ч "адилхан л аавын хүүхдүүдийг ялгаад юүхэв, аль алинд нь л буруу бий биз" гээдэхлээ. Өнөөх хэд маань ч нүд нь томроод л "бяцхан охиныг сэжиглэх сэжүүр байгаа юм уу чамд?", "хөөрхийг хэлмэгдүүлээд байгаа юм биш үү чи?" гээд л шаагилдаад уналаа. Самбаа гаргаж ярианы сэдвийг өөрчлөн цаг агаар, нохой шувууны тухай яриагүй бол ч... Яагаад тэгж хариулсаныг минь гайхаж байна уу та нар? Яах юу байхав, "алтан дундаж"-ийг баримталдаг болоод л тэр шүү дээ. Ингэхэд энэ дундаж гээчийг "яг дундаж", "дув дундаж", "тэг дундаж" гэх зэргээр нэрлэчихэлгүй яагаад "алтан дундаж" гэх болсон талаар эргэцүүлж байв уу та нар ер нь? Ингээд нэг юм асуугаадахаар л "алтан" гэдэг нь хүндэтгэж байгаа хэрэг" энэ тэр гээд бэлхэн байгаа илхэн юман дээр мэдэмхийрдэг шүү тануус. "Алтан дунджийг алдахгүй баримтлаад явбал алзахгүй" гэж байгаамшд ер нь. Алзалгүй явуулаад байдаг эдээ алттай зүйрлэхгүй гээд ч яах вэ дээ. Дундаж бол ер нь юм юман дээр илрээд байдаг догь толгой мөн. Жишээ нь УИХ-н гишүүдийн яриаг зурагтаар чагнаадхаарай. "Оюутолгойн гэрээний талаарх таны байр суурь?", "Гахайн ханиадны гаралт, тархалтыг юу гэж бодож байна?" гэх мэт асуултуутад сайхан, бүдрэхгүй бүрхэг хариулна цаадуул чинь. Хүндхэн байдалд орохгүйн тулд хөнгөхөн бөөрөнхийлж байгаа нь тэр шүү дээ. За за, ингээд ярих юм дуусаад ирэхээр заавал улс төр лүү хадуурдаг лүд байгаам. Гэснээс, би хааяа боддог юм зүгээр. Далайн эрэгт очиж гэмээнэ тэгнэ дээ, байшин маань нураадахвал ингэнэ дээ гэхчлэн. Санаж явбал бүтнэ гээд л хэрэгтэй хэрэггүй юм бодно оо. Тэгээд сая УИХ, зурагтын яриа энэ тэр гэж байгаад "хэрвээ би сурвалжлагчид ярилцлага өгвөл..." гэж бодлоо. Царайлаг эмэгтэй сурвалжлагчтай бол найрал хөгжим шиг намуухан өнгөөр, найраг шүлэг шиг наалинхай урнаар ярилцаж гарна. Хэр баргийн царайтай байвал нь хэг ёг гээд дээрх онигооны охин шиг харьцах нь байнашд. Жишээ нь:

- Яриагаа таны бага наснаас эхлэе. Та багадаа ямар хүүхэд байваа?
- Жаахан хүүхэд л байсан даа.
- Багадаа ер нь юу хүсэж мөрөөддөг байв? Мөрөөдлөөсөө хуваалцахгүй юу?
- Хуваахгүй ээ.
- За тэгвэл таны ирээдүйн талаар асууя. Ирээдүйн эхнэрээ ямар хүнээр төсөөлдөг вэ?
- Эмэгтэй.

Өнөөдөр үсээ засуулбал өлбөрч үхнэ.

2009-10-21T20:49:00.007+08:00

Намар цаг аа гэж... гэнгүүт л найр наадам, навчаа гөвсөн нүцгэн модод, уруул чимчигнэм айраг, ургац хураалтын ажил, анхны цас, сүүлчийн бороо, алдрай жаалуудын хичээлийн шинэ жил, идэхийн түүс болсон самар жимс, ичээндээ орох тарвага зурам төсөөлөгдөөд явчихаж байна уу? Хэний янаагүй ээ.
Гэснээс өнөөдөр чинь бас ээлжит билигт сайн өдөр, тэгээд сайн өдөрт багтаагаад найр хурим, наадам цэнгээнээ хийх гэсэн, хийсэн улс бишгүй их байгаа сурагтай. Миний нэг ойлгодоггүй, бас ойшоодоггүй юм бол энэ зурхайн ухаан байгаа юм. Ухаандаа бол сайн өдөр үйл хэргээ хийх аваас санасан зүйл нь сэтгэлчлэн бүтдэг гэж байна л даа. Үгүй ээ яахав санааных л юм даа, "билигтэй сайн өдөр байрны найраа хийсэн учраас эднийх ч алзахгүй ээ" ч гэдэг юм уу, эсвэл "жил ч хүрэлгүй салцгаалаа шүү, хуримаа хийсэн өдөр нь л базаахгүй өдөр байж дээ янз нь" энэ тэр гэцгээдэг чинь. Тэгээд энэ хүмүүс чинь хаашаа ч юм дээ. Хэн, юу болохыг нь өөрсдөө ч мэдэхгүй байж л "өнөөдөр чинь Дашням, Балжинням хоёр давхацсан аюулын сайн өдөр юм гэнэ" гэж уулга алдаад л. Эр хүйстэй хоёр нөхөр давхарлалдан байж ямар нэг үйл хийсэн тухай ч юм шиг, нэг л учир нь үл ухагдах яриа. Одоо олшроод, тоо толгойг нь ч тооцоолж гаргахад бэрхтэй болсон шарсан мах анддаггүй шар зурхайч, мэргэн бөөдийнүүд нь мэддэг юм болов уу өөрсдөө энийг. Тэгээд ер нь усан нүд, цусан зүрхтэй мань мэтийн зам мөр, амьдрал ахуй алсын одод, нар сарны байрлал энээ тэрээтэй тийм нарийн шижмээр холбоотой байна гэхээр миний л санаанд буудаггүй юм. Угаасаа би зурхай гэхээр зулайгаа маажиж хэлээ гаргадаг, бурхан гэхээр буруу харж нүдээ тас аньдаг этгээд л дээ. Тийм болохоор цагаан сарын өглөө хэн нэг мэдэмхийрэгчийн заавар дагуу шүдэнз зурж, мөчир хугалж, ална аварна гэж байгаа нь мэдэгдэхгүй маань тарни уншиж гороолонгуут тухайн жилдээ олз омог дүүрэн явж, од хийморьтой байна гэдэгт итгэдэггүй. Гэхдээ итгэдэг хүмүүс байх юм чааваас:

- PUZL аа, зурагтын хөтөлбөр дээрээс өнөөдөр үс засуулахад тохиромжтой эсэхийг хараад өгөөч.
- "Өнөөдөр үсээ авахуулвал өлбөрч үхнэ" гэж байна даа.
- Ай золиг гэж. Тэгвэл маргааш?
- Маргааш бол "эд мал арвидна" гэнэ.
- Аа ашгүй, тэгвэл маргааш л болохоос.

Элэг хөшөөм "Ээс"-үүд

2009-10-12T08:18:00.003+08:00

Хахаха, за аль вэ нөгөө байршил тогтоогч төхөөрөмж? Хаана байна өнөөх үүрэн телефоны хувьсгал энээ тэрээ? Түмэн таамаг, буман горьдлого төрүүлсэн эд нь тэгээд ийм хачин юм байхын чинээ хэн санах билээ. За за, юутай ч манай улс хорвоо дэлхийд хосгүй нэг архины бөглөөтэй л болох шив. Муу эр дайнд хөөрнө гэгчээр би ч хувьсгал бослого гарах юм л бодож суусан шүү.

Зүйл ангиа нэмүүлчихлээ.

2009-10-06T21:12:00.008+08:00

Таргалах тийм сайхан зүйл үү, хэлээд орхи! Ихээ цухалдангуйгаар ингэж үглэх боллоо сүүлийн үед.
Учир юун гэвээс ууж идэх үйл хэргийн минь үнэнч хамсаатан - найзууд маань, ярих яриа дуусч улс төрийн сэдэв рүү хазайхын өмнөхөн яс арьс болсон аюулын чөрөнхий, туйлын туранхай болохыг минь батлан хэлэлцэж бах таваа хангацгаах болов оо. Хорь хүрчихээд хорчгор туранхай байх нь зохимжгүй зүйл юм гэнэ тэднийхээр бол. Эр хүн гэдэг жаахан махлаад, сайхан зузаараад ирэхээрээ л "жинхэнэ" эр хүн болдог гэж дэмийрцгээж байна. Аа би бол тэгэхээр жинхэнэ нь биш, нэг тийм завсрын эр хүн болж таараад байх шиг байна л даа /"Завсрын эр хүн" гэдэг чинь манин гэдэг шиг сонин сонсогдож байна шүү, буруу үг сонгож буяндаа бузар хийх нь , халаг гэж/ За тэгээд найзууд дундаасаа найгүй бүдүүнүүд нь гүзээгээрээ гайхуулдаг юм гэхэд гайгүй туранхайчуул нь бас жин нэмэхийн бөөн мөрөөсөл. Өөх тостой хоол, өндөгний салат - мариа нэмэх магадлалтай бүхнийг увуулж цувуулж идээд ч урьдын янзандаа байна гэж халаглана. Тураах эм зөндөө байхад таргалуулах юм нэг ч алга гэж маяглана /хүүхэн шиг/.
Байрны маань шар хэвлэлийнхэн болох бандгар авгай нар бас үйлийг минь үзнэ ээ болоогүй. Айлын нь хархүү согтуу ирээд авгайгаа шөнө зодсон тухай, хажуугийн орцны ганган хүүхэн харь хэлтэнтэй самуурдаг тухай гээд хавийн ховыг дэлгэн суудаг хөгшчүүл хаа сайгүй байдаг шүү дээ ер нь. Эзлэхүүн ихтэй авгай нар энэхэн биеийг минь гоочлохоо бас мартахгүй. "Үгүй ээ чи жаахан жин нэмээчээ PUZL аа. Үеийнхнийгээ хар, тэгээд өөрийгөө хар. Зудтай өвлийн мал шиг зутруухан тэвээрэгтэй барам шүү чи" гээд өвөө минь миний насан дээр хайнагийн шар шиг ханхар эр явсаныг дурьдаж, тамшаалж талимаарч сүйд болно. Энэ үгээ тэгээд ганц нэгхэн хэлсэн бол яая гэхсэн. Харагдах тоолонд, хажуугаар нь өнгөрөх бүрт хоёул гурвуулаа эгнэж суучихаад хоор дуу давтах аятай угсруулна. "Үгүй ээ чи жаахан жин нэмээчээ PUZL аа. Үеийнхнийгээ хар, тэгээд өөрийгөө хар..." Шал хамааралгүй гарууд өөрийн чинь тухай шал пал гээд байхад дургүй хүрнэ биз дээ мэдээж? Тэвчээр барагдаж, тэсгэл алдаад би хэлж орхисон нүүрэн дээр нь: "Таргалуулж байгаад алж идэх гээгүй л юм бол та нарт ямар хамаатай юм бэ миний туранхай байх." Золигийн муу авгай нарын зоргоороо амыг нь таглаж орхисных, чих амар явах нь уу гэтэл их буруу бодсон байна би. Одоо цаадуул чинь ингэж ярилцдаг болж: "Энэ PUZL ёстой авах юмгүй турсага шүү. Араг яс шиг туранхай хэрнээ адсага шиг муухай ааштайг нь яана".

"Сугадаа"

2009-09-28T15:47:00.013+08:00

Тав зургаан жилийн өмнө, байрныхаа гадаа нарлажээ суутал гараа ардаа гавлуулсан эр ухаан зулаггүй гүйн өнгөрч, ардаас нь аахилж ядарсан нэг цагдаа "Наад хулгайчаа зогсоогоорой" хэмээн арай ядан хашгирч, алхах гүйх хоёрын завсар сажлан байж билээ. Би ч гэж би, шуудхан хүрч очоод л гэмтэн этгээдийг унагаж саатуулаад, цагдаагийн гарт хүлээлгэн өгч саваагүйтсэн сэн.
Тэгсэн бас нэг цагдаа нэмэгдэн хүрч иртэл өмнөх сульдаа цагдаа хэлж байна. "Энэ муу нусгай бацааныг байгаагүй бол ч гүйцэж барьж чадахгүй нь байна шүү". Эгдүүцмээр өөдгүй энэ үг иргэний үүргээ биелүүлсэний маань хариу байлаа.

Арван тав, зургаан жилийн өмнө жинхнээсээ "нусгай бацаан" байхдаа би цагдаа болохыг их л хүсэмжилдэг байлаа. За гагц би ч биш, эрэгтэй хүүхэд бүр цагдаа юм уу сансрын нисгэгч, охид болгон л эмч сувилагч болохыг хүсэмжилдэг байсан гэхэд хэтрүүлэг болохгүй байх. Ингэж мөрөөдөх болсон маань их энгийн зүйлээс улбаатай. Дүрэмт хувцас!!! Цагдаа хувцастай нөхөд туйлын сүрлэг харагддаг байсан хэрэг шүү дээ. Ямар ч эцэнхий туранхай, хорчгор үрчгэр, давжаа амьтан цэрэг, цагдаагийн дүрэмт хувцас өмсөөтхөж гэмээнэ амь ороод л ирдэг гэж байгаа. Одоо цагдаа болж байгаа хүүхдүүдийн багагүй хэсэг нь чухам энэ л шалтгаанаар мэргэжлээ сонгож байгаа гэдэгт би эргэлздэггүй. Дээр нь, төрийн хувцсаар дамжуулан багахан ч атугай эрх мэдэлтэй болох гэсэн тэнэгдүү хүсэл нэмэгдээд ирнэ.

Монгол оронд нэг цагдаад оногдох иргэдийн хэмжээ даруй ганц оронтой тоонд багтах болсон гээд байхад л үе үеийн цагдаагийн газрын дарга нар нь гэмт хэргийн гаралт өсөж байгаа талаар, цагдаагийн албаны хүн хүчийг улам нэмэгдүүлэх хэрэгтэй байгаа талаар халаглан бархирна. Хүн нэмэгдэхийн хэрээр улсаас энэ салбарт өгөх мөнгөний хэмжээ нэмэгддэг талаар, улмаар салбарын дарга даамлуудын нь идэж уух боломж бас ихэсдэг талаар бол би мэдэхгүй. Мэдэхгүй учраас энэ талаар бичихгүй. Харин тэдний хүчин чармайлтаар цагдаагийн албанд маш олон тооны боловсролтой боловсролгүй, бядтай бядгүй гээд эсэн бусын залуус (арай л сохор доголон биш) цагдан сэргийлэхийн албаны хүчийг зузаатган, элссээр байна. Яахав, сайн цагдаа олон буйг үгүйсгэхгүй ч саар нь тоймгүй их юм даг уу. Зодуураа хэтрүүлсэний улмаас цагдаагийн ажилтан, хүний аминд хүрсэн хэрэг нэг бус удаа гарлаа. Өдөр тутмын амьдралд ч төрийн хувцастнуудын увайгүй аашлахтай өргөн дэлгэр учрах болж, "миний цагдаа намайг хамгаална" гэдэг үг үлгэр мэт санагдах болов. Шөнийн дэлгүүрийн худалдагчид архидан согтууралтын эсрэг бахдам сайхан үг хэлж, торгууль тавьчихаад, хэдхэн хормын дараа эргэж орж ирээд сархад сураглаж гайхал төрүүлэх. Гэрийнхээ үүдэнд айраг ууж суухнээ, "наадах чинь цагаан идээ биш, согтууруулах ундаа" гэж ирээд, нийтийн газар архидсан хэрэг тулгах. Бүлтэйхэн хоёр эр хоорондоо зодолдож байхад хараагүй дүр эсгээд хажуугаар нь тойрч өнгөрөх. Хоёул гурвуулаа байж, гартаа гавтай хэрэгтнээ хөөж гүйцэхгүй хөглөж бусдын дэмжлэг хүсэх.

Цагдаагийн газрын дарга товарищууд, хүн нэмж элсүүлэх талаар уран донгодож байхаар, одоо байгаа хэдээ сургаж сайжруулж, шигшээд, ажил албандаа тэнцэхгүй "шаар"-нуудыг нь цэвэрлэж хаях талаар бодвол зүгээр юм сан. Цомхон хэрнээ чадварлаг гэсэн бүтэц зохион байгуулалт газар аваад байгааг хэлэх үү, нийгэмд нэмэр болохоосоо нэрмээс болсон дүрэмт хувцастай "амьгүй албатууд" энэ салбарт их бийг хэлэх үү...

Жавхаалаг цагдаа болох гэнэн мөрөөдөл маань харин жаргалтай бага настай минь хамт тэртээ хойно хоцорч үлдсэн дээ.

Зугаа-алаад ирлээ.

2009-09-16T20:37:00.008+08:00

Налгар намрын угтлага болгож найзуудын хамт зугаалаад ирлээ, PUZL хашир. Байгаль Хангай нь бахдам сайхан, цаг агаар нь хүртэл цаанаасаа захиалсан аятай, аятай сайхан аялал байлаа... гэх мэтчилэн явсан газрын сонин болгож янз янзын л юм бичмээр байна санж. Гэвч ямар ямар зүйл болсоныг яг таг сайн санаж өгдөггүй ээ, миний муу мартамхай толгой. Өнгө өнгийн айраг сөгнөж, өрнө дорнын зоог бэлтгэж явсаныг бол санаад байгаа юм.
Зоог гэснээс, зугаалгын өмнөх өдөр би нэг найзтайгаа пицца хийж авч явахаар тохирсон юм. Шаардлагатай бүх түүхий эдийг өмнө нь бэлдсэн бөгөөд гагц кетчуп авах л дутуу байлаа. Ажил алба гэж явсаар харанхуй шөнө уулзсан бид хоёр ч кетчупны эрэлд гараад туулаа шүү. Ядахнаа дэлгүүр хоршоог 24 цагаас хойш ажиллахыг хориглодог болсон цаг. Онгорхой дэлгүүр байдаггүй, явж явж ганц дэлгүүр олтол үүдэнд нь 2 цагдаа зогсож байна. Цагдаа нар:
- Дэлгүүр хаасаан. Явцгаа!
- Үгүй ээ ах аа, гялс кетчуп аваадхая.
Шөнийн 2 цагт хоёр залуу кетчуп сураглаж яваад гайхсан цагдаа нар:
- Битгий дэмийрээд бай! Хэнийг хуурна гэж бодсон юм, та нар! Архи зарахгүй, харьж амарцгаа!!!

Аа тийм, манай нэг найзын төрсөн өдөр болсон нь эл зугаалгын бас нэг шалтгаан болсон юм байна шүү. Золигийг чинь дан мартаад, туж хайхралгүй өнгөрчих юм. Манай тэр найз энэ жил 21 хүрч байгаа юм. "Хар нялхаараа" хүүхэд учраас эрхэлж, хэл амаа зажилж ярина гэдэг тоймгүй. Ямар сайндаа л "жоохон даалуудхуу?" гэж асуусныг нь "жомбоолойдхуу?" гэж сонсоод бөөн инээдэм болж байхав. Би бол хувхай бармыг чинь ямар нэг 2-р сувгийн үг л цухуйлгаадахлаа гэж бодсон гэжугаа. Гэтэл чааваас, тоглож наадах тухай л ярьсан юм билээ л дээ.

Заа байзөө, дараагийн төөрсөн өдөр чинь 12 сарын 1-нд тохиох юм даг уу? Тэр үед дахиад нэг зугаа-алчих санаа байна, кетчуп метчупээ бол эртхэнээс базаасан нь дээр байх шүү, нөхөд өө!!!

Жаалхүү гүйж ирээд: - Ээж ээ, би тийм тэнэг юм уу? гэж гэнэ. Тэгтэл хариуд нь: -Тэнэг минь, би аав чинь байна гэжээ. /Нэгэн онигоо./

2009-09-09T22:36:00.012+08:00

БИ ТЭНЭГ...

гэж эхэлдэг нэг өгүүллэг хайгаад олдоггүй ээ. "Утгын чимэг" дээр ч билүү, нэг нөхөр уншиж байсныг зурагтаар үзэж байсан юм. Тэгэхэд би 10 жилийн дунд ангид дөнгөж л ороод байсан гэдэг чинь нэлээн эртний юм яриад байна л даа /Ерээд оны сүүлээр юм даг уу/. Тэр өгүүллэг, өгүүлж буй этгээд энэтэр бол элэг авмаар аа. "Би тэнэг" гэж ирээд бүр бахархалтай нь аргагүй тунхаглана шүү дээ. Хөөрхөн өгүүллэг. Одоо харин хайгаад олохгүй байна. Ядаж зохиолчийнх нь нэрийг мэддэггүй. Өгүүллэгийн өөрийнх нь нэр бол "Тэнэг", "Би тэнэг" - за нэг энэ зэргийн л юм байсан болов уу. Утга нь, нэг тэнэг баагийгийн тухай: хүн болгон л түүнийг тэнэг гэдэг, мань эр ч ингэж дуудуулахдаа дуртай, бүр бахархана өөрөөрөө. "Тэнэг" гэсэн тодотголыг цол зиндаа, хэргэм зэрэг аятай л бодно. Харин урд хашааных нь ч билүү, хамар хашааных нь гэлүү нэг нөхөр өөрөөс нь илүү тэнэг /хүчтэй өрсөлдөгч/. Тиймээс манай хүн цаадахдаа битүүхэн атаархаад байх шиг байгаамаа. "Тэнэгээрээ тэрнээс давчихвал ч..." гэсэн шүү юм яриад байдаг юм. За нэг иймэрдүү хөгжил хөөртэй өгүүллэг байсан, тэгээд гол нь юу гэх гээд байна вэ гэвэл нөхөд минь, энэ өгүүллэг өөрт чинь байвал өгч тус болоод, харин байхгүй бол хайж сураглаж л яваарай. Надад аз байгаад олж уншиж гэмээнэ нар минь ганц гарах гээд байна аа, хүн ард минь.

Family vs. Friends

2009-09-06T00:59:00.018+08:00

Хүн л болсон юм хойно хааяа алжаал юугаа тайлж /алжааж ядрахаар их ажилласан юм шиг л/ анд нөхөдтэйгөө уулзаад, уулцаад явах үе тохиолдоно. Үйлэнд үр, үйлдэлд хариу байдаг юм хойно дураараа дургиж, дуусахгүй мэт наргиж асан мөч өнгөрч, дараа өдөр нь PUZL зараа залгичихсан хэвтэх нь олонтаа. Нанждаа эдлэн эвхэрч, намрын навч шиг хорчийж хэвтэхүй, хорвоод ганцхан ижий минь хоол болохгүй эрүүний шөлөөр дайлах нь үргэлж шахуу. Сул биетэй хэцүү байхад цул зэмлэл сонсох ч ямар олиг байхав, дайран дээр давс цацахтай л адил гэж мэд. Надад уурласан ээж тэгээд найз нарыг минь бас мартахгүй. Алаг үрийг нь уруу татаж, ам руу нь архи цутгасан аятай л юм бодно. Өөрийнхөө хүслээр, өөрийнхөө амаар уусымаа гээд мянга хэлээд нэмэргүй, "Гэхдээ л чи найзуудтайгаа уулзаагүй бол архи уухгүй байх байсан юм" гэнэ. /энэ харин хаа очиж үнэн шүү/.
Ер нь дан ганц миний ээж ч биш бүхий л хүн ойр дотныхныхоо алдаа гэмийн улбааг найз нөхдөөс нь эрж хайдаг зантай. Үнэн хэрэгтээ өнөөх хир халдаахгүй байгаа энхийн цагаан тагтаа шиг нөхөр нь гол хэргийн эзэн, хэнгэргийн дохиур байх жишээтэй. Манай нэг найзын охин дүү, ахыг нь сайхан амьдрахад садаа болж байна гээд өөр нэг найзыг маань утсаар учир начиргүй аашилсан л гэнэ, гэтэл манай 2 тааралдалгүй сар илүү болж байсан байгаа юм. Хааяа нэг багын найзындаа зочлохоор эгч нь хэнтэй ч юм дэмий тэнээд алга болсон дүүгээ надаас нэхэж сандаргана, гэр оронд нь хариулалгүй хамтдаа тэнээд байгаа гэж санаж л дээ намайг. Заримдаа найзын маань ээж над руу бачимдан утас цохиж "төдний өдөр хаана, хэнтэй байсан?" гээд л байцаана, манай сайн эр сарынхаа цалингаар шоудчихсан, эсвэл нүд амаа тэс цохиулчихсан болохоор хамт явсан ханилгаагүй нөхрийг нь илрүүлэх гэж байгаа нь тэр гэнэ. Өнөөдөр л гэхэд төрсөн өдөр нь болж буй найз руугаа утасдаж, баярын мэнд хүргэх гэтэл ав-гай нь утсыг нь аваад "нөхрөө та нартай яриулахгүй" гэж донгосч байна. Амар байна уу гэсэн биш гай болов. Хорь гарсан том эр хорьж цагдуулж амьдарч байгаа нь, авгайгаасаа айн бэмбэгнэж атганд нь орсон байна гэхээр хөх инээд минь хүрээд болох юм биш. За тэр ч яахав, хачин юм хаа сайгүй дэлгэрээд хачирхах нь өөрөө хачин санагддаг болсон цаг. Харин ажаад байхнээ, найзуудын маань эмээ, ээж, эгч, эхнэр, эмэгтэй дүү гээд дан эмэгтэйчүүд л биднийг загнаж, мундар хутгадаг юм байна. Ах нар нь, аавууд нь яах ч үгүй шүү. Цагтаа тэд ч бас шилэн бүрээ үлээдэг байсан болохоор ширүүлж уурлаж чаддаггүй байх гэж таамаглаж байна. Би хэрэвзээ хүүтэй болж гэмээнэ, халамцуу орж ирэхээр нь уурандаа "Би чиний насан дээр..." гэж айхтар чанга эхлээд, ахиж үргэлжлүүлж чадалгүй таг суух байхаа, төсөөлөхөд тийм байна.

Аяны богц задлахуй дор

2009-08-27T00:47:00.009+08:00

Би нээрээ морь унасан. Адууны дэл дээр хийсэх дуртай адтай, эртэй идэр эр хөдөө газар очсоны хэрэг юусан билээ. Сумын төвийн гудмаар салхи татуулан давхиж явахад улаан хацартай охид өөр хоорондоо шивнэлдэж, өөдөөс талимаарч аальгүйтээд л...
Аа би бол юун тэд нарыг анхаарахтай манатай, давхиж явах минь л таашаалтай байсан хэрэг. Тэгээд ертөнцөөс тасраад давхижээ байхнээ, гэнэт урдах хашаанаас томоо гэгчийн нохой гараад ирдэг байгаа. Морь маань ч үргэж бусгаад сүйд болохгүй хаачхав. Золтой л уначихаагүй.
"Гай газар дороос
Гахай нохой модон хашаан дотроос" гэж өвөг дээдэс минь зүгээр ч нэг хэлээгүй болохыг биеэрээ тэгж мэдэрсэн. "Сайхан залж байнаа чи" гэв үү? За яадгийн, хөнжил дэрэн дотроо хууль засдаг хүн байхад хөдөө хээр би зүйр үгэнд нэмэлт өөрчлөлт оруулаа л биз. Гэснээс төмрийн үйлдвэрийн Төмөрөө, донгийн шувуу мэтийн нөхөд "морь булгисан л бол мань PUZL унасан л байж таараа" гэж бат итгэн, байр суурин дээрээ хатуу зогсож байгаа даа (сууж байж ч магадгүй гэхдээ). Хот суурин газрын маруухан морьтон холби үсрээд ойчсоноос зайлахгүй гэж мэгцэн, намайг ойчиж буйгаар ургуулан бодоод шоолж инээж минээцэн байгаа даа гарууд аягүй бол. Хаанаас тэгхэв дээ хайрт найзууд минь. Эмнэг морины булгианд эрийн шийр заагаад тогтож үлддэг л байхгүй юу. "Тогтвортой байдал"-ын гэрээ морьтойгоо байгуулцым шиг л тэсэж, тогтож үлддэг байхгүй юу. Гүйээ ер нь гэхдээ ойчсон байсан ч яахав дээ, тиймээ хө? Манай ёрон-хий сайд Баяр, хаврын хайлган цагаар халамцуудаа ч тэрүү, хайхрамжгүйдээ ч тэрүү унасан мориноосоо ойччихоод гайхалтай сайхан афоризм хэлсэн байдаг: "Хүн мориноос унаж л байдаг ш дээ. Морь хүн дээрээс унацийм шиг л сүйд болцгоох юм" гэж. Тэгээд энэ үгээ улам ч тодотгож, гоё жишээгээр баяжуулж хэлээгүй юу: "Энэ чинь нохой хүн хазлаа гэдгээс өөрцгүй энгийн яриа. Хүн нохойг хазсан бол харин жинкэн сенсаци".

За тэгээд адуу, агаар хоёрыг эс тооцвол хөдөө нутаг их дүнсгэр байнаа. Бүсгүйчүүд нь бүдүүн торх шиг галбиргүй, харцуул нь халамцуу бас ажилгүй, тэнгэрийнх нь байдал бүүдгэр хийгээд хуйсгануур, дэлгүүрийн бараа нь үнэтэй хэрнээ сонголт багатай. Учир иймээс би зэлүүд хөдөө нутгийг минь зэгсэн сайхан хөгжүүлж өгөхийг шидэт бирд, алтан загас, ширээ тойрсон 76 ямаа зэрэг хүч чадал төгс хувилгаан амьтдаас хүндэт өвгөн ахын хувиар хүүрнэн гуйх бодолтой байгаа, ойрдоо.

"Шүлэг минь, хүлэг минь..."

2009-08-24T01:24:00.010+08:00

Бага ангид байхад багш нар бүтэн дэвтрийг дундуур нь хайчлуулж, "гэрийн даалгаврын дэвтэр" ч гэх шиг хачин дэмий юм болгох талаар лүндэнддэг байлаа. Тэд, гэрийн даалгаврыг хуваагаагүй бүтэн дэвтэр дээр хийж болдог талаар мэддэггүй байсан уу яасан, ямартай ч гаргасан мөнөөх шийдвэрийн нь үр дүнд бидний хэдэн сурагчид юунд ч ашиглаж болохооргүй тал дэвтрүүдтэй хоцордог байсан юм. Гуравдугаар ангид л байсан юмдаг уу, нэг тийм тал дэвтэр надад байлаа. Хэрхэн ашиглахаа мэдэхгүй бодлогоширч байснаа шүлэг бичихээр болвоо өнөөх дээрээ /мэдээж хэрэг тал дэвтэр дээрээ шүү/. Тэгээд өөрт минь л шүлэг шиг санагдаж байсан зүйлсийг дэвтэр дүүрэн дармалдаж орхив. Яг юу юуны талаар тэгж их бичсэнийгээ сайн санахгүй байна, юутай ч ээждээ зориулсан, найздаа зориулсан, эх орныхоо сайхан байгалийг дүрсэлж бичсэн шүлгэнцрүүд бол байсан. Тэгээд л (тал) дэвтэр дүүрэн шүлэг бичсэн нөхөр өөрийгөө их юм хийсэн шиг санаад л, шүлгийнхээ талаарх санаа оноог хэн нэгнээс сонсмоор санагдаад хамаатныхаа нэг том хүн дээр очсон юм. Томчууд хэзээ л хүүхдүүдийг ойлгодог байлаа даа. Сайхь том хүн ч хэлж байна: "Өө чи чинь Монголын хэдэн найрагчдын шүлэг зохиолыг л хуулаад биччихсэн байна шүү дээ. Балчир насанд ийм юм байдгымаа, эгч нь ч гэсэн багадаа хүний шүлгийг дуурайж палийлгаснаа өөрөө зохиосон аятай бодож л явлаа".
Урмын үг хүссэн намайг унтрааж орхисон, түүний үг. Тэгээд би өөрийгөө шүлэг зохиодог тийм нэг тусгай төрлийн авъяасгүй болохыг ухаараад, өнөө муу тал дэвтрээ жижиг хэсэг болтол нь урж хаяад, ахиж шүлэг бичихгүй гэж өөртөө ам өгсийм даа. Амласандаа ч хүрч ахиж шүлэг бичээгүй, харин өнөөх том хүнд би одоо хүртэл талархаж явдаг юм. Чухам тэр л хоосон магтаалаар худлаа хөөргөлгүй шүлэг туурвих ямар ч авъяасгүйг минь шударгаар нүүрэн дээр минь хэлээгүй бол, нүцгэн үнэнийг хэлж намайг хазаарлаагүй бол би гэдэг хүн өдийг хүртэл хичнээн их цаг хугацааг чадал минь хүрэхгүй зүйлийн араас хөөцөлдөж өнгөрөөх байсан бол?

Харшил

2009-08-17T06:02:00.007+08:00

Тоосноос, ургамлаас, амьтнаас гээд энэ харшил чинь элдвийн зүйлээс үүдэлтэй байдаг юм даг уу. Хушга самар, хулгана муураас авахуулаад ер санаанд оромгүй зүйлтэй харшилж, шаналж зовж явах юм энэ улсууд.
Их сургуулийн маань ангид нэг өдөр нүүрээ саравчаар далдалж, нүдээ шилээр халхлаад, хар алчуураар хүзүүгээ битүүлсэн харь гаригын хүн шиг хачин жигтэй залуу шилжиж ирж билээ. Цас шиг цагаан царайг нь хараад ангийн маань алцгарууд жиг жуг хийлдээд л... Орог саарал харагдах гэж өөрсөд шиг нь оо энгэсэг нялсан шиг л сэтгэсэн биз, хөөрхийс. Тэр залуу нарны харшилтай байсан юм. Нарны харшил гэхээр үнэмшмээргүй санагдаж байнуу? Үнэндээ би ч гэсэн анхандаа итгэхгүй байсан юм. Яваандаа итгэхээс цаагуур юм болж, ангийн андыгаа азгүй заяанд төрсөнд нь өрөвдөж билээ. Бид "алтан нарны доор амьдрах сайхаан" гээд дуулдаг байхад түүний хувьд эсрэгээрээ, нарыг зүхэж шөнийг хүлээдэг байж.

Ойрдоо харшил нь хөдлөөд тун базаахгүй байдалтай байгаа эгчээсээ яг ямаршуу зовуурь мэдэрч байгааг нь асуулаа. Эгчийнхээ эрүүл мэндэд санаа зовнисон нь үнэн боловч сониуч зан маань давамгайлсан л даа, үнэндээ. Эгч хэлж байна: "Харшил хөдлөхөөр дотор муухайрч, бие загатнаж, нүд хорсож өвддөг." - Эдгээр шинж тэмдэг хааяа хааяа энэхэн биед минь илэрдгийг ч би тэр дороо санав. Хүний ул шагайж, "бөгс ухдаг", нүүрэн дээр нь сайхан магтаад ар хударгаар нь салбайтал нь муулж явдаг, 2-ын дунд хов зөөж, яс хаядаг хогийн амьтдын хажууд байхаар дотор минь муухайрч, нүд минь хорсоод байдаг юм. Өнөөг хүртэл анзаардаггүй байснаа анзаарч, өөрийгөө харшилтай болохыг сая мэдлээ. "Шарилжны харшилтай" гэж оношлов өөрийгөө, шал заваан "нийгмийн шарилжны" харшилтай би.

Үнэн худлыг нь мэдэхгүй ч үндэсний ТВ-ийн мэдээллийн хөтөлбөрөөр манай улсын 3 хүн тутмын 1 нь харшлын улмаас шаналж байдаг тухай ярьж байна. Аюулын их тоо гарах санагдаад анхандаа итгээгүй юм би. Тэгсэн 6 хүнтэй ам бүл дотор маань харшлын өвчтэй 2 хүн байна гэж бодохоор дээрх тоо баримт үнэн ч юм шиг хэхэ. /Аймар чукчагийн онигоо шиг юм бичцэнүү би? Аав нь чукча, ээж нь чукча, хүүхэд нь хятад. Яагаад гэвэл дэлхий дээрх 3 хүн тутмын 1 нь хятад байдаг гэж байна цаана чинь./

"Инээд их учиртай хөдөлгөөн"

2009-08-17T01:29:00.006+08:00

Би л лав эд нарыг анх үзчихээд дарвайтлаа инээсийм даг. Та нарт ч бас таалагдана гэж найдаж байна.

PUZL

Харийн нутаг давчдаад байна.

Зуны сарыг зургаа гэж санаж явсан зууванхан тэнэгхэн толгой мину.

Надаар нэг иймэрхүү сонинтой.

Найзаа хэрхэн сонгох тухай (Бага насныханд зөвлөгөө)

Өмд гутал туугаачдын нутгаар аялсан минь

There's something strange about PUZL

Надад нас хайрла, хүмүүс ээ!

Агаарын сайхан хөдөө юм аа, хө.

__________Айкү муутын хайкү оролдлогууд__________

ПАПА

Хаврын арван долоон уч...ир утгагүй өгүүлбэр

Дайнд биш давсанд л явдаг эр дээ, би.

Гоо сайхан ертөнцийг аварна...

Цагаан сарын талаарх бараан дурсамж ба бас бус.

Дуулсан дуундаа би өөрөө уяраад... гэдэг шиг.

Паян замын тэмдэглэл.

Ниргэхээс нь өмнө хашгирна.

Дуудах нэрийг эцэг эх өгдөг. Заримдаа лам :)

Сандаг гуай шиг сандруу хүн орчлон дээр байдаг болов уу?

"Манай багш тоо заасан".

Өөрийгөө өмгөөлсөн минь

Эр хүн.

"...Үрийн санаа ууланд" ...байж байгаад...

Хаан хүцгэн байна!!!

Аристотелиос болж байгаа юм.

Болсон явдлаас сэдэвлэв

Тахиа, өндөг хоёрын аль нь анхдагч вэ?

Цаг төрийн үймээн.

Зэрэглээ

ИнээдЭм, Ханиад(Т)ам.

Солонгост байгаа миний андад.

Гарчигтайгаа ямар ч холбоогүй бичлэг.

Мартаж чадамгүй зургаан сар минь баяртай

Монголоо алдаж гүйцсэн бичлэг.

"...Юмыг яаж мэдхэв гээд юмтай төржээ".

Мартсанаас мал минь дүү?

Бодлогын чанартай бичлэг.

Таминь ээ, Асашёорюү Дагвадорж зодог тайлахаар болсон гэнэ.

Чамд намайг сэргээх юу ч алга.

Гарчиг өгөөд ч төвөг үү дээ?

Дэ(э)лтэй Монголын дэмий-эрэл...

Миний нутгийн Дөрвөн цаг (Д.Нацагдоржийн хоёр шүлгийн гарчгийг хооронд нь наагаад хаясан )

Хөлд орж дээ, миний блог.

Үргэлжлэл.

Зуу дахь бичлэг: Зурагтын тухай цухас

Хамтрахын тийн ялгалТай

Аборт

Мартахын аргагүй Мартын найман.

Өнгө-рсөн хорвоо.

Цагхугацаанымашинытуслалцаагүйгээрцайлганнасандааочсонминь:Баганасхэмээхбадагшүлэг,басбусдурсамжоршвой.

Ухаантай хүний оюуны хэрэгцээг хангахааргүй утгагүй бичлэгүүдийн минь нэг буюу хөдөөнийхөн хотын соёлд суралцах хэрэгтэй, харин хотынхон...

Цагаан сар ба хар! Нулимс!

Дааган настанд даруулга хэрэгтэй.

Сэгсгэр үстэй Дайръямаа

Өөрийн талаар

Бусдын нөлөөгөөр.

Том, жижиг нүдтэй

Залхуу хүрч эхлэх хүртэл зав гарган шивсэн бичлэг.

Яахаас ч буцахгүй өгзөгтэй Нар.

Тойм

Удахгүй цагаан сар боллоо доо.

Бусдаас юугаараа дутхав гээд шинэ жилийн бичлэг шиг юм бичсэн минь /мэдэж байна аа, аймар тэнэг гарчигтай/

Байгаль эх - хойд эх шиг аашлаад буюу амь тавьсан ангаахайнуудын гэгээн дурсгалд:

Хүүхдүүд минь!

Lovin' U.

Gloomy sunday

Өдий том болчихоод үлгэрт итгэдэг, еэ еэ бөөвөө.

Өтөлж байна даа

Нулимс.

Хэрэгцээ

Төгөлдөршил

Холимог хуурга шиг бичлэг

Дэм дэмэндээ дээсэрчинэ дээ.

Өнөөдөр үсээ засуулбал өлбөрч үхнэ.

Элэг хөшөөм "Ээс"-үүд

Зүйл ангиа нэмүүлчихлээ.

"Сугадаа"

Зугаа-алаад ирлээ.

Жаалхүү гүйж ирээд: - Ээж ээ, би тийм тэнэг юм уу? гэж гэнэ. Тэгтэл хариуд нь: -Тэнэг минь, би аав чинь байна гэжээ. /Нэгэн онигоо./

Айкү муутын хайкү оролдлогууд